Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregine júginsek, álemde ár 45 sekýnd saıyn bir sýısıd oqıǵasy tirkeledi. Bul – saǵatyna 80, táýligine 2 myńǵa jýyq, al jylyna 700 myńnan asa adam óz-ózine qol jumsap, ajal qushady degen sóz. Keıingi 25 jyldyń ishinde sýısıd sany edáýir qysqarǵanymen, áli kúnge asa ózekti problema kúıinde qalyp otyr.
Adam ómirin jalmaý turǵysynan soǵys pen kisi óltirý qylmysynan asyp túsken bul keseldiń sebepteri jaıynda sóz sóılegen sarapshylar pikiri san-saqqa júgiredi. Bireý oǵan ıtermeleıtin jaıtty ómirden túńilgen jannyń aınalasynan izdese, endi biri bar kinárat adamnyń óz ishinde ekenin alǵa tartady. Bálkim bul eki pikirde de shyndyqtyń taby bar shyǵar. Qalaı desek te, elimizde óz ómirin ózi qıǵandar jurttyń jaǵasyn ustatyp otyr.
Eresek adam sýısıd jasasa, onyń sebebin ómirdiń túrli qıynshylyǵynan izdeýge bolatyn shyǵar. Bálkim, nesıesin tóleı almaı, qaryzǵa belshesinen batý, otbasylyq qıyndyqtar, ajyrasý, maskúnemdik pen nashaqorlyqqa salyný, t.b. Al on ekide bir gúli ashylmaǵan mektep oqýshylarynyń óz-ózine qol jumsaýyn qalaı túsinýge bolady? О́mirdiń ashy-tushysyn tatyp kórmegen, áke-sheshesiniń aınalasynan shyqpaǵan jasóspirimniń dúnıeden baz keshýine ne sebep? Bul máseleniń shyǵý tórkini tereńde ekenin kórsetedi. Atap aıtqanda, onyń túp-tuqııanyn otbasyndaǵy tárbıe men ımandylyqtyń álsizdiginen, ishki rýhanı shıelenisinen izdegen jón sekildi.
Búginde biz betpe-bet kelip otyrǵan aýyr shyndyqtyń biri – otbasynda ata-ana men bala arasyndaǵy baılanystyń úzilýi. Jumysbasty áke-shesheniń balaǵa qaraıtyn shamasy joq, olar óz isimen álek. Al bala úlkenniń meıirimi men nazarynan tys qalǵandyqtan, ózin jalǵanda janashyry joq jalǵyz adamdaı sezinip, aldynan shyqqan árbir qıyndyqty túpsiz tragedııa dep qabyldaıdy. Depressııaǵa túsedi, ómirden túńiledi. Oǵan qoldaý bolar ata-ananyń kóńili – dalada.
Mamandardyń aıtýynsha, ómirde oń-solyn endi tanyp kele jatqan jasóspirimge áke-sheshe men úlkenderdiń qoldaýy aýadaı qajet. Sonyń ishinde rýhanı qoldaý – ımandylyq tárbıeniń orny aıryqsha. Bul – uly ımandy, qyzy ıbaly bolyp ósýin qalaıtyn árbir shańyraqtan tabylýǵa tıis tárbıe. О́ıtkeni jastaıynan adamgershiliktiń arda qasıetin boıyna sińirgen bala minezi kórkem bolýmen qatar, ómirdiń qıynshylyqtaryna tózimdi keledi. Aqyl kire bastaǵan shaǵynan balanyń ómir týraly túsinigin qalyptastyrý, jaqsy amaldardyń qaıyry, jaman isterdiń suraýy bolatynyn uǵyndyrýdyń mańyzy zor.
Dintanýshy Ysqaq Ábdirahmanovtyń aıtýynsha, eń aldymen ata-ana men bala arasyndaǵy kórkem qatynas úzilmeı, olarǵa ómirdiń keremet sátteri jaıynda jıi aıtyp otyrý kerek. Jaratylystaǵy kóz jaýyn alar tabıǵı qubylystar, olardyń shyǵý tegi, ómirdegi áserli oqıǵalar týraly áńgime qozǵalsa, jas bala qııalǵa berilip, ózi-aq kóz aldyna keremet ómirdi elestetip, aldyna jarqyn maqsat qoıa biledi.
«Esi kirgen balaǵa adamnyń óz-ózine qol jumsaýy úlken kúná ekenin Quran aıatttary men hadıster negizinde dáleldeý durys bolmaq. Quranda «О́z qoldaryńmen ózderińe qaýip tóndirmeńder» delingen. О́mirde basyna túsken báleketten ólim arqyly ońaı qutylamyn deý týra joldan adastyratynyn, bul Allanyń isine qarsy shyǵýmen para-par ekenin, sol úshin qandaıda iske bararda aldymen saý aqylǵa salý qajet ekenin aıtyp túsindirý kerek. Munyń bárin balaǵa qarapaıym tilmen jetkizip, ımanı tárbıe berý – ata-anaǵa mindet. Árbir istelgen áreket úshin jaýapkershilik bolatynyn sezingen jasóspirimde óz-ózine qol jumsaýǵa degen nıet bolmaıdy. Júregindegi ımany kúnáli isten qorǵap turady. Aqyldy taıaqpen mıǵa qondyrý múmkin emes. Balamen dospen syrlasqandaı tushymdy áńgime órbitken mańyzdy», deıdi Y.Ábdirahmanov.
Al jastaıynan ımandylyq tárbıe alǵan sanaly pende basyna keletin túrli jaǵymsyz oıdyń bári izgi joldan taıdyrýǵa tyrysqan ibilistiń aılasy men tuzaǵy ekenin jaqsy biledi de, tıisinshe bul ony sýısıd sekildi qate qadam jasaýdan tyıatynyn aıtady.
Osy oraıda sýısıd jasaýdyń dinimizdegi úkimi jaıynda aıta ketken oryndy bolar. Bul týraly Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy Sharıǵat jáne pátýa bólimi arnaıy pátýa shyǵarǵan. Onda adam balasynyń óz-ózine qol jumsaýy adamdyq turǵydan da, din turǵysynan da úlken kúná ekeni aıtylady.
«Alla taǵala qasıetti Quranda: «...óz-ózderińdi óltirmeńder. Rasynda, Alla senderge erekshe meıirimdi», degen... О́zine qol jumsaǵan kisi aýyr kúnáǵa batqanymen, dinnen shyqpaıdy. Ǵulamalardyń kópshiligi óz-ózin óltirgen adamnyń janazasy oqylady dep pátýa bergen. Alaıda mundaı jaǵdaıda kúnániń aýyrlyǵyn bildirý ári basqalarǵa sabaq bolý maqsatynda janazany múftı, din ǵalymdary, ımamdar emes, jergilikti ımamnyń uıǵarymymen janaza sharttaryn biletin basqa kisilerdiń shyǵarǵany jón», delingen pátýada.
Sóz sońynda bizdiń dinimiz adam balasyn qorqytýshy emes, eń aldymen jaqsylyqqa talpyndyryp, dúnıeniń qıyndyǵy men synaǵyna shydap, sabyr qylǵandardy jaqsylyqpen qýandyrýshy ári jánnatpen súıinshileýshi ekenin umytpaǵan abzal. Qasıetti Quranda: «Kim Alladan shyn qoryqsa, Alla ony kez kelgen qıyndyqtan qutqarady jáne kútpegen jerden rızyq-nesibe beredi», delingen.
Izgi amal jasaǵandardyń ómirde qýanyshqa keneletini, qandaı qıyndyqqa tap bolsa da, ony ótkinshi synaq dep qabyldap, moıymaǵandardyń joly ashylatyny, ózgege meıirimdilik kórsetkenderdiń ózi de aınalasynan meıirim kóretini, t.b. hadısterde de keńinen baıan etiledi. Munyń bári ımanı tárbıeniń tiregi, jasóspirimdi sýısıd sekildi jaǵymsyz isten saqtaıtyn ónegelik ózegi ekeni sózsiz.