Búgin Papýa – Jańa Gvıneıada saılaý bastalady. Ol 22 shildege deıin sozylady. Negizgi básekelester – eldiń qazirgi premer-mınıstri Djeıms Marape jáne burynǵy kóshbasshylardyń biri Pıter O›Nıl.
Osy ýaqytqa deıin Papýa-Jańa Gvıneıada saılaý halyq pen bılik arasyndaǵy túsinispeýshilik saldarynan oryn alatyn zorlyq-zombylyqpen ótken. Ásirese 2017 jyly sońǵy ulttyq saılaý kúni bolǵan atys kezinde 200-den astam adam qaza taýyp, búlikshiler úkimet qyzmetkerleri daýystardy burmalady dep daý shyǵarǵan bolatyn. Katolıktik kásipqoılar qoǵamynyń prezıdenti, sarapshy Pol Harrıknen bıylǵy saılaýda 2017 jyldaǵy saılaýdan da zor zorlyq-zombylyq bolýy múmkin degen qaýip baryn aıtady. «2012 jyldan beri saılaýshylar tizimin jańartýǵa qatysty máseleler shıelenisti kúsheıtedi. Bul tizim jańartylǵan joq, ol 2017 jylǵy saılaýda da qoldanyldy, sodan beri saılaý komıssııasy eshteńe istemedi. Kóptegen jastar osy saılaýda daýys berýden bas tartýy múmkin», dedi Harrıknen. Sonymen qatar ekonomıka pániniń muǵalimi Macholopa LaVeıl 2007, 2012 jáne 2017 jyldardan beri saılaýǵa baılanysty zorlyq-zombylyq pen ólim-jitim kóp tirkelgenin aıtady. «2017 jyly 204 ólim tirkeldi, bul ózge saılaýlarmen salystyrǵanda eń joǵary kórsetkish. Qazirgi ýaqytta da saılaý prosesi ózgere qoıǵan joq, osyny eskerip 2017 jyldaǵy zorlyq-zombylyq deńgeıinen de joǵary bolatynyn kútýge bolady», dedi LaVeıl.
Sarapshylar aıtqandaı, elde keleńsiz oqıǵalar bastalyp ta ketken. Daýys berýge daıyndyq kezinde jergilikti BAQ mamyrda jáne úgit-nasıhat kezeńinde saılaýǵa baılanysty 28 adam qaza bolyp, birnesheýiniń jaraqat alǵanyn, yqtımal kandıdattyń ómirine qastandyq jasalǵanyn, saılaý komıssııasynyń múshesin atyp ketkenin jáne bes kóliktiń órtengenin habarlady.
Osydan soń bıylǵy saılaýdy Aýstralııa men Qytaı muqııat baqylap otyr, Qytaı Syrtqy ister mınıstri Van I maýsymnyń basynda elge ekonomıkalyq jáne qaýipsizdik kelisimin saqtaý nıetimen at basyn tiregen edi. «Al aýstralııalyq áskerıler eldegi ulttyq saılaýdy uıymdastyrýǵa kómektesý úshin Papýa-Jańa Gvıneıaǵa keldi», dep jazdy Kanberra Taıms. Aýstralııalyq áýe kúshteriniń kontıngenti jergilikti bılik organdaryna jiberilý josparlanýda, sonymen qatar olar logıstıka jáne áýe kóligin qamtamasyz etedi. Operasııaǵa jaýapty general-maıor Skott Ýınter aýstralııalyq ushaqtar saılaý jáne daýystardy sanaý kezinde saılaý materıaldary men qyzmetkerlerdi tasymaldaıtynyn aıtty.
«Papýa-Jańa Gvıneıadaǵy saılaý kezindegi úgit-nasıhat jumystary óte qymbat, naýqandy qarjylandyrýǵa mıllıondaǵan kın jumsalady», deıdi qarjygerler. Máselen Papua New Guinea Today jergilikti aqparat quraly osyǵan deıin el premer-mınıstri Djeıms Marape 2022 jyldaǵy saılaýǵa jalpy 400 mıllıon kın bólinedi dep habarlaǵanyn aıtady. Saılaý komıssary Saımon Sınaı da saılaýǵa daıyndyq týraly bergen brıfınginde Papýa-Jańa Gvıneıanyń premer-mınıstri men onyń úkimeti 2022 jylǵy jalpy saılaýdy ótkizý úshin PNG saılaý komıssııasyna (PNGEC) tolyq qarjylyq qoldaý kórsetetinin aıtty. «Saılaý komıssııasyna jumsalatyn 400 mıllıon kındi biz 2022 jyldyń bıýdjetinen bólemiz», dedi ol. Sondaı-aq Saımon Sınaı 2017 jyly saılaý naýqanyna 399 mıllıon kın bólingenin, al saılaýdyń ózine 278 mln kın, qaýipsizdikke 121 mıllıon kın jumsalǵanyn eske saldy. Al 2012 jyly saılaýǵa 235 mln kın jumsalǵan. Sarapshylar bul qarjyny bul dalaǵa ketken shyǵyn dep sanaıdy. «Qazirgi ýaqytta keıbir kandıdattar jappaı jarnamaǵa ǵana emes, sonymen qatar merekelerdi uıymdastyrýǵa jáne kóp jaǵdaıda saılaýshylardy aqshamen jáne basqa da syıaqylarmen satyp alýdyń amalyn jasady, bul zańsyz», deıdi Harrıknen. Sonymen qatar ol «negizi kóptegen saılaýshylar depýtattyń Parlamenttegi ókilinen usynylǵan zańdardy zerttep, úkimet jumysyn baqylaı otyryp, onyń ornyna taýarlardy, jumys oryndaryn, jerleý rásimderin tóleýdi jáne kolledjde oqý aqysyn tóleýdi kútedi», dep halyqtyń únin jetkizdi.