Kelesi jyly Jańa Zelandııada saılaý ótedi. Sarapshylar eldiń qazirgi premer-mınıstri Djasında Ardernniń halyq arasynda bedeli tómendegenin aıtady. Aldyn ala júrgizilgen saýaldamaǵa sáıkes, leıborıstik partııany qoldaıtyndar sany aıtarlyqtaı azaıǵan.
Jańa Zelandııanyń premer-mınıstri Djasında Ardern basqaratyn Leıborıstik partııasy 2020 jyly 49,1 paıyz daýys jınap, parlamentte 64 mandat ıelengen edi. Jeńilis tapqan ekinshi partııa – Ulttyq partııanyń (NAT) jetekshisi Djýdıt Kollınz Arderndi quttyqtap, onyń partııasy eleýli ózgerister ákeledi degen senimin jetkizip, «úsh jyl tez óte shyǵady. Úsh jyldan keıin taǵy da saılaý. Biz áli oralamyz», degen bolatyn. Mejeli merzim jaqyndap keledi. Sarapshylar Djasında Ardernniń qaıta saılaný múmkindigi áldeqaıda tómen ekenin aıtady. О́ıtkeni keıingi saýaldamalar Jańa Zelandııanyń ońshyl koalısııasy jetkilikti qoldaýǵa ıe ekenin kórsetip otyr. Ortalyq-ońshyl ulttyq partııasyn halyqtyń 37 paıyzy qoldaıdy. Al Ardern basqaratyn leıborıster partııasy halyqtyń 33 paıyzynyń qoldaýyna ıe.
Osy oraıda leıborıster partııasy 9 paıyzdyq úlesi bar jasyldardyń dástúrli seriktesterimen odaqtassa da, úkimet qurýǵa qajet 50 paıyzdyq mejege jetpeıdi. Kantar poll saýaldamasynyń bul nátıjeleri leıborısterdiń bedeli aıtarlyqtaı quldyraǵanyn kórsetedi.
Kelesi saılaýǵa áli bir jyldan astam ýaqyt bar. Sarapshylar bul Ardern úkimetine bedelin qaıta qalpyna keltirýge múmkindik beredi dep esepteıdi. Biraq aı saıynǵy saýaldama kórsetkishi kóńil kónshitpeı tur. Qazirgi bılikke degen eldiń senimi kún ótken saıyn tómendep barady. О́ıtkeni elde ómir súrý quny sharyqtap, jańazelandııalyqtardyń kóńil kúıi máz emes.
Ardern TVNZ telearnasyna bergen suhbatynda qazir ekonomıkalyq turaqsyzdyq tek Jańa Zelandııada emes, ózge shetelderde de oryn alyp jatqanyn alǵa tartady. «Ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan Jańa Zelandııanyń artyqshylyǵy bar. Máselen, jumyssyzdyq deńgeıiniń, qaryzdyń tómendigin aıta alamyn. Týrızm qaıta jandanyp keledi. Bul kórsetkishter bolashaqqa serpin beredi. Men elimizdiń damýyna optımızmmen qaraımyn», dedi ol.
The Guardian basylymynyń habarlaýynsha, qazirgi úkimet bedeliniń túsýi ekonomıkalyq sebepterge baılanysty. Kantar poll saýaldamasy jańazelandııalyqtar ekonomıkaǵa jalpy pessımıstik kózqaraspen qaraıtynyn kórsetti. Oǵan qatysqandardyń 49 paıyzy aldaǵy 12 aıda ekonomıkalyq jaǵdaı nasharlaıdy degen oıda, al 26 paıyzy jaǵdaı jaqsarady dep eseptese, 25 paıyzy ózgerissiz qalady dep sanaıdy.
Jańa Zelandııada qazir ınflıasııa deńgeıi 7,3 paıyzdy quraıdy. Bul sońǵy 32 jyldaǵy eń joǵary kórsetkish dep sanaıdy qarjygerler. Elde sońǵy jyldary úı baǵasynyń quny tómendep, keıbir úı ıelerine zııanyn tıgizgen. Biraq ıpoteka boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdiń ósýi jáne qurylys materıaldarynyń qymbattyǵy turǵyndardyń kóńilinen shyqpaı otyr. Páter jaldaý aqysy da ósken. Halyqtyń jumyssyzdyq deńgeıi tómen bolsa da, turǵyndardyń basym kópshiligi baǵanyń sharyqtap bara jatqanyn aıtady. Sonymen qatar sarapshylar Jańa Zelandııanyń salyq reformasy da baıaý júzege asyp jatqanyna alańdaýly.
Djasında Ardern – keıingi 150 jylda Jańa Zelandııany basqarǵan eń jas kóshbasshy. Ol otyz jeti jasynda premer-mınıstr qyzmetin atqaryp, álemdegi eń jas kóshbasshyǵa aınaldy. Djasında hanym óziniń basym baǵyty retinde kedeıshilik pen áleýmettik ádiletsizdikke qarsy kúresti. Ásirese áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaýdy maqsat etti. Ardern jaqtastary ony jańazelandııalyqtar úshin saıasattaǵy adamgershilikti beıneleıtin tulǵa, bıliktegi shynaıy jáne qamqor femınıstiń úlgisi retinde kóretinin aıtady.
Ardernniń alǵashqy premer-mınıstrlik qyzmeti qıyn synaqtarmen bastaldy. Bılikke kelgen jyly Kraıstcherch qalasynda eki lańkestik áreket jasaldy. Aldymen lańkester Rıkkarton mańyndaǵy meshitke kelýshilerge oq atyp, sodan keıin Lınvýd ıslam ortalyǵynda lańkesterdiń qolynan 49 adam qaza taýyp, taǵy 51 adam jaraqat aldy. Sol kezde Ardern Kraıstcherchke ushyp kelip, musylmandardyń aldyna shyǵyp Jańa Zelandııada búkil din men kez kelgen ult ókiline oryn bar ekenin aıtyp, sóz sóıledi, qoldaý bildirdi. Ardern úshin taǵy bir synaq Ýaıt-Aılend týrıstik aralynda janartaýdyń atqylaýy boldy. Jıyrma adam qaza taýyp, aman qalǵandardyń barlyǵy shuǵyl evakýasııalandy. Djasında Ardern aýrýhanada zardap shekkendermen jáne dárigerlermen kezdesip, olardyń otbasylarymen sóılesti, aman qalǵandarǵa qoldaý bildirdi. Sarapshylardyń aıtýynsha, saıasatkerdiń osyndaı ıgi isterin halyq áli de umyta qoıǵan joq.