Halyqty zııandy taǵamnan qalaı qorǵaımyz?

«Densaýlyq – zor baılyq». Biraq osy baı­lyqtyń qadirin saýshylyqta kóbimiz bile bermeımiz. Adamnyń táni – Allanyń ama­naty. Bul amanatqa adaldyqpen qaraý, ıaǵnı densaýlyqty saqtaý hám qorǵaý – bas­ty paryz.

08 Aqpan, 2021

Aýyl ákimin saılarmyz-aý... Tek kimdi jáne qalaı saılaımyz?

Osydan alty jyl buryn Soltústik Qazaqstan oblysynyń Shal aqyn aýdanyna qarasty Qaratal aýylynda bolyp, jergilikti turǵyndarmen kezdeskenimde, olar bir keleńsizdik jaıly qynjyla aıtqan edi. Kóptiń kókeıindegi sózdi bir aqsaqal: «Aýyldyń shetindegi sý toltyratyn munarany kózińiz shalǵan shyǵar? Oǵan alty shaqyrymdaǵy aýdan ortalyǵynan sý qubyry tartylǵan. Bes-alty jyldan beri bosqa tur. Oǵan qazynanyń mıllıondaǵan teńgesi tekke shyǵyn boldy. Nege deısiz be? Aýylymyzdyń birde-bir turǵyny oǵan kelip turǵan aýyz sýdy qaltasynan aqsha shyǵaryp, satyp alǵysy kelmeıdi. Sebebi bári óz úıiniń janynan qudyq qazyp alǵan. Bizden osy sý qubyry kerek pe, onymen keletin aýyz sýdy satyp alýǵa qarsy emessizder me dep suraǵan ne aýyldyń, ne aýdannyń ákimi bolǵan joq. Endi, mine, ol bosqa shirip tur. Memleket qarjysyn bulaı dalaǵa shashýǵa bola ma?» dep kúıine jetkizgen edi.

05 Aqpan, 2021

«Sen» dep sizge ne deıin...

Internette bir avtor: «Siz» dep sóıleý adamdardyń arasyn alshaqtatyp, bir-birine degen senimin azaıtady. Ondaı sý­bor­­dınasııa ata-ana men bala arasynda bol­maýy kerek. Bala ondaı kezde beısanaly túrde ata-anasyn bóten adam retinde qabyl­daıdy. Sondyqtan bala ata-anasyna «siz» demeı, «sen» dep sóıleýi kerek, «siz» dep tany­maıtyn bóten adamǵa nemese asa qur­metti úlken adamdarǵa ǵana aıtylady» deıdi. Muny oqyp, jylarymyzdy ne kú­lerimizdi bilmedik.

04 Aqpan, 2021

Jastar densaýlyǵy týraly «shyndyq»

Dóńgelegen dúnıeniń keleshegi jas­tardyń qolynda bolsa, ol bolashaqtyń jarqyn bolýy jelkildep ósip kele jatqan urpaqtyń densaýlyǵy men bilimine baılanysty ekenin bilemiz. Ulttyń endi bir býyn almasqannan keıingi bolmysy búgingi jasóspirimderdiń tárbıesi men densaýlyǵyna táýeldi bolyp qalatynyn osy máselemen tikeleı aınalysatyn halyqaralyq uıymdar udaıy aıtyp keledi.

03 Aqpan, 2021

Qoǵamdyq pikir – halyq úni

Memlekettegi áleýmettik-saıası úde­ris­terdiń qalyptasýynda qoǵamdyq pi­kir­diń alatyn orny zor. Ol óz boıyna dás­túrler men ómirlik tájirıbeni sińirgen áleý­mettik qubylystardyń qataryna jata­tyndyqtan, qoǵamdyq sanaǵa da yq­pal ete alady. Bul ınstıtýttyń saıası prosesterdi zańdastyrýdaǵy mańyzy da úlken.

02 Aqpan, 2021

Toqyǵannan oqyǵandar kem be?

Atam qazaq: « Sóz qadirin bilmegen – óz qadirin bilmeıdi» dep, sóz kıesin qyzyl-jasyl bóz baǵasynan joǵary qoıǵan. «Alarym ketse ketsin, aıtarym ketpesin» dep, «Júrektiń sózin sóıle, til» (Abaı) degen. Osy júrek sózin sóılegende, ataly sózden attap, atasyz sózdi jaqtaǵandar nege azaımaıdy? Álde bózdiń qudireti júrip turǵanda, sóz nege kerek deı me eken?

29 Qańtar, 2021

Bala damýyna bap kerek

Bala – bizdiń bolashaǵymyz. Bola­sha­ǵymyz jarqyn bolýy úshin bal­dyr­ǵan­dar­dyń baqytty balalyq shaǵyn qam­ta­masyz etý mańyzdy. Búginde balanyń alańsyz bilim alýyna, dúnıetanymyn, qarym-qabi­letin damytýǵa jaǵdaı jasaý jáne qo­laı­ly qorshaǵan orta qa­lyptastyrý bola­shaq­­qa salynǵan tıimdi ınvestısııa retinde ba­ǵa­lanady. О́kinishke qaraı, bul ıgilikten baldyrǵandardyń kóbi qur qalyp jatady.

28 Qańtar, 2021

Tar jerde tyǵylysyp... Toı-tomalaqty úıde ótkizýge kóshtik pe?

Byltyrǵy jazda koronavırýs pande­mııa­synyń asqynyp, alqymnan alyp turǵan shaǵynda týǵan aýylymdaǵy aǵaıyn­dardyń ahýalyn bilmek bolyp, son­da­ǵy týystarmen habarlastym. «Allaǵa shúkir, aýylymyzǵa indet jetken joq. Tipti biz­ben kórshi turatyn bir qaryndasyń keshe ǵana Qaraǵandyǵa toıǵa baryp keldi...» dep qarap tur baýyrym. «Búkil el boıynsha tó­tenshe jaǵdaı jarııalanǵan qazirgi ýaqytta ol 700 shaqyrymdaı jerdegi qalaǵa barý úshin joldaǵy birneshe blok-beketten qalaı ótip júr?» degen suraǵyma «Ony endi óziń bilesiń ǵoı...» dep jaltaryp, kórshisiniń qupııasyn ashpaýǵa tyrysty...

27 Qańtar, 2021

Pangolın zaýaly

Bul joly taǵy birneshe brakoner ustaldy. Qazaqstanda emes, sonaý alys­ta­ǵy Afrıkada. Qara qurlyqtaǵy oqıǵanyń bizge qandaı qatysy bar dep oılaýy­ńyz múmkin. Biraq jer sharynyń bas­qa bóligindegi jaǵdaı bizdiń elge de áser ete­di eken.

26 Qańtar, 2021

О́ńirdi kórmegen – ómirdi kórmegen

Erterekte memleket qamqorlyǵyn qajet etetin, tabysy mardymsyz otbasylardy anyqtaý ólshemsharttaryn aıqyndaý kezin­de aýyldaǵy aǵaıynnyń qorasyndaǵy ta­ýyǵyn ǵana emes, onyń jyl ishinde tabatyn jumyrtqasyna deıin sanaýdy usynyp, jurtqa kúlki bolǵan sheneýnik bar. Sóıtip, ol «asfaltta ósip», ómir boıy qalada qyzmet etkendiginen, jergilikti jerdegi jaǵdaıdy bilmeıtindigin baıqatyp alǵan.

25 Qańtar, 2021

Zakırıanovtyń «zoobaǵy»

Ilkide ınternetten arab elderinde aýqat­­ty qojaıyndardyń keıbir jabaıy ań-qus­tardy asyrap, durysy ermek qy­lyp otyr­ǵanyn kórip tańǵalatyn edik. Gepard, gıena, arystan sııaqty túz taǵy­laryn keń saraı­larynda ustap, qym­bat kólikterine otyr­ǵyzyp alatyn musyl­man elderiniń baıshy­keshterine tańda­ıy­myzdy qaǵatynbyz da qoıa­tyn­byz. Keıi­ni­rek elimizde de qas­qyr, taýys sııaq­ty ań-qus­tardy kottedj­derinde ustap otyr­ǵan aza­mattar týraly estı bas­ta­dyq. Ál­bet­te, áýeli tordaǵy túz ta­ǵy­syna ja­ny­ńyz ashı­dy. Áıtse de en dala erke­siniń erkin­digin shektegenderdiń qasynda shekten tys ań­shy­lyqqa boı aldyrǵandar qaýipti me, qalaı?!.

22 Qańtar, 2021

Synnyń paıdasy men zııany

Tildi qarym-qatynas quraly dep qana emes, ishki mádenıetiń men rýhanı beıneńniń, tálim-tárbıeń men dúnıetanymyńnyń aınasy dep baǵalaýǵa asa mán bere qoımaýy­myzdan keıde opyq jep qalyp jatatynymyz bar. Germanııada turatyn Aınur Asqar­qyzy esimdi qyzymyz óziniń jelidegi paraqshasynda: «О́ziniń minin kórmeı, ózgeden min izdeý ádetke aınalyp bara ma, qalaı ózi. Biz qytaılar sekildi kóp xalyq emespiz. Keń-baıtaq jerimiz bolǵanymen, sol keń jerdiń ár tusynda tarydaı sha­shyl­ǵan az ǵana xalyqpyz... Sonda da bir-biri­mizge aýyr sóz aıtyp, jazyqsyz aıyptap, sebepsiz kinálap, jantalasyp jatamyz. Sonshama nege ishimiz tolyp ketken? ...Bir-biri­mizge meıirimdi bolaıyqshy!» dep oı tas­tapty.

21 Qańtar, 2021

Eki aýyz sózdi ejiktep...

О́tken aptada VII shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń alǵashqy jalpy otyrysynda depýtattar halyq aldynda ant qabyldaǵany málim. Bir saǵattan asa ýaqytqa sozylǵan bul rásimniń «qyzyq-shyjyǵy» jeterlik.

20 Qańtar, 2021

Suńǵylalyq syry

Qazaqta «suńǵyla» degen sóz bar. Bul ataý neni bildiredi degenge toqtalsaq, 2013 jyly jaryq kórgen Qazaq tiliniń úlken túsindirme sózdiginde: suńǵyla dep – zerek, zerdeli, tez baıqaǵysh, ańǵarympaz adamdy aıtady depti. Bul paıym durys árıne. О́ıtkeni qazaq balasy basqa jurttan osy suńǵylalyq qa­sıetimen erekshelenip turady. О́zbek hal­qy­nyń birinshi prezıdenti marqum Islam Kárımov «qazaqtan joldasyń bolsa, jol­dan adaspaısyń» degendi kóp aıtatyny sııa­q­ty, kúlli álem qaýymdastyǵy Nursultan Ábishulyn bir aýyzdan «suńǵyla saıasatker» dep moıyndaǵany tegin emes.

19 Qańtar, 2021

Bap pen baq

Básekede utylsaq, kóbine onyń sebe­bin baptyń kelmegeninen emes, baq­tyń shappaǵanynan izdep jatamyz. О́zi­mizdi «sát­tilik serik bolmady» dep jubat­qan­sı­myz. Shyn máninde, negizgi másele baqta emes, bapta ekenin bile tura, ony mo­ıyn­da­ǵy­myz kelmeıdi.

15 Qańtar, 2021

Qalamger hám baspana jyry

Aqyn jigit ańyratyp óleń oqyp otyr: «...Júrgen shyǵar baqyt meni taba almaı, Mekenjaıym bolmaǵan soń turaqty». Qazaq poezııasynda ólmeıtin eki taqy­ryp bolsa, onyń bireýi mahabbat, ekinshisi baspana jyry shyǵar dep ázildedik oǵan. Keıin keń saraıdaı úıge kirdi ol aqyn, biraq óleńderine qarasaq, baqytty áli izdep júrgen sııaqty.

14 Qańtar, 2021

Kúlmeıtin adamdar

Oıpyrym-oı, ata-babalarymyzdyń túsine de kirmegen asta-tók bir keremet toı bolyp jatyr. Dáýletti áýlettiń das­tarqanynda ne joq?! Babymen pis­ken balyq, qýyrylǵan taýyq, syı­ma­ǵan­dyqtan tabaqtyń syrtyna shynjyrdaı asylǵan qazy-qarta, talantty qyl­qalam sheberleri salǵan natıýrmorttaı jemisterdiń túr-túri. Tiske basardyń bári – aspazdyq ónerdiń shyńy syndy. Meıram­ha­na da sáni kelisken saltanatty, quddy patsha saraıy ma dersiń!

13 Qańtar, 2021

Táýelsizdiktiń tiregi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń bas basylymy «Ege­men­de» jaryq kórgen «Táýelsizdik bári­nen qymbat» atty maqalasyn: «Táýel­siz el bolý ony jarııalaýmen nemese mem­lekettiń irgetasyn qalaýmen shek­tel­meıdi. Táýelsizdik úshin naǵyz kúres kúnde­likti eńbekpen, úzdiksiz ári dáıekti eldik saıasatpen máńgi jalǵasady. Biz qýatty táýelsiz memleketimizben ǵana ult retinde jer betinde saqtalamyz. Osy aınymas aqıqatty berik ustanýymyz qajet. «Táýelsizdik bárinen qymbat!» degen bir aýyz sóz máńgi uranymyz bolýǵa tıis» dep aıaq­tapty.

07 Qańtar, 2021

Tórtinshi onjyldyqtyń tujyrymdamasy

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń el gazeti «Egemende» jaryq kórgen «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty baǵdarlamalyq maqalasy elimizdiń júrip ótken otyz jyl ishindegi jetken jetistikteri ǵana emes, jarqyn bolashaǵy týraly baısaldy taldaý jasaýymen de qoǵamdyq sanaǵa silkinis jasap, ultqa baǵdar beretin tujyrymdamalyq sıpatymen oqyrmanǵa oı saldy. Sondyqtan bul qundy qujatty búgingi belesimizdi baǵamdaǵan, bolashaǵymyzǵa baǵdar bergen, qoǵam qundylyqtaryn tanym men talǵam tarazysynan tolǵaǵan, ultty uranshyldyqqa emes, ustamdylyqqa úndegen ulaǵatty maqala deýge negiz bar.

06 Qańtar, 2021

Jaqynyńnan alshaq júr

Álemdi indet jaılaǵaly tyǵylyp toı jasaǵandar men kópshilik jıyp as bergenderdi estigende qynjylyp, «20 mıllıonǵa jetpeıtin alaqandaı halqymyzdyń túri mynaý, al 80-100 mıllıon, tipti halqy odan da asatyn elderdiń jurty dál bizdegideı qalypta ózderin ustasa ne bolady?» dep oılaıtynbyz.

05 Qańtar, 2021