Kóleńkeli ımporttyń kúni jaqyndap keledi. Kontrabandalyq ónimnen kóz asha almaı qalǵan kóleńkeli aıaqkıim naryǵyn tazartýǵa memleket shyndap kirisken syńaıly. О́ıtkeni bul kópten beri oraıy kelmeı júrgen ońtaıly is edi. Tutynar ónimniń tabanyna sıfrlap tańba basý «solaqaı» tabys tapqan talaıdyń jolyn tusaýlady. Sonyń arqasynda memleket qazynasyna da azdy-kópti qarjy quıyla bastaǵandaı...
Resmı derekterge súıensek, elge ákelingen aıaqkıim partııasynyń jartysyna jýyǵy jalǵan, ıaǵnı segmenttegi ónimniń 48,5 paıyzy kontrafaktige jatatyn bolyp shyqty. Sonda shamamen árbir ekinshi turǵynnyń kıip júrgen aıaqkıimi kontrafaktilik. Al bıznestiń ózi, shyn máninde, sıfrlardyń áldeqaıda joǵary ekenin aıtyp kórsetedi. Máselen, «Glasman» dúkeniniń dırektory Anvar Hılajev buǵan deıingi 20 jyldan astam ýaqyt boıy shekara arqyly júkterdi kılogramdap tasymaldaý júıesi qalyptasqandyqtan, naryqtaǵy kontrabanda men kontrafaktilik taýarlardyń 95 paıyzyn basqa elderden ákelinetin jeńil ónerkásip taýarlary quraıtynyn basa aıtqan bolatyn.
Bul máseleni sheshý úshin memleket 2021 jyly aıaqkıim ónimderin sıfrlyq tańbalaý men qadaǵalaýdy engizdi. Júıeniń maqsaty – taýarlardy jetkizý jáne satý tizbegin barynsha ashyq etý. Osylaısha, eldegi aıaqkıim ónimderiniń kóleńkeli ımporty men aınalymyn toqtatý.
Sandyq tańbalaýdy jáne qadaǵalaýdy engizý nátıjesinde resmı aıaqkıim ımporty 13 mln jupqa nemese 30%-ǵa (37,2 mln juptan 53,1 mln jupqa deıin) ósti. Tańbalaý engizilgenge deıin 2018-2020 jyldar aralyǵynda aıaqkıim ımporty 35-39 mıllıon jupty quraǵan.
Bir tańbalaý kody 2,6 teńge turady. Kásipkerlerdiń, sonyń ishinde ımporttaýshylardyń aıtýynsha, tańbalaý quny bir aıaqkıimge ortasha eseppen 1%-dy qurady. Aıaqkıim óndirýshileri qunǵa tańbalaý shyǵyndaryn engizip, marjalaryn 2-4% qysqartsa da, bıznesti adal júrgizýdiń básekelestik artyqshylyǵyna ıe bolady.
«О́ndiriste barlyq qajetti tańbalaýda kúrdeli eshteńe joq, ony engizýde qıyndyqtar bolǵan joq. Tańbalanbaǵan aıaqkıimdi satýǵa tyıym salýǵa daıynbyz, óıtkeni biz tańbalaýdyń qajet ekenin túsinemiz jáne naryqtaǵy ashyqtyq pen salaýatty básekelestikti qoldaımyz. Taýar baǵasynyń ósýi baıqaldy, biraq ol mardymsyz boldy, tańbalaýdy engizý taýardyń ózindik qunyna túbegeıli áser etken joq», dep bólisti «QazTextileIndustry» Jeńil ónerkásip kásiporyndarynyń ulttyq qaýymdastyǵy» zańdy tulǵalar jáne jeke kásipkerler odaǵynyń basqarma tóraıymy Gúlmıra Ýahıtova.
Taýarlardy tańbalaý jáne qadaǵalaý aqparattyq júıesiniń málimeti boıynsha ótken jyly elimizde tańbalanǵan taýarlardyń kólemi shamamen 32 mıllıon aıaqkıim birligin qurady. Bıylǵy jyldyń 8 aıynda ǵana tańbalanǵan taýar kólemi – 34 548 757 dana aıaqkıim. Eger tańbalaý kodtaryna tapsyrystardyń atalǵan dınamıkasy saqtalsa, 2023 jyldyń sońyna qaraı aıaqkıim taýarlarynyń kóleńkeli naryǵyn aǵartý ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 58%-dy qurap, odan túsetin kiristiń kólemi 38 287 097 200-den 1 044 193 560 000 teńgege deıin artýy múmkin.