Arzan benzın kórshilerge ketip jatyr

Energetıka mınıstrligi ja­­nar-jaǵarmaıdyń bólshek saý­dadaǵy 6 aıǵa arnalǵan shekti baǵasyn bekitkennen beri eldegi ben­zınniń «qoljetimdi qunyna» kóz salǵandar azaımaı tur. Ásire­se kórshiles О́zbekstan men Qyr­ǵyzstannyń saýdagerleri tonnalap tıep áketýge tyrysyp baǵý­da. Máselen, keshe Qarjylyq monıtorıng agenttigi Pavlodar oblysy boıynsha departamentiniń ókilderi AI-95 markaly ben­zın­di Qazaqstan aýmaǵynan zań­syz áketý áreketiniń jolyn kesti. Agenttiktiń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, kólemi 280 tonna, quny shamamen 90 mln teńge bolatyn janarmaı quıylǵan 5 vagon-sıs­terna ustaldy. Olardy janar­maı qospasy degen jeleýmen О́zbekstanǵa alyp ketpek bolǵan. Mamandardyń qorytyndysyna sáıkes temir jol sısternalarynan alynǵan synamalar K-4 ekologııalyq klasyndaǵy AI-95 benzıni ekeni anyqtalǵan. Tergeý barysynda belgili bolǵandaı, kelisimshart boıynsha shetel kompanııasynyń paıdasyna elden jalpy somasy 45 mln dollarǵa 50 myń tonna janarmaı eksporttaý josparlanǵan eken.

Al Qyrǵyzstan BAQ-tyń habarlaýynsha «Qordaı» she­karalyq beketine irgeles eldi mekenderdiń jol jıeginde benzın saýdasy «qyzyp tur». Uıym­dastyrylǵan saýda oryndarynda plastıkalyq ydysqa quıyl­ǵan AI-92 markaly qazaq­standyq benzınniń 1 lıtri 55 som jáne AI-95 markaly ben­zınniń 1 lıtri 58 somǵa saty­lyp jatqan kórinedi. Qyr­ǵyz­stannyń janarmaı quıý beket­terinde benzın quny shama­men 60-63 somdy quraıdy. Saýda­gerlerdiń sózinshe, janarmaıdy olarǵa jergilikti (qyrǵyz) jáne qazaqstandyq jetkizýshiler ákeledi. Osylaısha, shekara arqyly benzın tasymaldaý turaqty tabys kózine aınalǵan.

Bir kezderi Qyrǵyzstannyń memlekettik ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń burynǵy bólim bastyǵy Maqsat Mamytqanov Qyrǵyzstan bıýdjeti janar-jaǵarmaı kontrabandasynyń kesirinen jyl saıyn 5 mlrd som­nan astam qarjyny joǵaltyp otyrǵanyn aıtyp dabyl qaqqan bolatyn. Mamytqanovtyń aı­týyn­sha, zańdy satýshylar men zańsyz satýshylardyń benzın baǵasynyń aıyrmashylyǵy 10 somǵa deıin jetedi.

Qyrǵyzstanǵa benzın jet­ki­zýshilerdiń qatarynda qazaq­standyq azamattar da bar. Son­­daı-aq Qarjylyq monı­to­­rıng agenttigi tarapynan otyn­­nyń zańsyz aınalymymen iri kásiporyndardyń qyz­met­­kerleri de aınalysatyny anyqtalǵan. Máselen, quqyq qorǵaý organdarynyń ókil­deri tergeý barysynda 15 kóter­me jetkizýshiden 610 mln teńgeden astam somaǵa 3,5 myń tonna AI-92 markaly benzın satyp alý faktisin anyq­tady, ol keıinnen belgisiz tulǵalarǵa «Ýngefýg» JShS-dan qujattarsyz satylǵan. Dál osy JShS qujatsyz jalpy somasy 550 mln teńgeden astam, jalpy kólemi 2,4 myń tonna dızel otynyn satqan. Qazirde sot prosesi aıaqtalyp, J.Shuǵataev 6 jylǵa, S.Ýngefýg 4 jyl 6 aıǵa, E.Shamıev 2 jyl 8 aıǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, olardan 3 kólik pen 3 jartylaı júk tirkemelerin tárkileýge úkim shyqty.

Osy jyldyń 12 shildesinen bastap Qazaqstan aýmaǵynan avtomobıl kóligimen benzın, dızel otynynyń jáne munaı ónimderiniń jekelegen túrlerin belgilengen normadan artyq shy­ǵa­rýǵa tyıym salynǵan bolatyn. Osy zańnama men Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Qarjylyq monıtorıng organdary munaı ónimderin zańsyz eksporttaýdy aýyzdyqtaý boıynsha qatań sharalar qabyldaýda. Alaıda ázirge engizilgen shekteýlerge qaramastan, Qyrǵyzstanmen, О́zbekstanmen shekaralas aýmaq­­tarda qazaqstandyq ben­zın­­di kontrabandalyq jolmen jetkizý, ony saýdalaý áreket­teri jalǵasýda. Osy oraıda Qar­jylyq monıtorıng agenttigi janar-jaǵarmaı materıaldaryn respýblıkadan tys jerler­ge zańsyz satý nemese áke­tý faktileri týraly habardar bol­ǵan nemese ýákiletti organ­dar men uıymdardyń qyzmet­tik ókilettikterdi teris paıdalaný faktilerine tap bolǵan tur­ǵyndardy, QMA nemese aýmaqtyq departamentter­ge táýlik boıy qyzmet kórsete­tin senim telefondaryna habarlasýyn suraıdy.