Qarýly Kúshterdi sıfrlandyrý máselesi aqsap tur

Qazaqstan Qarýly Kúshterin sıfrlandyrý 2011 jyly bas­tal­ǵan. Alaıda sol kezde arnaıy qabyldanǵan «Áskerlerdi, qarý-jaraqty, resýrstardy basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıelerin qurý jáne engizý» baǵdarlamasy tolyq iske aspaı qalǵan. «2011 jyly bul baǵdarlamaǵa bıýdjetten 93 mlrd teńge qarastyrylǵan bolatyn. Bul qarajattyń 35 mlrd somasy ǵana, ıaǵnı 37,6 paıy­zy ıgerildi. Qalǵany bıýdjet­te qaldy», dedi Qorǵanys mı­nıs­triniń orynbasary Darhan Ah­medıev Ortalyq kommýnıkasııa­lar qyzmeti alańynda ótken brı­fıngte. Osynyń saldarynan búginde Qarýly Kúshterdiń qu­ra­my eski tehnıkamen jumys júr­gizý­ge májbúr.

«Kompıýterler, serverler, kommýtatorlar kóbinese eskirgen. Muny da moıyndaýymyz kerek. Sońǵy úsh aıda onshaqty áskerı bólimdi aralap shyqtym. Solardyń ishinde 1-2 áskerı bólimde osydan 10-15 jyl buryn qoldanystan shyqqan Pentium III-pen jumys istep otyr. Budan basqa da sebepter bar. Sonyń saldarynan mınıstrlikte birqatar prob­lema týyndady. Atap aıtqanda, búginde aqparattyq júıeler ártúrli stekterde jazylǵan, ın­teg­rasııalaýǵa kelmeıdi. Son­daı-aq arnaıy telekommýnıkasııa jelisi joq. Bir áskerı bólim ekinshi bólimmen tolyq qarym-qatynasty qamtamasyz ete almaıdy. Telefon lınııasy bar, biraq úlken paketter nemese basqa faıldardy jiberý úshin mundaı operasııalardy júzege asyrý múmkin emes», dedi vıse-mınıstr.

Sondaı-aq mınıstrlik IT ma­mandarǵa zárý. О́ıtkeni «olar­dyń jalaqysy naryqtaǵy maman­dar­dyń jalaqysynan 3-4 ese tómen. Sondyqtan jumys istep, keli­simshart bitken soń mamandar naryqqa ketip jatady», dep tú­sin­dir­di máseleni Darhan Ahmedıev.

Eskirgen tehnıka, sandyq jú­ıe­niń joqtyǵynan tirkeý bıleti men áskerı bılet alý prosesi de baıaý júrgiziledi. Qazir áskerı bılet alý úshin keminde 1 aı ýa­qyt qajet. Keńes zamanynyń tási­limen qyzmet kórsetý qazir tıim­siz ekenin moıyndady vıse-mınıstr. «Tıimsiz bıznes-prosester keńinen taralǵan. Bul keńes úkimetinde nemese budan 10-20 jyl buryn bolǵan proses­ter. Áli kúnge deıin sol kúıinde júrgiziledi. Eshteńe ózgermegen. Al endi azamattyq qoǵamǵa qarasaq, bizdiń kúndelikti minez-qulqymyz ózgergen. Mysaly, aýrýhanaǵa nemese bankke barý operasııalary qazir múldem basqasha. Al Qarýly Kúshterge kelsek, kóptegen prosester eski tásilde qalyp otyr», dedi Darhan Ahmedıev.

«Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi, Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń ókili, Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Darhan Ahmedıev bul máseleni kelesi jyly tolyǵymen sheshýge ýáde berdi. Ol kezde bir aı kúttiretin áskerı bılet 1 kúnde daıyn bolmaq. Áskerge tirkeý bıleti múldem joıylyp, azamattardyń qaı áskerı komıssarıatta tirkel­ge­ni jeke kabınetinde jazylyp turady.

«Memlekettik bazalarmen ıntegrasııa jasaý arqyly Áskerı bılet rásimdeý prosesiniń kólemi 2-3 ese azaıady. Odan bólek Ás­ke­rı bıletke deıin Áskerge tir­keý bıleti degen bar. Kelesi jyly sol tirkeý bıletin múldem alyp tastaǵymyz kelip otyr. My­sa­ly, qazir 17 jastaǵy ásker qata­ry­na shaqyrylmaǵan azamattar medısınalyq tekserýden óte­di. Sodan keıin densaýlyǵyna qaraı qaı áskerı komıssarıatqa tirkelgeni aıtylyp, Tirkeý bıleti beriledi. Biraq kelesi jyldan bastap osy prosesti basqasha ja­samaqpyz. Ondaı uǵymnyń ózin alyp tastaımyz. Áskerge tir­keý bıleti degen bolmaıdy. Áskerge shaqyrylýshynyń jeke kabınetine qandaı komıssarıatqa tirkelgeni týraly qysqasha SMS keledi. 18-ge tolǵannan keıin ýnıversıtetke barsańyz, «Siz joǵary bilim alyp jatqan merzimde áskerı mindetten bosatyldyńyz» degen qysqasha habarlama keledi. Al eger ýnıversıtetke barmasańyz, qaı komıssarıatqa tirkelgenińizdi jeke kabınetten kóre alasyz», dedi mınıstrdiń orynbasary.

Bul olqylyqtardy sheshý úshin mınıstrlik bes (ınfraqurylym jáne tehnologııalar, proses­ter men derekter, adamdar men daǵdylar, ınnovasııalar jáne kıberqaýipsizdik) baǵytta jumys júrgizýdi kózdep otyr. Al qazir vedomstvo áskerılerdiń sıfrlyq saýatyn arttyrýǵa den qoımaq. Oqytylyp, biliktiligin arttyrǵan qorǵanys qyzmetkerleri sıfrlyq ofıser mamany bolyp birqatar jumys júrgizedi.

«Salany sıfrlandyrýdyń taǵy bir baǵyty – sıfrlyq ofıserler. Olar Qorǵanys mınıs­tr­ligindegi prosesterdiń bárine ınjınırıng júrgizedi. Odan keıingi mańyzdy bir baǵyt – kıber­qaýipsizdik. Sıfrlyq she­shim­der durys jumys isteýi úshin barlyq deńgeıde kı­ber­qaýipsizdik qamtamasyz etilýi kerek. Kıber­qaýip­sizdik aqparattyq qaýipsizdik sharalarymen sınhrondalady», dep túsindirdi Darhan Ahmedıev sıfrlyq ofıser qyzmetin.

Darhan Ahmedıevtiń aı­týynsha, vedomstvo quryl­ǵan­nan beri avtomattandyrý ju­mys­tary júrgizilip jatyr. Sıfr­lan­dyrýdyń bastapqy kezeńinde memlekettik qyzmetterdiń 93 pa­ıyzy elektrondy formatqa kóshirilgen. «Birqatar aqparat júıeleri ázirlendi. Sonyń ishinde adamı jáne materıaldyq resýrs­tardy esepke alý aqparat­tyq júıeleri ázirlendi, kommý­nı­kasııalyq ınfraqurylym, kı­ber­qaýipsizdik bólimshesi, kı­ber­­qaýipsizdik salasynda ás­ke­rı mamandardy daıarlaý men bilik­tiligin arttyrýdyń kóp deń­geı­­li júıesi quryldy. Atap aıtqanda, bakalavrıat, magıstratýra, biliktilikti arttyrý kýrstary. Bul – jetistikterdiń az ǵana bóligi», dedi ol.

Qarýly Kúshterdi sıfr­lan­dy­rýdyń bir jetistigi – áskerdegi sýısıdtiń aldyn alýǵa, tipti ony boldyrmaýǵa jol ashpaq. Atap aıt­qan­da, áskerı bólimderge beınekameralar ornatýmen qatar árbir sarbazǵa qashyqtan baqylaıtyn bilezik berilýi múmkin.

«Biz qazaqstandyq IT-kom­panııa­lardy tarttyq. Olar áskerı bólimderdi beınekameramen jab­dyqtaýǵa kómektesýi kerek. Son­daı-aq jýyqta qazaqstandyq bir kásiporyn bilezik tehnologııasyn usyndy. Sol bilezik arqyly ár jaýyngerdiń tamyr soǵysyn, jaǵdaıyn qadaǵalap otyrýǵa bolady. Ortalyq pýnkt arqyly monıtorıng jasap, qaı sarbazdyń qaı jerde júrgenin, jaǵdaıy qalaı ekenin bilip otyrady. Sonymen birge jan-jaqty analız arqyly sýısıdke beıim jaýyngerlerdi anyqtaı alatyn IT-sheshimder bar. Áskerdiń tamyr soǵysy men ornalasqan jerin kórsetip turatyn bilezikter bar ekenin aıttym. Iаǵnı bilezikti aqparat taratýyn toqtatsa, datchıgi qaı tusta óshirilgenin bile alamyz. Komandırler sol tusqa shuǵyl baryp, ne bolyp jatqanyn anyqtaı alady. Sýısıdke beıimdilikti tekseretin psıhologııalyq tester bar. Búginde osy sharalar qolǵa alynyp jatyr», dedi vıse-mınıstr.

Qorǵanys mınıstrliginiń sta­tıs­­tı­kalyq málimetine súıen­sek, bıyl Qarýly Kúshterde 7 sýısıd áreketi tirkelip, 4-ýi qaıǵyly jaǵ­daımen aıaqtalǵan. Osy oraıda mınıstrlik sýısıd derekterin azaı­tý boıynsha arnaıy shara qabyldaǵan.

«Keshendi jumys toby qu­ryl­dy. Onyń quramyna bizdiń jáne ózge de vedomstvolardyń qyzmetshileri, azamattyq qoǵam ókil­deri kiredi. Jumys toby ne­giz­ge alatyn baǵdarlama ár jaǵ­daıdyń sebebin jiti qaraıdy. Iаǵnı birneshe jyldyń tájirıbesi zertteledi. Bir kezderi áskerdegi sýısıdke sebepker bolǵan trıgger keıin seıildi me, joq pa, zer­de­lenedi. Jeke qurammen aı saıyn jumys júrgiziledi. Ba­talon komandırleriniń tár­bıe jó­­nindegi orynbasarlary ózindegi jeke quramǵa nusqaý ju­mystaryn júrgizedi», dedi Darhan Ahmedıev.