Sarapshylar Túrkııadaǵy oppozısııa aldaǵy prezıdenttik jáne parlamenttik saılaý qarsańynda birigip, jeńiske jetýge múmkindigi mol degen boljam aıtady.
«Túrkııada joıqyn jer silkinisi bolǵan kúnderi ýaqytsha toqtatylǵan beıresmı úgit-nasıhat naýqany jańa ekpinmen jalǵasyp jatyr», deıdi Armenııa túrkologi Elı Arýtıýnıan. Onyń aıtýynsha, eldegi oppozısııa bılikti «tolyqtaı sátsizdikke ushyrady, jer silkinisinen zardap shekkenderge alǵashqy medısınalyq kómek kórsetýdi keshiktirdi» dep aıyptap otyr. «Bılik olqylyqtardy jasyryp, qoǵamdy tez qalpyna keltirýge, atap aıtqanda, apat aımaǵyna, zardap shekkenderge áleýmettik kómek kórsetý sekildi jańa baǵdarlamalarymen tanystyrýǵa tyrysyp baǵyp jatyr», deıdi túrkolog.
Túrkııa basshysy Rejep Taııp Erdoǵan bolǵan jaǵdaıǵa baılanysty halqynan túsinistikpen qaraýdy surap, barlyǵyn qalpyna keltirý úshin oǵan bir jyl qajet ekenin alǵa tartady, alaıda oppozısııa tarapynan ony synaý tolastamaı keledi. Olar túrik basshysynyń bılikte 20 jyl otyrǵanyn, qazir emes, osy jyldary qoldan kelgenniń barlyǵyn jasaýǵa tıis ekendigin aıtady. Elı Arýtıýnıannyń aıtýynsha, eger eldegi oppozısııa birikse, olardyń prezıdenttik saılaýda jeńiske jetýge múmkindigi zor. Buǵan aqpan aıynda júrgizilgen saýaldama derekteri dálel.
Aıta keteıik, buǵan deıin Túrkııanyń 6 oppozısııalyq partııasy bir blok bolyp áreket etýi yqtımal ekeni, prezıdenttikke kandıdat retinde bir adam usynylatyny aıtylyp keldi. Kandıdattardyń qatarynda Respýblıkalyq halyqtyq partııasynyń (CHP) basshysy Kemal Kylychdaroǵlý, sondaı-aq Ystanbul men Ankara merleri boldy. Keshe oppozısııa ókilderi prezıdenttikke úmitker retinde Kemal Kylychdaroǵlýnyń kandıdatýrasyn usyndy. Alaıda onyń reıtıngi Erdoǵandy jeńetindeı joǵary emes degen pikirde túrkolog Elı Arýtıýnıan.
«Ol kemalızm ıdeıasyn ustanýshy, zaıyrly memleketti jaqtaýshy. Saıası arenada 10 jyldan astam tájirıbesi bar, Respýblıkalyq halyqtyq partııanyń jetekshisi Denız Baıkaldy aýystyrǵan tulǵa», deıdi Kemal Kylychdaroǵlý týraly túrkolog Elı Arýtıýnıan.
Respýblıkalyq halyqtyq partııa tóraǵasy Kemal Kylychdaroǵlý bolsa, «Birlik – ólimnen basqanyń bárin jeńedi», dep Twitter paraqshasynda jazba qaldyrdy. Al Ystanbul qalasynyń meri Ekrem Imamoǵlý Túrkııanyń ortalyq saılaý komıssııasynyń ókilderin balaǵattady dep, eki jyl jeti aıǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Qazir apellıasııalyq shaǵym qaralyp jatyr, ázirge úkim zańdy kúshine engen joq. Sondyqtan saıasatker saılaýǵa qatysa almaıdy.
«Alty ústel» dep atalyp ketken oppozısııanyń alty partııasyna Respýblıkalyq halyqtyq partııa, IYI (jaqsy) partııasy, Saadet partııasy, Demokratııalyq, DEVA jáne «Bolashaq» partııasy kiredi. Partııa ókilderi 2021 jyldyń qazan aıynda Túrkııa Uly Ulttyq Májilisinde alǵash ret bas qosyp, nyǵaıtylǵan parlamenttik júıe modeli boıynsha birlesken mátin daıyndaýǵa kiristi. 2022 jyldyń 12 aqpanynda alǵashqy jıynyn ótkizgen.
Al Erdoǵan basqaratyn Ádilet jáne damý partııasynyń bılikte otyrǵanyna 20 jyl boldy. Sondyqtan Elı Arýtıýnıannyń pikirinshe, oppozısııa jeńiske jetken jaǵdaıda ishki de, syrtqy da ózgerister kóp bolady.
«Oppozısııa úkimettiń parlamenttik modeline kóshýdi jaqtaıdy. Al bul óz kezeginde nazardy ishki saıasatqa basa aýdaryp, syrtqy saıasatty álsiretýi múmkin», deıdi Arýtıýnıan.
2001 jyly 14 tamyzda Rejep Taııp Erdoǵannyń basshylyǵymen qurylǵan Ádilet jáne damý partııasy – Túrkııanyń basty jáne beldi partııalarynyń biri. Túrkııanyń eks-prezıdenti Abdýlla Gúl de osy partııany qurýshylardyń biri. Bul partııanyń qazirgi tańdaǵy basty maqsaty – 1980 jyldaǵy áskerı tóńkeristen keıin, konstıtýsııaǵa ásker basshylardyń kúshin shekteıtin ózgerister men tolyqtyrýlar engizý.
Jalpy, sarapshylardyń pikirinshe, Erdoǵannyń eldiń ishki syrtqy saıasatynda jetken jeńisteri men jeńilisteri de barshylyq. Túrkııa Erdoǵan bılik basyna kelgeli aıtýly ekonomıkalyq jetistikterge jetken. О́nerkásip, týrızm, saýda salasy qarqyndy damyp, joldar, kópirler salynyp, iri qurylys nysandary boı kóterdi. Syrtqy kiristen bıýdjetke túsetin tabys kólemi artqan. Osylaısha, halyqtyń ál-aýqaty jaqsardy. Dinı mektepten túlep ushqan Erdoǵan halyqqa da dinı erkindik berdi.
Eske salsaq, 1 naýryzda Túrkııa prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan eldegi jalpy saılaý jer silkinisterine deıin josparlanǵandaı, 14 mamyrda ótetinin málimdep, Ádilet jáne damý partııasynyń otyrysynda «14 mamyrda bizdiń halyq talap etiletin mindetin oryndaıdy – saılaýda daýys beredi», dedi.
Buǵan deıin eldegi joıqyn jer silkinisine baılanysty saılaý merzimi ózgerýi múmkin ekeni aıtylǵan edi. О́ıtkeni zilzaladan zardap shegip, qaıtys bolǵandar sany myńdaǵan adamnan asyp jyǵyldy, Túrkııanyń Nurdaǵy eldi mekeni tolyq joıyldy. Bul qaıǵyly jaǵdaıdan soń elde saıası doda ótkizýdiń reti joq, keıinge shegerý qajet degen pikirler aıtyldy. Alaıda Túrkııa prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵan ózine aıtylǵan syndarǵa halyqtyń ózi jaýap beredi degen syńaı tanytyp, saılaý kúnin ózgertpedi.