Bıyl elimiz eńsergen taǵy bir jetistikterdiń biri - Qazaqstannyń alǵash ret «Orta derjavalar» tizimine enýi. Bul elimizdiń saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı salalardaǵy jetistikteriniń moıyndalýynyń aıqyn kórsetkishi.
Qazaqstan alǵash ret Germanııanyń «Ǵylym jáne saıasat qory» SWP ǵylymı-taldaý ortalyǵy jasaǵan álemniń «Orta derjavalarynyń» (halyqaralyq saıasat pen ekonomıkada mańyzdy ról atqaratyn elder) tizimine endi. Atap aıtqanda, Qazaqstan Reseı men Qytaıdy, Batys pen kórshiles memleketterdi teńestirýge baǵyttalǵan pragmatıkalyq syrtqy saıasatymen erekshelenedi, bul keń múmkindikter men ekonomıkalyq aıqyndamalardy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Eýropalyq Odaq qazirdiń ózinde Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy, ásirese energetıkalyq yntymaqtastyq pen jańartylatyn energııa kózderin ınvestısııalaý mán-mátinindegi negizgi seriktes retinde qarastyratyny atap ótildi. Sonymen qatar Qazaqstannyń EQYU-ǵa, BUU Qaýipsizdik Keńesine tóraǵalyǵy men Sırııadaǵy qaqtyǵystaǵy deldaldyq qyzmetin qosa alǵanda, dıplomatııalyq qyzmeti jeke atap ótildi.
Ýkraına daǵdarysy jaǵdaıynda Qazaqstan «Shyǵys pen Batys arasyndaǵy kópir» rólin nyǵaıta otyryp, ekonomıkasy men kólik baǵyttaryn ártaraptandyrýǵa jańa serpin aldy. Bul memleketke eýropalyq ınvestısııalardy tartýǵa ǵana emes, sonymen qatar onyń múddelerin qorǵaýǵa jáne jahandyq energetıkalyq transformasııaǵa belsendi qatysýǵa qabiletti egemen jáne jaýapty halyqaralyq oıynshy retindegi mártebesin nyǵaıtýǵa múmkindikter ashady.
Tizimde elimizden bólek Túrkııa, Izraıl, Úndistan, Mysyr, Saýd Arabııasy, Brazılııa, Indonezııa, Efıopııa, Kenııa, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Meksıkany qosqanda barlyǵy 12 el bar. Olardyń basyn túıistirgen maqalalar jınaǵy «Orta derjavalar – halyqaralyq saıasattaǵy akterler» dep atalady. Germanııadaǵy «Ǵylym jáne saıasat qory» ǵylymı saraptamalyq ortalyǵy mamandarynyń pikirinshe, «Qazaqstan - Ortalyq Azııa memleketteri arasyndaǵy óziniń syrtqy saıasatymen erekshelenedi. Bul ony aımaqtaǵy negizgi oıynshyǵa aınaldyrady».
Qazaqstan óz ambısııasyn erte kezeńde halyqaralyq saıasatta júzege asyra alǵanyn qor sarapshylary moıyndady. Mysaly, Qazaqstan Eýropadaǵy Qaýipsizdik jáne Yntymaqtastyq Uıymyna, BUU Qaýipsizdik Keńesine tóraǵalyq etti jáne Sırııa qaqtyǵysynda kelissózder alańyn usyndy.
Orta derjavalar degenimiz ne?
Orta derjavalar – aımaqtyq deńgeıde yqpaly zor, biraq jahandyq saıasatty tolyqtaı anyqtaı almaıtyn memleketter. Olar halyqaralyq máselelerde araaǵaıyndyq jasap, beıbitshilik pen turaqtylyqty saqtaý úshin mańyzdy ról atqarady. Mundaı elder kóbine ekonomıkalyq turaqtylyǵymen, dıplomatııalyq belsendiligimen jáne aımaqtyq yqpalymen erekshelenedi.
Qazaqstannyń bul tizimge ený sebepteri
Qazaqstannyń orta derjavalar qataryna enýine birneshe negizgi faktor áser etti:
Ekonomıkalyq damý: Sońǵy jyldary Qazaqstan ekonomıkasy turaqty ósim kórsetip keledi. Eldiń tabıǵı resýrstary, ásirese munaı-gaz salasyndaǵy jetistikteri, ekonomıkany nyǵaıtýǵa yqpal etti. Halyqaralyq bastamalar: Qazaqstan BUU, EQYU (OBSE), ShYU sııaqty halyqaralyq uıymdar aıasynda belsendi jumys istep keledi. Astananyń beıbitshilik pen ıadrolyq qarýsyzdandyrý baǵytyndaǵy bastamalary álemdik qaýymdastyqtyń qoldaýyna ıe boldy. Geosaıası ornalasý: Eýrazııanyń ortasynda ornalasqan Qazaqstan Shyǵys pen Batysty, Soltústik pen Ońtústikti baılanystyratyn strategııalyq kópir bolyp tabylady. Mádenı jáne dıplomatııalyq mıssııa: Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi sııaqty halyqaralyq mańyzdy sharalardy ótkizý arqyly Qazaqstan jahandyq deńgeıde óz yqpalyn arttyrdy.Bul mártebeniń mańyzy
Qazaqstannyń Orta derjavalar qataryna enýi el úshin jańa múmkindikter ashady. Birinshiden, bul ekonomıkalyq seriktestikterdi nyǵaıtýǵa jáne sheteldik ınvestısııalardy tartýǵa yqpal etedi. Ekinshiden, bul eldiń syrtqy saıasattaǵy rólin kúsheıtip, halyqaralyq máselelerdi sheshýde belsendilik tanytýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstannyń Orta derjavalar qatarynda bolýy eldiń turaqtylyǵyn nyǵaıtyp qana qoımaı, jańa strategııalyq bastamalardy júzege asyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Memleket aldaǵy ýaqytta osy bedeldi tıimdi paıdalanyp, halyqaralyq arenadaǵy ornyn odan ári kúsheıtýge baǵyttalǵan saıasat júrgizedi dep kútiledi.