Donald Tramp AQSh-tyń 47-prezıdenti bolyp taqqa qaıta otyrdy. Ulyqtaý rásiminde sóz alǵan Tramp birden iske kirisetinin jáne Amerıkanyń «altyn ǵasyry» bastalǵanyn málimdedi. Eń bastysy, ol ózin bitimger retinde kóretinin aıtyp, álemdegi qaqtyǵystardy toqtatýǵa yqpal etetinine senimdi. Ýáde etkendeı, ulyqtaýdan keıin ol birqatar jarlyqqa qol qoıdy.
Mıllıarderler – qurmetti meıman
Kapıtolııge Donald Tramp Djo Baıdenmen birge keldi. Saltanatty is-sharaǵa kelgen sheteldik mártebeli meımandardyń ishinde Italııa premer-mınıstri Djordjııa Melonı, Argentına prezıdenti Haver Mıleı, Qytaı vıse-prezıdenti Han Chjen bar. Saltanatty rásimge «tehnoolıgarhtar» da shaqyrylǵan. Atap aıtqanda «Tesla» jáne «SpaceX» kompanııalarynyń negizin qalaǵan Elon Mask, Meta bas dırektory Mark Sýkerberg, «Amazon» negizin qalaýshysy Djeff Bezos, UFC basshysy Dana Ýaıt pen «Louis Vuitton Moët Hennessy» kompanııa tobynyń prezıdenti Bernar Arno qatysty.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev AQSh-tyń 47-prezıdenti Donald Trampqa jedelhat joldap, ony 20 qańtarda Vashıngtonda ótken ulyqtaý rásiminde AQSh prezıdenti qyzmetine resmı túrde kirisýimen quttyqtady. Jedelhatta Memleket basshysy Qazaqstan men Amerıka Qurama Shtattarynyń energetıka, ıadrolyq qarýdy taratpaý, halyqaralyq qaýipsizdik salalaryndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń odan ári tabysty damıtynyna senim bildirgen.
TikTok-ty qoldaǵan prezıdent
Ulyqtaý rásiminen keıin Tramp eń aldymen raqymshylyq jasaýǵa qatysty jarlyqqa qol qoıdy. Ol 2021 jyldyń 6 qańtarynda Kapıtolıı shabýylyna qatysqan júzdegen adamǵa keshirim berdi. Eske salsaq, Tramptyń jaqtastary Baıdenniń bılik basyna kelýine jol bermeýge tyrysyp, Vashıngtonda tártipsizdik jasaǵan edi. «Olar búgin bostandyqqa shyǵady dep úmittenemin, árbiri osyny kútip otyr. Shamamen 1 500 adam», dedi D.Tramp. Keıinirek amerıkalyq BAQ is júzinde 1 600-ge jýyq adamǵa keshirim jasalǵanyn taratty.
Budan soń tyıym salynǵan TikTok-ty qaıta jandandyrý týraly qujatqa qol qoıyldy. AQSh-ta atalǵan áleýmettik jeli endi ǵana jumysyn jalǵastyrǵan edi. AQSh-tyń jańa prezıdenti TikTok áleýmettik jelisin unatatynyn, ony saqtaý kerek ekenin alǵa tartty. «Shynymdy aıtsam, bizde tańdaý joq, ony saqtaý kerek. Bul – kóptegen jumys orny. Biz óz bıznesimizdi Qytaıǵa, sondaı-aq ózge adamdarǵa bergimiz kelmeıdi», dedi D.Tramp.
Sondaı-aq ımporttyq ónimderge tarıf engizý, munaı óndirý kólemin arttyrý, ınflıasııa jáne zańsyz mıgranttarmen kúres máselesi de Prezıdenttiń basty nazarynda. Sonymen qatar Tramp Meksıka shekarasynda tótenshe jaǵdaı jarııalap, DDU men Parıj klımattyq kelisimderinen shyqty. Endi AQSh-ta tek eki jynys – erler men áıelder moıyndalady, Kanada men Meksıkaǵa qatysty baj salyǵy engizildi. Meksıka shyǵanaǵynyń aty «Amerıkalyq» dep ózgertilip, Soltústik Amerıkanyń eń bıik taýy Denalı Mak-Kınlı bolyp baıyrǵy ataýy qaıtaryldy. Ol AQSh-tyń 25-prezıdenti Ýılıam Mak-Kınlıdiń qurmetine atalǵan, Tramp onyń tarıftik saıasatyna tánti bolyp, qurmet tutady. Eske salsaq, taýdyń ataýy 2015 jyly Barak Obamanyń tusynda ózgertilgen edi.
Amerıka azamattyǵy berilmeıdi
Sonymen qatar D.Tramp mıgranttardyń AQSh-ta týǵan balalaryna Amerıka azamattyǵyn berýdi toqtatýdy buıyrdy. Immıgrasııa jáne kedendik baqylaý qyzmeti (ICE) turaqty túrde zańsyz mıgranttardy ustap, deportasııalaıdy. Qazir Chıkago qalasynda zańsyz sheteldik turǵyndarǵa qarsy reıd júrgizilip jatyr. «Wall Street Journal» habarlaýynsha, Los-Andjeles, Nıý-Iork, Denver men Maıamı de qatań baqylaýǵa alynǵan. AQSh-ta uzaq jyldar turyp, jumys istegen jáne qylmystyq tarıhy joq adamdarǵa da qaýip tónip tur. Zańsyz mıgranttar jıi tabys tabatyn amerıkalyq qurylys kompanııalary tekserilmek. Kalıfornııadaǵy meksıkalyq aýylsharýashylyq jumysshylaryna qoldaý kórsetetin «Centro Binacional para el Desarrollo Indígena Oaxaqueño» kompanııasynyń atqarýshy dırektory Saraıt Martınes «Reuters» agenttigine jumysshylardyń qatty qorqyp jatqanyn aıtty. Alaıda atalǵan reıdter jergilikti jáne aımaqtyq sheneýnikterge aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyzǵaly otyr. О́ıtkeni ustalǵan zańsyz ımmıgranttardy bir jerde ustaýǵa májbúr bolady, al olardy ornalastyrý oryndary óte shekteýli.
Sondaı-aq AQSh basqa elderge kómek berýdi 90 kúnge toqtatty. «Reuters» agenttiginiń málimdeýinshe, munda halyqaralyq damý maqsatynda kórsetiletin kómek týraly aıtylyp otyr. Úsh aı ishinde tekserý júrgizilip, kómek kórsetý jańa ákimshiliktiń saıası maqsattaryna sáıkes keletini anyqtalmaq.
D.Tramp ulyqtaý kezinde óziniń bitimger ekenin málimdedi. Prezıdent «bitimger jáne biriktirýshi bolyp otyrǵanymdy maqtan tutamyn», dedi. Saılaý naýqany kezinde ol birneshe ret Ýkraınadaǵy qaqtyǵysty bir kúnde aıaqtaımyn dep ýáde bergen edi. Keıin ótken jyldyń sońynda ol bul másele shamamen alty aıǵa sozylýy múmkin ekenin aıtyp qaldy. Tramptyń keńesshileri Ýkraınadaǵy qaqtyǵysty toqtatý josparynyń birneshe nusqasyn ázirlep te berdi. Jalpy alǵanda, olar qaqtyǵysty toqtatýdy jáne Kıevtiń NATO-ǵa kirýin keıinge qaldyrýdy kózdeıdi.
«Washington Post» gazetiniń habarlaýynsha, Tramp Baıden ákimshiliginiń alýantúrlilik, teńdik jáne ınklıýzııa tájirıbeleri týraly saıasatyna qarsy sheshim qabyldaıdy. Sonymen qatar ol esirtki kartelderin sheteldik terrorıstik uıymdar dep jarııalaǵan.
Aqúıge kelgenge deıin Tramp taǵy da «Capital One Arena» kesheninde jaqtastarynyń aldynda sóz sóıledi, onda ol 10-ǵa jýyq Jarlyqqa qol qoıǵan. Olardyń qatarynda AQSh-tyń 46-prezıdentiniń Kýbany terrorızmge demeýshi elderdiń tiziminen shyǵarý týraly jarlyǵynyń kúshin joıý, onyń «jasyl» bastamalaryn toqtata turý, barlyq federaldy sheneýnikti Covid-19-ǵa qarsy vaksınalaý týraly buıryqtyń kúshin joıý bar.
AQSh buqaralyq aqparat quraldarynyń málimetinshe, atalǵan jarlyqtyń qanshasy kómektesetini áli belgisiz, óıtkeni kóptegen baǵdarlamany qarjylandyrýǵa qarajat Kongressten bólinedi. Máselen, Izraıl men Mysyr sııaqty elderdi qoldaý uzaq merzimge negizdelgen jáne keıbir jaǵdaılarda kelisimsharttyq mindettemelermen retteledi.