Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymy bitimgershilik mıssııalaryna atsalysyp kele jatqanyna birneshe jyldyń júzi boldy. Degenmen «toǵyzynshy terrıtorııanyń» saıypqyrandary álemniń qaı elderine jiberilmek? Olardy qaýipti aımaqtarǵa jibere me? Osy saýaldarǵa jaýap izdep kórgen edik.
Bıyl elimizdiń 430 áskerı qyzmetshisi BUU-nyń bitimgershilik mıssııasyna jiberiledi. Olar aldymen Ortalyq Afrıkadaǵy turaqtandyrý jónindegi mıssııaǵa úles qosady. Sodan keıin Kongo Demokratııalyq Respýblıkasyndaǵy turaqtandyrý jónindegi mıssııaǵa sapar shegedi. Aqyrynda Malıdegi turaqtandyrý jónindegi mıssııaǵa jáne Lıvandaǵy ýaqytsha kúshter mıssııasyna attanady. Qazirgi ýaqytta BUU-nyń bitimgershilik mıssııasyna shtab ofıseri, jaıaý ásker, medısınalyq barlaý, ınjenerlik, áskerı polısııa sekildi áskerıler jetispeıdi. Qazaqstan bıyl osy qyzmetkerlerdiń ornyn toltyrmaq.
Qorǵanys mınıstrliginiń málimetine súıensek, 2000 jyldarǵa deıin bitimgershilik mıssııalaryna Qorǵanys mınıstrligi, shekara qyzmetteri men ishki ásker bólimsheleriniń qyzmetkerleri qatysty. 2014 jyldan bastap 45 ofıser Batys Saharada, Kot-d’Ivýarda, Lıvandaǵy mıssııaǵa áskerı baıqaýshy jáne shtab-ofıseri retinde ter tókti.
Sondaı-aq 2018 jyldan bastap 520 áskerı qyzmetshi bitimgershilik bólimshe quramynda Lıvandaǵy ýaqytsha kúshter mıssııasyna tartylǵan. Búgingi kúni Batys Saharada – 6, Lıvandaǵy ýaqytsha kúshterde 9 áskerı qyzmetshi tynyshtyqty qorǵaýǵa at salysyp júr. Qorǵanys mınıstri Rýslan Jaqsylyqovtyń aıtýynsha, bitimgershilikke jiberiletin áskerıler áleýmettik jáne medısınalyq jaǵynan tolyqtaı qamtamasyz etiledi.
«Zańǵa sáıkes, BUU bitimgershilik mıssııalaryna qatysý kezeńinde úsh ese jalaqy, qaıtyp kelgen soń memleket esebinen emdelý, jyl saıynǵy demalysqa eki apta qosymsha demalys beriledi. Qatysý kezeńi jeńildikti sharttarmen bir aıy bir jarym aı bolyp esepteledi», dedi Qorǵanys mınıstri Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda.
Qazaqstan jyldan-jylǵa bitimgershilik operasııalaryndaǵy óz úlesin arttyrýdy kózdeıdi. BUU basshylyǵy da eldiń áskerı mamandarynyń daıarlyq deńgeıi men bilim kórsetkishterin joǵary baǵalaıdy. Qazaqstandyq bitimgerler sanyn arttyrýǵa qoldaý kórsetýge ázir.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev taıaýda Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý úshin respýblıkanyń Qarýly Kúshterin paıdalaný týraly usynys jasaǵan edi. Bul qadam Qazaqstannyń álemdik qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa qosar úlesin arttyrady.
«О́mirde jáne álemde bolyp jatqan sońǵy oqıǵalar qaýipsizdikke tónetin syn-qaterdi joqqa shyǵarmaıdy. Osyǵan baılanysty áskerdiń jaýyngerlik ázirligin odan ári nyǵaıtý qazirgi syn-qaterge qarsy áreket etýde tájirıbe jınaqtaý máselesi ózekti bolyp otyr. Osy turǵyda uıym jarǵysynyń 7-taraýyna sáıkes, Qarýly Kúshterdiń Ortalyq Afrıkada, Kongo Demokratııalyq Respýblıkasynda, Malıde bitimgershilik mıssııaǵa qatysýyn keńeıtýdi oryndy dep sanaımyn», degen edi Prezıdent Q.Toqaev.
Bitimgershilik mıssııalaryna qatysý Qazaqstannyń beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaýdaǵy eńbegi ispetti. Álbette, atalǵan mıssııa áskerine jasaq qosý isine kez kelgen memleket tartyla bermeıdi. Qazaqstan BUU bitimgerlik áskerine Ortalyq Azııadan ásker jiberýshi jalǵyz memleket ekenin atap ótken jón. Osy oraıda, elimiz beıbit eldiń qyrynan kóringen, jaýapkershilik alyp, oryndaı alatyn qabiletin atyshýly halyqaralyq uıym moıyndady dep aıta alamyz.
Negizinen ekijaqty kelisimge sáıkes, BUU bitimgerlik mıssııasyna tartylatyn Qazaqstan áskerıleri qaqtyǵysqa toly aımaqtarǵa jiberilmeıdi. Sarbazdar, kerisinshe, bitimgerlik rotasynyń áleýetin arttyratyn, daý-janjaly az óńirge jiberý qarastyrylǵan. Biraq bitimgershilik operasııasynyń qaýipti tustaryn da jasyra almaımyz. Adam ólimimen aıaqtalǵan oqıǵalar da bar. Máselen, 1995 jyly Tájikstanda bitimgerlik topta boryshyn óteýge barǵan 17 qazaq sarbazy qaza tapqan. 2003 jyly Irakta da bir jaýynger opat boldy.
Bitimgerlik operasııalaryna qatysý bitimgershilik pen gýmanıtarlyq kómek kórsetýde tájirıbe jınaqtaýǵa, sarbazdardyń jaýyngerlik qabiletin shyńdaýǵa zor úles qosary sózsiz.