QOSTANAI. 19 qańtar. Qostanaıda ólketanýshy Qýanysh Ormanovtyń «El men jer jáne tulǵalar tarıhy» atty kitabynyń tusaýkeseri ótti. Bul týraly egemen.kz tilshisi habarlady.
О́lketanýshy Qýanysh Ormanov kópten beri Torǵaı-Qostanaı ólkesiniń tarıhyn zertteýmen aınalysyp keledi. Muny avtor kitaptyń betasharyndaǵy oqyrmanǵa arnaý sózinde: «Eńbektiń maqsaty men mindetteri – bizdiń el men jer jaıly el aýzynda qalǵan ańyz áńgimeler, bizge tasqa basylyp jetken tolyp jatqan derekter, ǵylymı eńbekter men, ásirese, orys pen qazaq tarıhyshylarynyń, tipti, kóp jaǵdaıda kózge túse qoımaıtyn, nege ekeni belgisiz, áli de bolsa ǵylymı qoldanysqa ene qoımaǵan jazbalaryn asha túsýdiń nátıjesinde óskeleń urpaqqa óziniń týyp ósken eli men jeri jaıynda, bul ólkeden qanat jaıyp ushqan tulǵalar, el maqtanyshyna aınalǵan jandar jaıynda barynsha mol derek berý», – deıdi.
Kitaptan oqyrman oblys óńiriniń tabıǵaty, bizdiń dáýirimizge deıingi, orta ǵasyrlarǵa jatatyn, mońǵol shapqynshylyǵy zamanyndaǵy tarıhynan qyzyqty derekterge qanyǵady. Mysaly, avtor: «bizdiń bala kezimizde (40-50 jyl buryn) Qostanaı dalasynda dýadaq jaıylyp júrýshi edi, ol kıeli qus sońǵy jyldary kórinbeı ketti, ol bar ma, joq pa, ol jaǵy belgisiz bolyp qaldy», – deıdi. Rasynda, muny bıolog ǵalym Tatıana Bragına da kóterip júr. Al aspannan alapat tas meteorıt túsip, nátıjesinde tereńdigi 200 metrden astam tereńdiktegi oıyq shuńqyrdyń (voronka) paıda bolǵany týraly jurtshylyq bile bermeıdi. 2000 jyldarǵa deıin ol shuńqyrda azdap sý bolǵan, ony orystar «Krýgloe ozero» dep ataǵan. Ol Qamysty aýdanyndaǵy Saharovka eldi mekeniniń ońtústik shyǵys jaǵynda Kúńgirtaý degen tóbeniń eteginde jatyr. Muny basqa túgil oblys jurtshylyǵy bile bermeıdi. Kitapta oblys óńiriniń tabıǵatyndaǵy mundaı erekshelikterdi qyzyǵa oqýǵa bolady.
Sonymen qatar, ólketanýshy álemge belgili kóptegen tarıhshy ǵalymdardyń eńbekterine súıene otyryp, Qostanaı-Torǵaı óńirindegi ejelgi, bizdiń zamanymyzǵa deıingi tarıhtyń izin kórsetedi. Torǵaı tósi Nuq paıǵambar urpaqtarynyń alǵashqy qonystarynyń biri ekenin aıtady avtor. Oǵan ǵalymdar eńberinen aıǵaqtar keltire otyryp, naqty boljamdar jasaıdy. Qostanaı-Torǵaı óńirinde kindik qany tamyp, el tutqasyna aınalǵan tulǵalar men esimi búgingi urpaqqa belgili-belgisiz týǵan jer túlekteri týraly bilýge bolady.
Kitaptyń tusaýkeserinde aqyn, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Serikbaı Ospanov, aqyn, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aqylbek Shaıahmet, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Qalqaman Jaqyp, eńbek jáne sport ardageri Baqytjan Saǵyndyqov, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Qostanaı pedagogıka ınstıtýty tarıh kafedrasynyń meńgerýshisi Elmıra Naýryzbaeva kitap týraly pikirlerin aıtty. «El men jer jáne tulǵalar tarıhy» kitaby mektep jáne joǵary oqý oryndary úshin ólketaný pániniń oqýlyǵy retinde usynylady. Onyń ǵylymı jaǵyna belgili tarıhshy-jazýshy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Qoıshyǵara Salǵarın jetekshilik etken. Tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor J.Taımaǵanbetov pikir jazǵan.
О́lketaný páni demekshi, Qostanaı pedagogıkalyq ınstıtýtynda rektor Qýat Baımyrzaevtyń bastamasymen ólketaný kýrsy barlyq fakýltetterde oqytylady. Onyń sapaly júrgizilýi úshin ǵylymı ortalyq ashylyp, jumys júrgize bastady. Qýanysh Ormanovty sol jumystardyń bel ortasynan kórýge bolady.
Tarıh kafedrasynyń meńgerýshisi Elmıra Naýryzbaeva: «О́lketaný kýrsynda, ásirese, tulǵataný týraly is-sharalarǵa Qýanysh Ormanov aǵamyz belsendi kiristi. Qazir ınstıtýt shákirtteri Qapan Badyrov, Asqar Zakarın, Bilál Asfendııarov, Seráli Lapın týraly dıplom jumystaryn jazyp jatyr. Qýanysh Tórebekulynyń myna eńbegi tek stýdentter úshin ǵana emes, jalpy jurtshylyq úshin de qymbat tanymdyq dúnıe dep bilemiz», – dedi. Osy tusaýkeserdi uıymdastyrǵan oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Jandilda Maqanov kitaptyń oblystaǵy mektepter men kitaphanalarǵa taratylatynyn jáne onyń orys tiline aýdarylyp, orys tildi oqyrmandarǵa da jetetinin aıtty.
Názıra Járimbetova.
Derek, sýret: egemen.kz.