Kınoteatr kórermenimen kórikti

Sıfr­ly qyzmet kórsetý, strı­mıng alań, smartfon sekildi baılanys  túri kınonyń qolaıy­na jaǵady-aq, tipti kınony úıden shyqpaı-aq te­ledıdardan tamashalaý daǵdysy keń qa­lyp­tasqan kezeńde kıno­teatr izdeý ábestik sekildi kóriner. Biraq bul ónerdiń kere­meti sonda, ony úlken ekran, keń format­ta tamashalaǵanda ǵana áseri arta tú­sedi. Ásirese, av­torlyq kıno­nyń sapasyn basqa birde-bir teh­no­logııa jetistigi arttyra almaıdy.

Bir demde búkil tabysynan aıyrylǵan otandyq kınoteatrlarǵa búginde ońaı soǵyp otyrǵan joq. Soǵan qaramastan, tolyq qýatymen kirise almasa da, jumysyn jartylaı jalǵastyrýǵa múmkindik tapqanyn dátke qýat etpeske amaly joq. Degenmen lokdaýndar men jańa qaýlylar sekildi birqatar sebepke baılanysty, qarapaıym kórermen bul týraly bilmeýi múmkin. Daǵdarysta qalǵan salanyń basyndaǵy qıyndyqtardy taldaýdy qyzmetiniń negizgi qyry sanaıtyn Ulttyq kıno ortalyǵy  jyl boıy qańyrap bos qalǵan kınoteatrlarǵa kórermenderdi qaıtarýdy basty mindeti retinde belgilep otyr.

COVID-19 pandemııasynyń álemdik kınoındýstrııany dúr silkindirgeni belgili. Álem boıynsha kınoteatrlar birinen soń biri jabylyp, dúbirli kınofestıvaldar keıinge shegerilip, úlken fılmderdiń tusaýkeserleri belgisiz merzimge aýystyrylǵany belgili.

Alaıda kúrdeli kezeńdi bastan ótkere otyryp ta, ýaqyt óte kele, kıno salasy jańa ómirdiń talaptaryna daǵdylana bastady. Shekteýlerge qaramastan jańa fılmder túsirilip, álemdik kınofestıvaldar ótip jatyr jáne eń bastysy, kınoteatrlarǵa úlken fılmder – blokbasterler orala bastady.

Mysaly, Marvel komıksteriniń jelisi boıynsha shyǵarylǵan «Chernaıa Vdova» fılmi COVID-19 pandemııasy kezinde kórsetilimin rekordtyq kórsetkishpen bastady. Tusaýkeseriniń ózinde kartına álem kınoteatrlary boıynsha $158 mln jınady (AQSh-ta - $80 mln), taǵy $60 mln-dy kartına Disney+ strımıng alańy arqyly jınaǵan. Bul Marvel-diń ótken eki jyl ishinde shyǵarǵan birinshi fılmi, al onyń tusaýkeseri koronavırýstyń kesirinen birneshe ret shegerilgen bolatyn.

Sonymen birge «Forsaj 9», «Krýız po djýnglıam», «Tıhoe mesto 2», «Mortal Kombat», «Godzılla pro­tıv Konga» sııaqty iri jobalar jáne Pixar stýdııa­synyń «Dýsha» atty anımasııalyq fılmi álemdik prokatta jaqsy kórsetkishterge qol jetkizdi. Al tamyzda taǵy bir kópten kútken fılm – «Otrıad samoýbııs: Mıs­sııa na vylet» atty fantastıkalyq fılm­niń álemdik tusaýkeseri ótti, bul kar­tına da kórermenderdiń kınoǵa qaıta ora­lýyna úlken septigin tıgizýi tıis.

Al bizdiń eldegi kınoóndiristiń jaǵ­daıy qalaı bolyp jatyr? Jyl basynan kınoteatrlar bir jabylyp, bir ashyldy, barlyǵy da óńirdegi epıdemııalyq jaǵdaıǵa baǵyndy. Dál qazir Qazaqstan koronavırýstyń taralý qarqyny boıynsha «qyzyl aımaqtaǵy» ornyn basqa tús­pen almastyra qoıǵan joq, biraq úlken qalalardaǵy kınoteatrlar karantın sha­ra­laryn saqtaı otyryp, jumysyn jal­ǵastyrýda.

Elimizdiń bas sanıtarlyq dárigeriniń sońǵy qaýlysyna sáıkes, Ashyq jobasyna qatysatyn kınoteatrlarǵa jumys kúnderi belgili bir ýaqytqa deıin jumys isteýge ruqsat berilgen (jaqynda demalys kúnderi de jumys isteýge ruqsat berildi).

Elimizdegi kınoprokattyń qazirgi jaǵdaıy týraly Chaplin Cinemas kom­mer­sııalyq dırektory Dmıtrıı Kırıenko bylaı deıdi: «Kórermen, ókinishke qaraı, saýda ortalyqtary men kınoteatrlardyń jumys ýaqytyn, shekteý qaǵıdasyn kóp jaǵdaıda túsingisi kelmeıdi. Mysaly, eger adamdy kıim býtıginen saǵat 17.00-de shyǵaryp jiberse, kınoteatrdyń jumys istep turǵanynan habardar bola tura, oǵan kınoǵa barý degen oı kelmeıdi. Ol úshin dúken jabyq bolsa, saýda ortalyǵy da jabyq degen sóz. Al jabyq saýda ortalyǵy – jabyq kınoteatr degen sóz. Kórermender kınokórsetilimniń qazirgi erekshelikterin múmkindiginshe túsiner dep úmittenemin».

Chaplin Cinemas kommersııalyq dı­rek­torynyń aıtýynsha, osy iri blokbasterlerdiń árqaısysy («Chernaıa vdova», «Otrıad samoýbııs») ártúrli shekteýler­ge baılanysty óz áleýetiniń kem degen­de jartysyn joǵaltqan. Onyń aıtýynsha, eń aýyry — demalys kúnderi jumys isteýge ruqsattyń berilmeýi. «Jumysty 20.00-ge deıin nemese tipti túngi 00.00-ge deıin shekteý eshteńe emes, bul tek tutynýshy úshin qolaısyzdyqtar týǵyzady. Biraq demalys kúnderi lokdaýn jarııalaý tájirıbesi birneshe apta boıy júrgizilip keledi, sonyń ózinde syrqattanǵandar sany ósýde. Bul eki máseleniń arasynda eshqandaı baılanystyń joqtyǵyn kórsetedi. Biraq onyń biz úshin zardaby kóbirek. Biz kınozalda kórermender arasynda qashyqtyqty saqtaýdy qamtamasyz etý, sanıtarlyq óńdeýler júrgizý, saýda ortalyǵynyń kireberisinde de, kıno­teatrdyń kireberisinde de Ashyq baǵ­dar­lamasynyń bolýy sııaqty kóptegen talaptardy oryndadyq. Kórermenniń eń az shoǵyrlanýyn qamtamasyz etýdiń qısyndy sheshimi – saýda ortalyqtary men kınoteatrlarǵa táýlik boıy jumys isteýge múmkindik berý», dep oıyn sabaq­taı tústi Kırıenko.

«Kórermendi kınoǵa qalaı qaıtarýǵa bolady?» degen suraqqa D.Kırıenko ­by­laı jaýap berdi: «Kınoǵa kórermendi qaı­tarý úshin salaǵa turaqtylyq qa­jet. Stýdııalar úsh aı boıy turaqty ju­mys júrip jatqanyn kórýi tıis. Bul kontentti josparlaýǵa, ony tehnıkalyq turǵydan daıyndaýǵa, kınoteatrdaǵy rettilikti, tıisti deńgeıdegi promoýshndy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Al kórermen osy jaǵdaılardy baqy­laı otyryp, mindetti túrde kınoteatrǵa oralady».

Kórermendi kınoǵa qaıtarýdaǵy taǵy bir mańyzdy faktor – otandyq fılmderdiń úles salmaǵyn qadaǵalaý. О́ıt­keni pandemııa kezinde prokat júıesinde kóp ózgeris boldy. Endi blok­bas­terlerdiń álemdik tusaýkeserleri kıno­teatrlarda da ǵana emes, strımıng ser­vısterde de qatar júredi. Kóbisi buǵan kelispegenimen, stýdııalardyń tańdaýy osylaı bolyp otyr, buǵan qarsy turar amal da bolmaı tur. Bul máseleni de ár el ózindegi naryq tásilimen rettep jatyr.

Mysaly, kórshiles Reseıde ótken jyly, epıdemııa órship turǵan ýaqytta, kórsetetin túk bolmaǵan soń, otandyq fılmderge úmit artty. Úmitteri aqtal­dy. Kórermender kınoǵa qýana qaıtyp oraldy, al 1,175 mlrd rýbl (19 mln dollar) jınaǵan «Konek-gorbýnok», «Posled­nıı bogatyr 2» (2,105 mlrd. rýbl) jáne «Strelsov» (4 mln dollar­dan kóp) sııaqty otandyq fılmderi prokat úzdikteri atandy.

Al pandemııaǵa deıin bizdiń el­degi kıno­ahýal qandaı bolǵan edi? Otan­dyq kınoóndiristiń tamyryna qan júgi­rip, serpilis sezile bastalǵan edi. Qazaq­stan­dyq kartınalardyń kópshiligi birinshi ret prokatta batys blokbasterlerimen teń dárejede talasqa túse alatyn básin baıqatty. Kommersııalyq kınonyń ­kósh basyndaǵy Nurlan Qoıanbaev «Bız­nes po-kazahskı v Koree» jáne «My love is Aisulu» atty eki jobasymen 4 mln dollar­dan astam qarajat taýyp, rekord jańartty.

Qazirdiń ózinde sol Qoıanbaevtyń «Bız­nes po-kazahskı v Týrsıı» fılmi tolyqtaı daıyn, al «I go to school» fılmi de aıaqtalýǵa jaqyn. Nurtas Adam­baı (kópshilik kútip júrgen otandyq kartınalardyń biri «Kelınka Sabına 3»), Quralaı Anarbekova («Toıhana») sııaqty jáne taǵy basqa tabysty rejısserler shekteý sharalaryna baılanysty óz fılmderin shyǵarýǵa asyǵatyn emes.

«Ulttyq kınony qoldaý memleket­tik ortalyǵy» kınoteatrlarǵa tikeleı qar­jylyq kómek kórsetý boıynsha óz jobasyn ázirledi. Osy taqyrypqa ar­nalǵan Mádenıet mınıstrliginde ótken jıynda qarjylyq qoldaýdyń qajetti kólemi belgilendi de. Bul máseleni qaı­ta-qaıta kóterip otyrmyz, óıtkeni kınoteatrlar – ındýstrııanyń eń mańyz­dy segmenti jáne olarsyz, olardyń qalyp­ty jumysynsyz – munyń báriniń de esh maǵynasy joq», dep atap ótti UKQMO Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Baýyrjan Shúkenov.

Kınoteatrlardyń tolyq qýatpen qyzmetine kirisýin taǵatsyzdana kútip otyrǵan otandyq kınogerler «laıyqty sharttardyń bolmaýyna baılanysty kóptegen kınoteatrlar jabylyp, onsyz da qıyn kezeńderdi bastan ótkerip jatqan kınoındýstrııa úlken shyǵyndarǵa ushyraýy múmkin» ekenin qaıtalap aıtýdan jalyqpaı keledi. Djeıms Gannyń «Otrıad samoýbııs» fılminde aıtylatyndaı, qazirgi tańda barlyǵymyz ózimizdi emes, álemdi oılaýymyz kerek jáne ózimizdi ǵana emes, kınoteatrlardy da qutqaryp qalýymyz tıis...