Genderlik teńdik – damý negizderiniń biri

Genderlik teńdikke jaqyn­daý úshin saıası ómirde ártúrli kvotalyq júıeler qoldanylady. Olar erikti jáne zańmen bekitilýi, qatań zańna­malyq kvotalar qaras­tyrylyp, Kons­tıtýsııaǵa engizilýi múmkin.

Genderlik teńdik – Birikken Ult­tar Uıymynyń 2030 jylǵa deıin­gi turaqty damý maqsattarynyń biri. Sebebi qazirgi álemde bul faktor – kez kelgen eldiń órkendeýi men tabysty ekonomıkalyq jáne saıası damýynyń negizi.

2021 jyly Qazaqstan Dúnıejúzi­lik ekonomıkalyq forýmnyń Gen­derlik aıyrmashylyqtyń jahan­dyq ındeksinde 47-shi oryndy ıelen­di. Árbir memleket eko­nomıkalyq qatysý, áıelderdiń bilim deńgeıi men densaýlyǵy sııaqty kórset­kish­terdi jaqsartý, sonymen qatar saıası qatysý múmkindikterine kepildik berýi qajet. Alaıda saıası qatysý salasyndaǵy quqyqtardyń teń úlestirilýindegi genderlik al­shaq­tyq tórt kórsetkishtiń ishindegi eń joǵarǵysy bolyp qala beredi.  

Atalǵan ındekske kirgen 156 eldiń saıası kelbetin saralaıtyn bolsaq, olardyń parlamentterin­degi 35,5 myń orynnyń shamamen 26,1%-yn áıelder ıelengen, al álemdegi 3400-den astam mınıstrdiń 22,6%-yn ǵana áıelder quraıdy. Dúnıe­júzilik ekonomıkalyq forým­nyń málimeti boıynsha, qazirgi damý qarqynyn ustansaq, saıasattaǵy genderlik teńdikke jetý úshin 145,5 jyl qajet.

Elimizde qoldanysqa engizilgen genderlik prınsıp boıynsha kvotalaý tájirıbesi shetelde de keńinen qoldanylady. Mysaly, Shvesııa­nyń zańnamasyna sáıkes jergilikti, aımaqtyq jáne ulttyq deńgeıdegi basshylyq laýazymǵa usyný kezinde ár jynys ókiliniń paıyzdyq kórset­kishi 40%-dan tómen jáne 60%-dan joǵary bolmaýǵa tıis. Osy rette nazar aýdaratyn jaıt: zańnamada áıelderge arnalǵan kvota emes, ár jynystyń tómengi jáne joǵarǵy qatysý kórsetkishi berilgen.

Sondyqtan genderlik teń­dik­ti memlekettik qoldaý ási­rese os­y qıyn kezeńde saıası qa­ty­sýǵa qatysty, keleshek urpaq­tyń den­saýlyǵy men ál-aýqa­tyn jaq­sar­týǵa negiz bolyp tabyla­dy. Mem­leketter áıelderdiń ekono­mı­kalyq, áleýmettik jáne saıa­sı quqyqtaryn iske asyrý úshin jaǵ­daı jasaýlary kerek. Bul má­seleler boıynsha atqaratyn min­detter Prezıdent Q.Toqaevtyń Jol­daýynda naqty aıqyndalǵan.

Indıra RYSTINA,

Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty áleýmettik-saıası zertteýler bóliminiń basshysy