Senat jumysynyń basymdyqtary aıqyndaldy

Kedendik bajdar qazynaǵa quıylady

Palata tóraǵasy aldymen Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda júktegen mindetterge toqtaldy. Máýlen Áshimbaev azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý jáne damyǵan, ınklıýzıvti, ashyq Qazaqstan qalyptastyrýda qolǵa alynǵan is-sharalardy iske asyrýǵa halyqtyń kúsh-jigerin biriktirý asa mańyzdy ekenin atap ótti. Sondaı-aq ol Memleket basshysynyń reformalar baǵdaryn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý Senat qyzmetiniń negizgi basymdyǵy bolyp qala beretinin aıtyp, palata jumysynyń aldaǵy basym baǵyttaryna toqtaldy.

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda elimizdiń aldaǵy jyldardaǵy áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýyna qatysty mańyzdy baǵyttardy belgilep berdi. Memleket basshysy bergen tapsyrmalar qatarynda salyq-bıýdjet saıasatyn reformalaýdy kózdeıtin jańa Bıýdjet jáne Salyq kodeksteri bar. Sondaı-aq Parlament Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń biryńǵaı platformasyn zańnamalyq turǵydan qamtama­syz etý jáne sıfrlyq aktıvterdi qol­daný aıasyn keńeıtýge ınfraqurylym qurý jóninde túzetýler qabyldaýǵa tıis. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin jetildirý týraly zań jobasyn da pysyqtaýymyz kerek. Júktelgen mindetterdi iske asyrýda naqty sheshimder men júıeli jumys qajet, – dedi Senat tóraǵasy.

Sonymen qatar palata otyrysynda senatorlar «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń arasynda kedendik ákelim bajdarynyń somasyn aýdarýǵa qatysty bólikte ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Zań normalary Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde kedendik bajdardy ákimshilendirý kezindegi kedergilerdi joıýǵa baǵyttalǵan.

Talqylaý kezinde aıtylǵandaı, zańdy maquldaý eldiń respýblıkalyq bıýdjetine kedendik bajdardyń úzdiksiz aýdarylýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Poshta qyzmeti retteledi

Sondaı-aq depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine baılanys qyzmetterin kór­setý, memlekettik satyp alý, kólik jáne posh­ta máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy eki oqylymda qarap, maquldady.

Zań poshta operatorlarynyń múm­kindikterin keńeıtýdi kózdeıdi. Onyń ishinde pın-kod arqyly rastaý jolymen úshinshi tulǵalarǵa poshta jóneltilimin berý jáne zań talaptaryna sáıkes dári-dármekter men medısınalyq buıymdardy tasymaldaý men saqtaý qamtylǵan. Zań arqyly pochtomattardy ornalastyrý tártibi de naqtylanady jáne «poshta jáshigi» degen uǵym alynyp tastalady. Áleýmettik kómek quraldaryn maqsatsyz paıdalanýdy azaıtýǵa jáne olardyń qadaǵalanýyn qamtamasyz etýge «áleýmettik ámııan» yqpal etedi. Sondyqtan zańǵa osy baǵyttaǵy norma da engizildi.

Buǵan qosa atalǵan saladaǵy kadr tapshylyǵyn eskere otyryp, zańnyń sheteldikterge kapıtan, kapıtannyń aǵa kómekshisi jáne aǵa mehanık laýazymdaryna ornalasýǵa tyıym salýdy odan ári toqtata turý bóligine ózgerister engizildi.

– Qaralǵan zań poshta, memlekettik satyp alý, kólik jáne baılanys zańna­masyn jetildirý maqsatymen ázirlen­gen. Túzetýlerdiń basym bóligi poshta qyzmetiniń sapasyn arttyrýǵa negizdelip otyr. Poshta bólimsheleriniń shalǵaı eldi mekenderde jumys isteýin qamtamasyz etýge arnalǵan erejeler de qarastyryl­ǵan. Bul máselege Memleket basshysy Úkimet­tiń keńeıtilgen otyrysynda da arnaıy toqtaldy, – dedi M.Áshimbaev.

Sonymen qatar Senat tóraǵasynyń aıtýynsha, dárilik zattardy muqtaj aza­mattarǵa poshta arqyly jetkizýge múm­kindik beriledi. Zańǵa jeke tulǵalardy memlekettik qoldaý sharalaryn iske asyrý tetikterin naqtylaıtyn túzetýler de engizildi. Aldaǵy ýaqytta zań ulttyq posh­ta operatorynyń qyzmetin jáne basqa da birqatar salany jetildirýge úlesin qospaq.

«Bilmegen bolyp otyra beremiz be?»

Otyrys barysynda senatorlar mańyzdy máselelerge qatysty depýtattyq saýaldaryn da joldady.

Nurtóre Júsip elimizde erte júktilik­tiń jáne jasóspirimder arasynda týý kórsetkishiniń artýyna alańdaýshylyq bildirdi. Osyǵan baılanysty ol reprodýk­tıvti densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jumys­ty ulttyq deńgeıde júıeleý jáne balalar men jasóspirimder arasynda tıisti túsindirý jumystaryn kúsheıtý qajet ekenin aıtty.

Senatordyń málimetinshe, keıingi bes jylda jasóspirimder arasynda týý kórsetkishi shamamen 1,5 esege artqan.

– Bul endi pandemııa kezinde bastalǵan eken. Keıingi tórt jylda bul úrdis bir deńgeıde saqtalyp kele jatyr. 2023 jyly qarshadaı qyzdar arasynda 5 094 bosaný faktisi tirkelgen. Bul sol kezeńdegi jalpy týý kórsetkishiniń 1,3 paıyzyn quraıdy. Imandylyqtyń uıasy dep esepteletin aýyl­dyq jerde eki ese artyp otyr. Jap-jas qyz­dardy qorlaý, tipti zorlaý kóbeıdi. Bul jaǵdaı da erte júktilikke ákeledi. Biraq kóbinese mundaı oqıǵalar jabýly kú­ıinde qalyp, qyzdar ishinen tynyp qalady. Kórsek te kórmegen bolyp, bilsek te bil­megen bolyp osylaı otyra beremiz be? – dedi senator.

Depýtat máselege kóz juma qaraýǵa bolmaıtynyn atap ótti. Keıingi jyldardaǵy jaǵdaı barlyq múddeli taraptyń, ásirese bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalary ókilderiniń máselege belsendi aralasýyn talap etedi.

– Biz bul problemaǵa aıryqsha nazar aýdarmaı bolmaıdy. Bul – óte názik áleýmettik másele. Bala kóteretin jasqa kelgen qazirgi jasóspirimderdiń reprodýktıvti densaýlyq jaǵdaıy aldaǵy 10-15 jyldaǵy týý men demografııaǵa tikeleı áser etetini anyq. Kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qor­ǵaýǵa qatysty zańnamanyń oryndalýy­na monıtorıng pen baqylaýdy kúsheıtý asa mańyzdy. Jasóspirimder men olar­dyń ata-analarynyń erte júktilik qaýpi, sondaı-aq kámeletke tolmaǵandardyń jaýapkershiligi men quqyqtary týraly habardar bolý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan aqparattyq-túsindirý jumystaryn jedel qolǵa alý kerek, – dedi N.Júsip.

Senatordyń aıtýynsha, Oqý-aǵartý, Densaýlyq saqtaý, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikteriniń, sondaı-aq osy salada jumys isteıtin halyqaralyq uıymdardyń qatysýymen jasóspirimder arasynda júktilik pen týý sanynyń ósý sebepterine vedomstvoaralyq taldaý júrgizý qajet.

Sýbsıdııanyń ıgiligin kóre almaı otyr

Al Sáken Arýbaev mal sharýashyly­ǵyna, onyń ishinde teri men júndi qaıta óńdeý salalaryna qatysty problemalarǵa toqtaldy. Depýtat shaǵyn jáne orta kásiporyn­darǵa sýbsıdııalar men jeńildik­pen beri­letin nesıelerdiń qoljetimsizdigi, memleket tarapynan júıeli qoldaý baǵdar­la­malarynyń bolmaýy jáne shıkizat sapasynyń tómendigi qalyptasqan jaǵdaıdyń negizgi sebepteriniń biri dep esepteıdi.

Senator qaıta óńdeý kásiporyndary qýatynyń 6–26 paıyzy ǵana paıdalanyp kele jatqanyn atap ótip, 2023 jyly óndirilgen 2,5 mıllıon iri qara terisiniń tek 8 paıyzy óńdeýge jiberilgenin, al shıkizattyń kóp bóligi óńdelmegen kúıinde qalǵanyn aıtty. Júndi qaıta óńdeý salasynda da osyndaı jaǵdaı, 13 kásiporynnyń tórteýi ǵana jumys isteıdi. Al bul sala aýyldyq jerlerde halyqty jumyspen qamtýdyń negizgi kózi ǵana emes, sondaı-aq eksporttyq tabysty arttyrý men ekonomıkany ártaraptandyrý baǵytynda úlken álýetke ıe, – dedi S.Arýbaev.

Senator Andreı Lýkın Túrkistan oblysynyń taýly aýdandarynda tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alýǵa arnalǵan jumysty uıymdastyrý jáne habarlandyrý júıesi­men qamtý tómen deńgeıde ekenin aıtty. Atalǵan máseleni sheshýge senator bir­qatar usynys jasady. Máselen, habar­lan­dyrý júıeleriniń jaı-kúıine monı­to­rıng júrgizýge biryńǵaı sıfrlyq platfor­ma qurý jáne olardy tıisti TJ depar­tament­teriniń balansyna berý arqyly atalǵan júıelerdi ortalyqtandyrylǵan basqarýdy uıymdastyrý qajet degen pikirde senator.

Ǵalıasqar Sarybaev jasandy ıntellekt pen bultty tehnologııalardyń áleýetin keńinen paıdalaný jáne úlken derektermen jumys isteý baǵytyndaǵy mańyzdy mindetterge Úkimettiń nazaryn aýdardy. Depýtat atalǵan salaǵa qatysty naqty usynystaryn da jasady.

– Jasandy ıntellektini densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip, qarjy, taǵy da basqa ıntegrasııalaý, mátin­dik derekter paıdalanylatyn barlyq salalar men bıznes-úderiste Kaz-LLM negizindegi jasandy ıntellekt ónimderin qoldaný kerek. Ǵylymı ortalyqtardyń zertteý jumystaryna arnaıy qarjy bólip, jastar men kásipkerler arasynda ıdeıalardy damytý úshin alańdar uıymdastyrý kerek. Halyqaralyq trafıkti tranzıtteý men saqtaý úshin TIER III deńgeıinde bólek derek óńdeý bazasyn qalyptastyrý, aldyńǵy qatarly eldermen áriptestik ornatý, otandyq mamandardy halyqaralyq bilim berý, tájirıbe almasý baǵdarlamalaryna jiberý, jasandy ıntellekt týraly aqparat­tyq-aǵartý jumystardy júrgizý, tehnolo­gııanyń artyqshylyqtary men yqtımal táýekelderi týraly qoǵamǵa ashyq aq­parat berýge yqpal etip, sheshim qabyldaýlaryńyzdy suraımyz, – dedi Ǵ.Sarybaev.

Sondaı-aq Janna Asanova elde telefon alaıaqtaryna qatysty oqıǵa­lar­dyń kóbeıgenin aıtyp, dabyl qaqty. Senatordyń aıtýynsha, uıaly nómirler­di jasyryn paıdalanýdy boldyrmaý úshin SIP-telefonııany lısenzııalanatyn qyzmet túrleriniń tizimine qosyp, SIP-telefonııa men SIM-boks mashınalaryn lısenzııasyz paıdalanǵandar jaýapkershilikke tartylýǵa tıis.