Shanhaıǵa jumys sapary barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Álıhan Smaıylov QHR Memlekettik keńesiniń Premeri Lı Sıanmen kezdesý ótkizip, onda eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń ózekti máseleleri talqylandy.
Álıhan Smaıylov Qazaqstan Qytaımen dostyq, tatý kórshilik jáne strategııalyq seriktestik baılanystaryn nyǵaıtýǵa erekshe mán beretinin atap ótti.
«Eki memleket basshylary arasyndaǵy jeke dostyq baılanystar bizdiń ózara yqpaldasýymyzdyń barlyq baǵyttaryna oń áserin beredi. Jaqynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpınmen jáne Sizben ótken kelissózderi «altyn 30 jyldyqtyń» kezekti dáýirinde Qazaqstan-Qytaı yntymaqtastyǵyn jańa mazmunmen tolyqtyrýǵa múmkindik berdi», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysy atap ótkendeı, Qytaı – Qazaqstannyń iri saýda seriktesteriniń biri. Máselen, ótken jyly eki el arasynda taýar aınalymy 35%-ǵa artyp, rekordtyq 24,2 mlrd dollarǵa jetti. Bıyl da qarqyndy ósim jalǵasýda, ótken aılarda ózara saýda aınalymy taǵy 21%-ǵa ósti.
«Osyndaı qarqynmen biz jaqyn arada elderimizdiń kóshbasshylary alǵa qoıǵan ekijaqty saýda kólemin 40 mlrd dollarǵa deıin jetkizý jónindegi mindetti oryndaı alamyz dep sanaımyn. Biz qytaılyq áriptesterimizben birge bul kórsetkishke jetý úshin jumys isteýge daıynbyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, ózara baılanystardyń mańyzdy baǵyty – ınvestısııalyq yntymaqtastyq. Búginde Qazaqstan ekonomıkasyna tartylǵan ınvestısııa boıynsha Qytaı TOP–5 ınvestor–elderiniń qataryna kiredi. Sońǵy 18 jylda Qytaıdan tartylǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi 24 mlrd dollarǵa jetti. Sonymen qatar osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda qytaılyq ınvestısııa kólemi 30%-ǵa ósip, 750 mln dollardy qurady.
«Búgingi tańda elimizdiń aýmaǵynda 4 700-ge jýyq Qazaqstan-Qytaı kásiporyny jumys isteıdi, olardyń 730-y ótken jyly ǵana iske qosyldy. Bul kórsetkishter bizdiń ınvestısııalyq ózara baılanystarymyzdyń turaqty ári tabysty ekenin rastaıdy. Qytaı ınvestorlaryn birlesken jobalarǵa qatysýyn keńeıtýge shaqyramyz», dep atap ótti Úkimet basshysy.
Premer-mınıstrdiń pikirinshe, qazirgi tańda engizilip jatqan vızasyz rejim eki el arasyndaǵy iskerlik baılanystardy yntalandyrýǵa, saýdany jeńildetýge, ózara ınvestısııalardy ulǵaıtýǵa jáne Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy týrızmdi damytýǵa aıtarlyqtaı yqpal etedi.
«Vızasyz rejimniń 10 qarashadan bastap kúshine enýi bizdiń qarym-qatynastarymyzdy jańa deńgeıge kóteredi. Bul ásirese aldaǵy «Qazaqstannyń Qytaıdaǵy týrızm jyly» aıasynda óte ózekti. Meniń oıymsha, bul shara azamattarymyzdyń saıahatyn qoljetimdi etip, bizdiń baılanystarymyzdy odan ári nyǵaıta túsedi», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstr Qazaqstan Úkimeti Qytaımen yntymaqtastyqtyń ornyqty damýyn qamtamasyz etý úshin bar kúsh-jigerin salýǵa daıyn ekenin aıtty.
«Osy oraıda Sizdi kelesi jyly Qazaqstanǵa resmı saparmen kelip qaıtýǵa shaqyramyn. Bul bizdiń elderimiz arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastardy odan ári nyǵaıta túsetinine senimdimin», dep atap ótti Úkimet basshysy.
О́z tarapynan QHR Memlekettik keńesiniń Premeri Qytaı men Qazaqstan arasynda qarqyndy ózgerip jatqan halyqaralyq jaǵdaıdyń synaqtarynan sátti ótken ónimdi kópqyrly yntymaqtastyq ornaǵanyn atap ótti.
«Memleketterimizdiń basshylary qarym-qatynasymyzdy odan ári damytýdyń basym mindetteri men baǵyttaryn belgiledi. Biz qazaqstandyq áriptesterimizben osy joǵary deńgeıdegi kelisimderdi is júzinde júzege asyrý úshin kúsh-jiger jumsaýǵa daıynbyz. Mundaı yntymaqtastyq bizdiń halqymyzdyń ómir súrý deńgeıine oń áser etedi», dedi Lı Sıan.
Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov kezdesýden keıin qatysýshy el delegasııasynyń basshysy retinde Shanhaıda ótken Qytaıdyń 6-shy halyqaralyq ımporttyq kórmesiniń (QHIK) resmı ashylý saltanatynda sóz sóıledi.
Úkimet basshysy qazirgi tańda bul aýqymdy kórme jyl saıyn álemniń 130-dan astam eliniń ókilderi qatysatyn jahandyq iskerlik alańǵa aınalǵanyn atap ótti.
«Elimizdiń kórmege mártebeli qonaq retinde qatysýy Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynastarynyń jańa kezeńi aıasynda ótip otyr. Kezekti 30 jyldyq sıklde bizdiń elderimizdiń ekonomıkalyq kooperasııa aıasyndaǵy ózara is-qımyly mańyzdy ról atqaratyn bolady. Osy turǵyda biz úlken múmkindikterdi kórip otyrmyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstr bolashaqta birlesken kásiporyndardyń ónim kólemi men taýar aınalymyndaǵy úlesi arta túsetinine senim bildirdi.
«Osyǵan baılanysty, biz barlyq múddeli qytaılyq kásiporyndardy yntymaqtastyqty keńeıtýge shaqyramyz. Qazaqstan Úkimeti qajetti qoldaý kórsetýge jáne birlesken jumys úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa daıyn», dep atap ótti Úkimet basshysy.
Álıhan Smaıylov atap ótkendeı, qazirgi geosaıası ahýal jaǵdaıynda elderimizdiń turaqty ekonomıkalyq damýy úshin kúsh-jigerimizdi biriktirý burynǵydan da zor mańyzǵa ıe bolmaq.
Ol Qazaqstan, basqa elder sııaqty álemdik ekonomıkanyń aldynda turǵan syn-qaterlerdiń saldaryn sezinetinin aıtty. Olardyń ishinde saýda kedergileri, óndiristik tizbekterdiń úzilýi jáne qarjylyq turaqsyzdyq bar.
«Biz seriktestermen birlesip, bolashaqta jahandyq qaýipterdiń áserin barynsha azaıtýǵa qabiletti ekonomıkalyq kooperasııanyń praktıkalyq mehanızmderin ázirleýge jáne iske asyrýǵa daıynbyz», dep atap ótti Úkimet basshysy.
Bul turǵyda Álıhan Smaıylov saýda men transshekaralyq elektrondyq kommersııany damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý mańyzdy ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, 10 jyl ishinde Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» boıynda ornalasqan eldermen taýar aınalymynyń jalpy kólemi 19,5 trln dollarǵa, al ınvestısııalardyń jıyntyq kólemi 380 mlrd dollarǵa jetken.
«Ortalyq Azııa óńiriniń Qytaımen saýda kólemi de qarqyndy ósip keledi. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish 70 mlrd dollarǵa jetti, onyń 45-i Qazaqstanǵa tıesili. Osy serpindi saqtaý jáne 2030 jylǵa qaraı taýar aınalymyn bizdiń ónimder 100 mlrd dollarǵa deıin jetkizý úshin qajetti jaǵdaılar bar dep sanaımyz», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysynyń pikirinshe, bul rette saýda nomenklatýrasyn keńeıtý arqyly eksportty ulǵaıtý mańyzdy. Sondaı-aq ákimshilik rásimderdi, onyń ishinde sıfrlandyrý úderisterin qoldana otyryp, jeńildetý qajet.
Álıhan Smaıylov is-sharaǵa qatysýshylardyń nazaryn elimizdiń ózara elektrondyq alańdardy keńinen paıdalanýǵa jáne búkil Eýrazııa keńistiginde ónimdi birlesip jyljytýǵa múddeli ekenine aýdardy.
«Bizde osy baǵytta tabysty keıster bar. Biz «Alibaba Group» kompanııasymen tyǵyz jumys istep kelemiz, osy jyldyń mamyr aıynda «JD.com» platformasynda Qazaqstannyń Ulttyq pavılony iske qosyldy. Logıstıkany ózara tıimdi negizde ońtaılandyrý úshin biz Qazaqstanda bond qoımalarynyń qurylysyn damytýǵa daıynbyz», dedi Úkimet basshysy.
Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý de – mańyzdy baǵyt. Qazaqstan álemdegi eń iri bıdaı men un óndirýshilerdiń alǵashqy ondyǵyna kiredi. Búginde Qazaqstannyń ekologııalyq taza maıly daqyldary, et jáne basqa da ónimderi Qytaıǵa eksporttalyp keledi.
«Qazaqstan agrarlyq saladaǵy naqty jobalardy iske asyrýǵa, aımaqtyq azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa jáne azyq-túlik damý baǵdarlamalaryn qabyldaýǵa daıyn», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, qazirgi geosaıası jaǵdaıda saýdany damytý jańa jáne standarttan tys tásilderdi qajet etedi. Sondyqtan kólik-logıstıkalyq baılanystardy damytý mańyzdy.
Qazaqstan búginde Eýrazııa kontınentin Azııa-Tynyq muhıty óńirimen baılanystyratyn negizgi býynǵa aınala otyryp, óńirlik kólik-logıstıkalyq hab retinde mańyzdy strategııalyq ról atqaryp otyr.
«Qazir Qytaıdan Eýropaǵa baǵyt alǵan barlyq qurlyqtyq-tranzıttik tasymaldardyń 85%-ǵa jýyǵy Qazaqstanǵa tıesili», dep atap kórsetti Álıhan Smaıylov.
Ol Qazaqstan Qytaımen birlesip «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik avtodálizi, Lıanıýngan portyndaǵy logıstıkalyq ortalyǵy, «Qorǵas» halyqaralyq shekara mańy saýda ortalyǵy, «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» aımaǵyndaǵy birlesken qurǵaq port, «Qytaı – Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran» jańa temirjol dálizi sııaqty iri ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyryp jatqanyn atap ótti.
«Konteınerlik tasymaldardy «Qytaı – Eýropa» baǵyty boıynsha odan ári ulǵaıtý úshin Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn belsendi paıdalanýdy usynamyz. Bul taýar tasymaldaý ýaqytyn eki esege qysqartýǵa múmkindik beredi», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar Sıan qalasynda jáne Grýzııanyń Potı portynda qazaqstandyq termınaldardyń qurylysy qarqyndy júrip jatyr. Qazaqstan-Qytaı shekarasynda 3-temirjol ótkizý pýnktin, «Baqty» jáne «Qaljat» ótkelderinde «qurǵaq porttardy», Aqtaýda konteınerlik hab salý jáne Orta dáliz boıynda Qara teńizdegi port qýattaryn keńeıtý kózdelgen.
«Qytaılyq kólik kompanııalaryn atalǵan jobalarǵa qatysýǵa, al kólik-logıstıkalyq operatorlardy Qazaqstandaǵy transshekaralyq kólik ınfraqurylymyn belsendi qoldanýǵa shaqyramyz», dedi Álıhan Smaıylov.
Osylaı deı kele Premer-mınıstr bıyl Shanhaı kórmesine Qazaqstannyń 30-dan asa óndirýshisi qatysyp jatqanyn atap ótti, kórmeniń Made in Kazakhstan brendi men joǵary sapaly taýarlardy ári qaraı aýqymdy Qytaı naryǵyna shyǵarýǵa septigin tıgizetinine senim bildirdi.
«Osy múmkindikti paıdalana otyryp, barshańyzdy Qazaqstannyń pavılondaryna shaqyramyn. Onda biz túrli salalardaǵy elimizdiń ozyq jetistikterin usynyp otyrmyz», dep qorytyndylady Úkimet basshysy.
Qytaı halyqaralyq ımport kórmesiniń ashylý saltanatyna Aýstralııa Úkimet basshysy Entonı Albaneze, Serbııa Premer-mınıstri – Ana Brnabıch, QHR Memlekettik keńesiniń Premeri Lı Sıan jáne Kýba Úkimet basshysy Manýel Marrero Krýs, Irannyń birinshi vıse-prezıdenti Mohammad Mohber qatysty.
Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov Shanhaıdaǵy Qytaıdyń 6-halyqaralyq ımport kórmesine (QHIK) qatysýshy elder delegasııalarynyń basshylarymen birge, onda usynylǵan Ulttyq pavılondarmen tanysty.
Ulttyq pavılon sheńberinde Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy, týrızm, logıstıka, eksport jáne ınnovasııa salalaryndaǵy kompanııalar men jobalar arqyly keń aýqymdy kelýshilerge óziniń ınvestısııalyq, saýda jáne ónerkásiptik múmkindikterin tanystyrady.
Qurmetti qonaqtarǵa respýblıkanyń astyq, maı jáne basqa da azyq-túlik ónimderiniń eksporttyq áleýeti, keleshegi zor ınvestısııalyq jobalar, temirjol baǵyttarynyń jelisi jáne týrıstik kórikti jerler tanystyryldy.
«Búginde elimiz ben QHR arasynda qazaqstandyq aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik ónimderin eksporttaý boıynsha 21 hattamaǵa qol qoıyldy, bul AО́K taýarlaryn Qytaıǵa jetkizýdi edáýir arttyrýǵa múmkindik berdi. Bul rette Qazaqstan Qytaı naryǵyna ekologııalyq taza aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty kólemin keńeıte alady. Tek ósimdik maıy men kúnjara boıynsha eksporttyq áleýet 300 mln dollardy quraıdy», dedi saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev Ulttyq pavılonnyń tusaýkeseri barysynda.
Onyń aıtýynsha, otandyq mal sharýashylyǵy ónimderin, atap aıtqanda, iri qara, qoı jáne qus etin óndirýshilerdiń múmkindikteri zor.
Qazaqstan men Qytaı arasynda saýda logıstıkasy da tabysty damyp keledi. Búginde temirjol jáne avtokólik joldaryn, avıasııany qamtıtyn marshrýttyq jeli quryldy. Mysaly, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik jol dálizi júkterdi Eýropaǵa 10-12 kúnde jetkizýge múmkindik beredi.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan halyqaralyq mańyzy bar kólik-logıstıkalyq torapqa aınalýǵa kúsh salyp jatyr. 2014 jyldan beri Lıanıýngan portynda qytaılyq seriktestermen birlesip qurylǵan logıstıkalyq termınal jumys isteıdi. 2023 jyldyń mamyr aıynda Sıan qurǵaq portynda Qazaqstan termınalynyń qurylysy bastaldy.
Elimizde aldaǵy úsh jylda 1 300 shaqyrym jańa temirjol salý, Qytaımen shekarada 3-temirjol ótkizý pýnktin ashý, «Baqty» jáne «Qaljat» jańa qurǵaq porttaryn salý josparlanyp otyr. Iаǵnı Qazaqstan Eýropa men Taıaý Shyǵys baǵytynda júk tasymaldaýǵa belsendi túrde qolaıly jaǵdaılar jasap otyr.
Sonymen qatar delegasııa basshylary «Kazakh Invest» jáne «Kazakh Export» kompanııalary, «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy, Astana Hub tehnoparkiniń jáne t.b. qyzmetimen tanysty.
«AО́K-ten ınnovasııaǵa deıin» kommersııalyq pavılony aıasynda kórmege 30-dan astam qazaqstandyq kásiporyn, onyń ishinde azyq-túlik, un, sút jáne alkogol, kondıterlik jáne makaron ónimderin, bal, tuz, aýyl sharýashylyǵy janýarlaryna arnalǵan aralas qospalardy óndirýshiler qatysýda. Olardyń qatarynda «Baıan Sulý», «Mareven Fýd Tıan-Shan», «Mıbeko», «Almaty prodýkt», «Sultan Marketıng», «Evrazııa Invest», «О́skemen maı zaýyty», «DEP», Bahýs» sııaqty jáne t.b. kompanııalar bar.
«Mareven Fýd Tıan-Shan» kompanııasy jylyna 47 myń tonnadan astam daıyn ónim shyǵarady, onyń ishinde tez daıyndalatyn kespe, makaron ónimderi, kartop pıýresi, dámdeýishter, sýsyndar men taǵamdar bar.
Kompanııa ókili Mıras Qılybaevtyń aıtýynsha, otandyq azyq-túlik ónimderi el ishinde de, jalpy Ortalyq Azııada da tanymal. Sonymen qatar qytaı naryǵy kásiporyn úshin strategııalyq qyzyǵýshylyq týdyryp otyr.
«Biz osyndaı aýqymdy sharaǵa qatysqanymyzǵa qýanyshtymyz. Bizde Qytaımen saýda qarym-qatynastaryn tabysty damytý úshin barlyq resýrstar: qysqa logıstıkalyq qashyqtyq, joǵary sapaly ónimderdiń laıyqty assortımenti bar jáne ınfraqurylymǵa ınvestısııa salýǵa daıynbyz», dedi ol.
«Evrazııa Invest» kórmege altynshy jyl qatarynan óz ónimderin – keptirilgen túıe jáne bıe sútin usynyp otyr. Kompanııa ókili Merýert Rahymberdıeva atap ótkendeı, EKSPO kórmesiniń arqasynda kompanııa Qytaıda turaqty seriktestermen iskerlik baılanys ornatty.
«Qytaıda túıe sútine suranys joǵary. Qytaılyq tutynýshylar ónim sapasyna joǵary talaptar qoıady. Nemis keptirý tehnologııasy súttiń barlyq paıdaly qasıetterin saqtaýǵa jáne ónimniń sapasyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi», dedi ol.
Otandyq kommersııalyq stendti aralaý barysynda delegasııa basshylary otandyq kásiporyndardyń ónimderimen jáne usynystarymen jan-jaqty tanysty.
Aıta ketý kerek, sońǵy 5 jylda Qytaıdyń halyqaralyq ımport kórmesine Qazaqstannan 133 kompanııa qatysyp, sonyń arqasynda quny 260 mln dollardan astam somaǵa tıimdi eksporttyq kelisimsharttar jasaldy.