Arman Isaǵalıev: Investısııa salasyna serpin beretin sapar

– Arman Qaıratuly, búginde otandyq dıplomatııanyń bel­sen­diligi artqany baıqalady. Qoınaýy qazyna-baılyqqa toly el úshin halyqaralyq baılanystardy kúsheıtý aýmaly-tók­peli zamannyń talabyna saı bolsa kerek. Osy oraıda Qatar elimen yntymaqtastyǵymyz qaı deńgeıde, aldymyzǵa qan­daı mindetter qoıyp otyrmyz?

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev asa tájirıbeli kásibı dıplomat retinde elimizdiń álemdik baılanystaryna úlken dem bergeni sózsiz. Qazaqstannyń alty qurlyqty qamtyǵan ekpindi dıplomatııasy arab elderimen de yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy kúshtep qolǵa aldy. Muny Prezı­denttiń halyqaralyq jumys baǵytyndaǵy belsendi qyzmetinen baıqaýǵa bolady.

Qatar – elimizdiń senimdi se­rik­tesi. Elderimizdiń túrli salalarda áleýeti mol, alǵa qoıǵan mindetteri uqsas, strategııalyq josparlary birin-biri tolyqtyrady desem artyq aıtpaımyn. Muny tıimdi júzege asyrý úshin birneshe naqty ınvestısııalyq joba qolǵa alyndy. Kelisimder men sharttar jasalyp, yntymaqtastyqtyń barlyq baǵyty boıynsha jumysty kúsheıtýge jol ashyldy.

Kelesi kezeń – strategııalyq serik­testikke qol jetkizý. Osy oraı­da bıyl 13-14 aqpanda Qazaq­stan Prezıdentiniń Qatarǵa tuńǵysh memlekettik sapary uıym­dastyrylady. Sapar bary­synda eki el basshylary maz­mundy kelissóz ótkizip, yn­ty­maqtastyqty eseleý joldaryn talqylaıdy. Jalpy, el bas­shysynyń Qatarǵa memlekettik saparmen barýy ekijaqty qaty­nastar tarıhyndaǵy eń mańyzdy oqıǵa bolmaq.

Byltyr maýsym aıynda Qatar Ámiri sheıh Támım ben Hamad Ál Tánı elordamyzǵa ju­mys saparymen kelip, Astana halyq­aralyq forýmyna qurmetti qonaq retinde qatysqany málim. Buǵan qosa Memleket basshysy Qatardyń Ámirimen ha­lyq­­aralyq is-sharalar aıasyn­­da úsh ret júz­­desti. Al odan buryn 2022 jyly Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń Dohaǵa ju­­mys sapa­ry­men barǵanyn jáne sheıh Támım ben Hamad Ál Tánı­diń eli­miz­ge memlekettik sa­­pary uıym­das­ty­rylǵanyn atap ót­peske bolmaıdy. Eki el bas­shylary­nyń osyndaı jıi kezdesýi ynty­maq­tastyqty eseleýge degen ózara umtylysty aıǵaqtaıdy.

Memleket basshylary arasyn­da qol jetkizilgen ýaǵdalas­tyq­­tardy oryndaý úshin Úkimet bas­shy­lyǵy men múddeli mem­leket­tik or­gandardyń basshylary eki el arasynda túrli saparlar uıym­dastyrdy. Byltyr ma­­myr aıyn­da sol kezdegi Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov bas­ta­ǵan Qazaqstan delegasııasy Doha qalasyna baryp, Qatar Premer-mınıstri – Syrtqy is­ter mınıstri sheıh Muhammed ben Ábdirahman Ál Tánımen jáne iri kompanııalardyń basshylarymen mazmundy kelissóz­­der júrgizdi. Sonymen qatar Pre­mer-mınıstrdiń orynba­sary Serik Jumanǵarınniń teń tór­aǵa­lyǵymen Qazaqstan-Qatar jo­ǵary deńgeıdegi birlesken úki­metaralyq komıssııasynyń 6-otyrysy ótti.

Buǵan qosa eki eldiń syrtqy ister mınıstrlikteri arasynda tyǵyz áriptestik ornatylǵan. Byltyr jeltoqsan aıynda Syrt­qy ister mınıstriniń orynbasary Álibek Baqaev pen Qatar Syrtqy ister mınıstrliginiń Bas hatshysy Ahmed Ál-Hammadı saıa­sı konsýltasııalardyń kezekti 2-raýn­dyn ótkizdi.

– Naqty ınvestısııalyq jobalar qolǵa alynǵanyn atap óttińiz. Qatarmen osy saladaǵy seriktestik jaıy qandaı?

– Investısııalyq seriktestik – qazirgi jumystyń negizgi ba­ǵyty. Qatar ınvestorlary, iri kom­panııalary elimizde birne­she jo­bany júzege asyrýǵa múd­deli. Jalpy, Qazaqstanmen serik­tes­tikti kúsheıtýge degen qyzyǵý­shy­lyqtyń kúrt óskeni baıqalady. Buǵan Memleket basshysynyń bas­tamasymen elimizde júzege asyp jatqan oń betburystar yq­pal etip otyr.

Naqty salalarǵa keler bolsaq, bú­ginde Qatardyń «Hassad Food» kom­panııasy Astanada as­tyq óń­deý zaýytyn salý joba­syn iske asyrmaqshy. Bul joba eks­portymyzdyń áleýetin kúsheıtýge qomaqty úles qosady dep senemin. Zaýyttyń negizgi ónimderi – glıýten men krahmal. Olar Túrkııa, AQSh, Kanada jáne basqa da kóptegen elderde úlken suranysqa ıe bolatyny sózsiz. Buǵan qosa kásiporynnyń arqasynda elimizde qosymsha turaqty jumys oryndary ashylady.

Aıtyp ótkenimdeı, elderimiz­diń alǵa qoıyp otyrǵan mindetteri­niń arasynda úılesimdilik bar. Osy­nyń biri – aýyl sharýashy­lyǵy salasy. Qatar úshin azyq-tú­lik qaýipsizdigin artty­rý, óz naryǵyn sapaly ári ekologııa­lyq taza ónimdermen úzdiksiz qam­tamasyz etý mańyzdy. Al elimizde syrtqy naryqqa usyna alatyn múmkindiktyń mol eke­ni belgili. Muny Qatar taraby jaqsy túsinip, seriktestik orna­týǵa daıyndyǵyn bildirip otyr.

Osyǵan baılanysty Qatarmen agrarlyq salada birlesken tikeleı ınvestısııalar qoryn qurý má­selesi qarastyrylyp jatyr. Bul qordyń negizgi mindeti retinde taraptar elimizdegi sút óńdeý sa­lasyn damytýdy kózdeıdi. Joba sút ónimderi naryǵynyń báse­kelestigin arttyryp qana qoımaı, daıyn ónimdi alys-jaqyn elderge eksporttaýǵa da múmkindik beredi. Aıta keterligi, qatarlyq ınves­torlar elimizge osy saladaǵy úzdik tehnologııalardy alyp kelýge ázir.

Qatar memleketiniń ınvestorlarymen gaz óńdeý zaýytynyń, ma­gıstraldy gaz qubyrlarynyń qu­rylysy, sondaı-aq qarjy, telekommýnıkasııa sala­laryn­daǵy ınvestısııalyq seriktestikke qatysty kelissózder júrgizilip keledi. Keleshegi zor baǵyttar retinde taý-ken jáne balamaly energetıkada naqty jobalardy iske asyrý múmkindikterin talqylap jatyrmyz.

Atalǵandardyń barlyǵy Pre­zıdentimizdiń Qatarǵa mem­lekettik saparynyń kún tártibine engi­zil­gen. Jemisti kelissózder ná­tıjesinde ınves­tısııalyq salaǵa zor serpin beriledi dep kútemiz.

– Shetelden ınvestısııa tartý el ekonomıkasynyń qarqy­nyn arttyra túsetini sózsiz. Buǵan Memleket basshysy aı­ryqsha nazar aýdaryp otyr. Osy rette «Eki el arasyndaǵy ınvestısııalyq jobalardyń qarapaıym jurtshylyqqa tıgizer paıdasy qandaı?» degen má­selege toqtala ketseńiz.

– Buǵan deıin atap ótkenimdeı, ınvestısııalyq jobalar dege­nimiz – jańa kásiporyndar, ıaǵnı jańa jumys oryndary. So­ny­men qatar kásiporyndardyń shyǵaratyn ónimderi ımportqa táýeldilikti azaı­ta otyryp, jer­­gilikti naryqta bá­sekeni kú­sheı­tedi, osylaısha, ónimderdiń ba­ǵasy qoljetimdirek bo­lyp, sapasy arta túsedi degen sóz.

Qatar memleketin Qazaqstanǵa ınvestısııa salýǵa shaqyra oty­ryp, elimizdegi áleýmettik ma­ńyz­dy nysandarǵa da nazar aýdarýyn talap etemiz. Osy oraıda Astana qalasynda ozyq tehnologııalarmen jabdyqtalǵan, zamanaýı kópbeıindi medısınalyq ortalyqtyń qurylysyn júzege asyrý týraly ýaǵdalastyq bar. Atalǵan medısınalyq hab birneshe baǵyt boıynsha, onyń ishinde jedel járdem, dıagnostıkalyq jáne ońaltý blokterinen quralady.

Sonymen qatar qazirgi ýaqytta Qatar damý qory Almaty oblysynda 120 oryndyq perınataldy ortalyqtyń qurylysyn bastaýdyń qajetti sharalaryn qolǵa aldy. Munyń barlyǵy eki­jaqty ınvestısııalyq seriktestik kóptegen salany, onyń ishinde áleýmettik mańyzǵa ıe jobalardy da qamtıtynyn kórsetedi.

Memleket basshysy Dohaǵa josparlanǵan sapary aıasynda Qatardyń iri kompanııalarynyń ókilderimen kezdesedi jáne is ba­synda júrgen bedeldi kásip­kerlermen dóńgelek ús­tel ót­kizedi. Jalpy, ınvestısııa baǵy­­tyndaǵy qyzmet pen onyń nátı­je­leri Memleket bas­shy­synyń jeke baqylaýynda.

– Jumys barysynda ekono­mı­kalyq kún tártibine asa úl­ken mán berilip otyrǵany kó­rinip tur. Siz eksportqa baǵyt­talǵan jobalardy atap ót­tińiz, al qazir Qatar tutyný­shy­larynyń Qazaqstan ónim­deri­nen habary bar ma? Jalpy su­ranys qandaı?

– Qatar halqynyń sany 3 mln-ǵa jýyq bolsa da, azamattarynyń turmys deńgeıi álemde eń joǵary eldiń biri ekeni barshaǵa málim. Naryqtaǵy básekelestik pen halqynyń sapaly ónimge degen talaby da soǵan sáıkes.

Osy rette eki el úkimetteri saýda aınalymynyń kólemin arttyrýdy kózdep otyrǵanyn atap ótýge bolady. Bul baǵytta oń ózgerister bar. 2023 jyly ózara saýda kólemi 3 esege artty.

Aıta keterligi, elimizdiń shúı­gindi dalasynda jaıylǵan mal etine suranys artyp keledi. Qazirgi ýaqytta Qazaqstannan eksporttalǵan qoı jáne qus eti Qatardyń iri saýda jelileriniń sórelerinde qoljetimdi.

Buǵan qosa elimizdiń shaǵyn, orta jáne aýyr ónerkásip ónimderine, sondaı-aq aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy ónim­der men qyzmetterge qyzy­ǵý­shy­lyqtyń artqany baıqalyp otyr. Osy oraıda Qazaqstan iskerlerine tıisti qoldaý kórsetip kelemiz.

Alaıda jalpy qazirgi ózara saýda kórsetkishteri ekijaqty qatynastardyń joǵary deńgeıine sáıkes kelmeıtini anyq. Osyǵan baılanysty eki el basshylary kelissóz barysynda úkimetterine ózara alys-beristi kúsheıtý týraly naqty ári mejeli mindetterdi belgilep bermek.

– 2022 jyly fýtboldan Álem­ chempıonatyn ótkizgen el­ re­tinde Qatar sportsúıer qaýym­ǵa, jalpy kópshilikke ta­nys. Tanymaldyqtyń nátı­jesinde bul elge saıahattap baryp jatqan halyq sany da art­qan bolar. О́zimizge oralsaq, Qazaqstanda týrızmdi damytýǵa qyrýar qarjy bólinip jatyr. Týrızm jáne sport mınıstrligi sheteldik týrıster aǵymy eki esege artty dep málimdedi. Osy oraıda Qatar memleketiniń azamattary da Qazaqstanǵa kóptep saıahattap jatyr dep aıta alamyz ba?

– Árıne, aıta alamyz. Resmı statıstıkalyq derekterge sáıkes, 2022 jyly elimizge 553 Qatar aza­maty saıahattap kelgen bolsa, byltyr olardyń sany bir myńǵa jýyqtady. Shyn máninde, Qatardan Qazaqstanǵa týrıst retinde kelgen adam sany budan da kóp, óıtkeni resmı statıstıka tek Qatar azamattyǵyna ıe adamdardy esepke alady. Alaıda Qatar memleketinde turǵyndardyń basym kópshiligi basqa elderdiń azamattary ekenin atap ótken jón.

Tikeleı reıster sanynyń artýy – munyń naqty kórsetkishi. Bıyl jańa baǵyttar iske qosy­la­dy. Qazir Qazaqstan men Qatar arasynda aptasyna turaqty 14 ti­­keleı reıs jáne elimizdiń 5 qa­­la­synan charterlik reıs­ter ushady. Buǵan qosa azamat­tarymyz 30 kúnge deıin vızalyq talaptardan bosatylǵan. Sondyqtan Qatar memleketinen keletin týrıs­ter sany áli de artady dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Qatar memleketi de Qazaqstan azamattary jıi baratyn týrıstik ortalyqqa aınalyp keledi. 2022 jyly 13 myńnan astam azamatymyz Qatarǵa saıahattap barsa, byltyr bul kórsetkish 40 myńǵa jýyqtady.

Elimizdiń tanymaldyǵyn arttyrý maqsatynda týrızmge ja­ýapty mekemelerimizben birlesip, Dohadaǵy týrıstik kórmelerge de belsendi túrde qatysyp otyramyz. Túrli roýd-shoýlar uıym­das­tyrylady. Qazir Dohada elimizge saıahat uıymdastyratyn birneshe Qatar kompanııasy bar, olardyń sany artyp keledi.

Bıyl osy baǵyttaǵy kúsh-jigerimizdi eseleýdi josparlap otyrmyz. Doha qalasynda birqatar mádenı is-shara ótkizý kózdelgen. Onyń ishinde bıyl qyrkúıekte Astanada ótetin aıtýly doda – halyqaralyq kóshpeliler oıynyna jergilikti halyqtyń nazaryn aýdarýǵa, qatarlyq sportshylardy tartýǵa múddelimiz.

– Endi Qatar memleketinde tur­ǵylyqty ómir súrip jat­qan otandastarymyzdyń jaı-kúıi­ne toqtalsańyz. Olar Dohada qandaı ispen aınalysady, jalpy sany qansha?

– Búginde Qatarda 1 myńnan astam Qazaqstan azamaty tir­kel­gen. Olardyń kóbi eńbek etý maqsatymen barǵan. Sonymen qatar 50-ge jýyq azamatymyz sol eldegi joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr. Buǵan qosa onda kásipkerlikpen aınalysatyn azamattarymyz da bar.

Jalpy, elimizden Qatarǵa baryp jumys istep jatqan otan­dastarymyzdyń kóbi ener­getıka, medısına, qarjy, azamattyq avıasııa salalarynda eńbek etedi. Aıta keterligi azamattarymyzdyń basym kóp­shiligi – halyqaralyq eńbek na­ryǵynda suranysqa ıe asa bilikti mamandar.

Ásirese munaı-gaz servısi salasynda azamatymyz kóp. Qa­tarda bul sala ókilderine degen suranys óte joǵary. Elimizdegi iri munaı-gaz jobalaryn keńeıtý jumystarynyń aıaqtalýyn eskere otyryp, munaı-gaz servısi mamandarymyz úshin Qatar keleshegi zor el retinde qarastyrylady. Bul týraly Memleket basshysy byltyr qyrkúıek aıynda otandyq bıznes ókilderimen ótkizgen kez­desýinde málimdegeni belgili.

Sonymen qatar birqatar azamattarymyz Qatardyń ulttyq kompanııalarynda jáne Dohadaǵy iri halyqaralyq kompanııalarda basshy laýazymdaryna ıe. Olar álemniń túkpir-túkpirinen úzdikter bas qosqan mekemelerde jumys isteý arqyly qundy tájirıbe jınaıdy. Eń bastysy, Qatardaǵy azamattarymyzben jıi kezdesemiz. Olar óz bolashaǵyn Qazaqstanmen baılanystyratynyn aıtyp otyrady.

– Ekijaqty qatynastardy talqylaı otyryp, mańyzdy máse­lelerdiń túıinin tarqat­ty­ńyz. Memleket basshysynyń aldaǵy sapary elimiz úshin jemisti bolady degen oıdamyz.

– Rasynda, Prezıdentimizdiń Qatar eline tuńǵysh memlekettik saparynan kúterimiz kóp. Kún tártibi asa ózekti máselelerdi qamtıdy. Eki el basshylary­ saıa­sı, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yn­ty­maqtastyqtyń bar­lyq baǵyty boıynsha ýaǵdalas­tyq­tardy saralap, bolashaqqa naqty jos­parlardy aıqyndap beredi. Buǵan qosa, ǵylymı, áskerı jáne aqparattyq tehnologııalar sa­lasyndaǵy seriktestiktiń kele­shegi talqylanady.

Álemde turaqsyzdyq be­leń alǵan kezde senimdi serik­testerimizben baılanysty buryn­ǵydan da kúsheıte túsý – qa­jettilik. Halyqaralyq arenada Qatar birneshe ret elimizge qol­daý kórsetýde aıanyp qalǵan joq. Biz­de de «Dos bolsań – berik bol» degen halyq danalyǵy bar emes pe?

Memleket basshysy qazaq-qatar qatynastaryn jańa sapaly deńgeıge kóterdi. Saıası dıalog nyǵaıdy, ekonomıkalyq jobalar iske qosylyp jatyr, eki el halyqtarynyń baılanysy artyp, alys-berisi ulǵaıdy. Bizdiń mindetimiz – ony eseleý.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Qambar AHMET,

«Egemen Qazaqstan»