Jýyrda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıvinde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Meniń elim – Qazaqstan» atty tarıhı-derekti kórme uıymdastyrylyp, dóńgelek ústel ótti. Onyń jumysyna memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, Almaty qalasyndaǵy etnomádenı birlestikterdiń basshylary, ǵalymdar, tarıhshylar, muraǵat, murajaı, kitaphana qyzmetteriniń basshylary qatysty.
Kórmeni kórip, qyzyqtaǵannan keıin kelgen qonaqtar dóńgelek ústel basyna jınalyp, keńinen otyryp kelisti áńgime-dúken qurdy. Jıyndy Qazaqstan Prezıdenti Muraǵatynyń dırektory Borıs Japarov kirispe sóz sóılep ashyp, Assambleıa jumysynyń arqasynda elimizde etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń biregeı modeli, ulty men dinine qaramastan, árbir azamat Konstıtýsııa kepildik etetin azamattyq quqyq pen bostandyqty tolyǵymen paıdalana alatyn senimniń, yntymaqtastyqtyń jáne ózara túsinýshiliktiń erekshe aýany qalyptasqanyn jetkizdi.
Odan ári sóz kezegi qonaqtarǵa berildi. Alǵash bolyp Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Talǵat Mamashev sóz aldy.
– Shynynda da osydan jıyrma jyl buryn QHA qurylǵan kezde «Assambleıa kerek pe, joq pa?», «Ári ketse ár ult konsertterin kórsetip qoıatyn shyǵar», degen ártúrli pikirlerdiń bolǵany ras. Endi jıyrma jyl ótken soń salmaqtap qarasaq, bul bastamanyń oryndy kóterilgeniniń kýási bolyp otyrmyz. Bizder shetelge shyqqanda bárin baıqap júremiz ǵoı, Assambleıaǵa uqsaıtyn, jaqyndaıtyn uıymdar bar. Biraq olardyń mártebesi bizdikine jetpeıdi, – dedi ol .
Bul áńgimeni «Ahyska» túrik etnomádenı birlestigi tóraǵasynyń orynbasary Shahısmaıl Asıev ta ilip áketip, QHA-ny tek qana Qazaqstanda emes, dúnıejúzinde qurmetteıtinin asqan maqtanyshpen jetkizdi. «Bizder jıyrma jylda Qazaqstannyń osyndaı jetistikterge jetkenine maqtanamyz. Men sizderge aıtaıyn, qazir qazaq tilinde sóıleý «modaǵa» aınaldy», dedi ol.
Asyldyń tuıaǵy – Ilııas Jansúgirovtiń balasy Saıat aǵamyz da sóz alyp, Qazaqstandaǵy halyqtar dostyǵyna qatysty oılaryn bildirdi. Ol óziniń naǵashylarynyń 20-30-shy qıyn jyldary ózderine qolushyn bergen túrik halqynyń qurmetine úsh ulynyń atyn Turan, Turǵyt, Nurash dep túrikshe qoıǵanyn ádemi áńgimelep berdi. Orys halqymen de óte yntymaqty, dostyq kóńilde jaqsy turǵanyn, sonynyń bir dáleli ákesi Ilııas Pýshkınniń «Evgenıı Onegınin» aýdarǵanyn, sondaı-aq, uıǵyr halqynyń qaıratker uly Rozybaqıevpen kórshi turǵanyn jetkizip, onyń keremet azamat bolǵanynan estelik aıtty.
Sonaý Semeıden kelgen «Neveda-Semeı» halyqaralyq ıadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalysynyń vıse-prezıdenti Sultan Kartoev óziniń otbasy kishi Qazaqstan halqy Assambleıasy – on eki ult ókilinen turatyn naǵyz ınternasıonal shańyraq ekenin maqtanyshpen jetkizdi. Ol óziniń Qazaqstandaǵy halyq dostyǵyna bala kezden kýá bolyp kele jatqanyn, óıtkeni, qazaq jerine deportasııalanǵan halyqtyń ókili ekenin, biraq keshegi kúndi emes, búgingi jarqyn kúndi eske alǵysy keletinin atap kórsetti.
Sóılegen sheshenderdiń arasynda «Masıs» qazaqstandyq armıan birlestiginiń Almaty qalasyndaǵy bólimshe dırektory Rýdık Mnasakanıannyń jigerli, aqjarylqap sózi otyrǵandardy bir serpiltip tastady.
– Úlken shańyraqta bir ústel basynda bas qosýymyzdyń ózi bir ǵanıbet emes pe, – dedi Rýdık Gaıkovıch óziniń otyrǵandardan jasy úlkendigin, sonaý 1995 jyldary jańa qoǵamdyq uıym – Assambleıany qurýǵa atsalysqanyn, sodan beri bul uıymdy jaqsy kórip ketkenin áńgimeleı kelip. – Meniń bir aıtarym, bizder, Qazaqstanda turatyn ár ult ókilderi bir-birimizben kezdeskende, ásirese, túrik, cheshen, ázerbaıjan, ıngýsh aǵaıyndar qushaqtasyp amandasamyz. Muny sizder ne Grýzııada, ne Ázerbaıjanda, ne Armenııada jasaı almaısyzdar. Mysaly, meniń shańyraǵym ınternasıonal otbasy. Áıelim ózbek qyzy, úlken ulymnyń áıeli cheshen. О́zim Qazaqstannyń sharap óndirisinde 52 jyldan berip jumys isteımin, Eńbekshiqazaq aýdanynyń qurmetti azamatymyn. Osy elde júrip professor atandym, búginde Almaty tehnologııa ýnıversıtetinde dáris oqımyn.
Uıǵyr etnomádenı birlestigi janyndaǵy úsh tilde shyǵatyn «Aqparat» jýrnalynyń bas redaktory Tamara Mametova QHA-nyń óte biregeı organ ekenin aıta kele, ol álem halyqtary úshin úlgi bolǵanyn, Qazaqstanda turyp jatqan 300 myń uıǵyr halqynyń atynan elimizde beıbitshilik pen dostyqtyń saltanat quryp, qoǵamda toleranttylyq ornaýy úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýǵa tyrysatynyn alǵa tartty.
Basqosýǵa qatysqan basqalar da qazaqtar sııaqty beıbit ómir súrip, balalarynyń qarny toq, qaıda oqımyn dese jol ashyq ekenin aıtsa, tatar ókili Nurııa Nııazova qarapaıym ana retindegi bar tilegi tynyshtyq ekenin jetkizdi. Tatar etnomádenı birlestigin basqarǵan marqum ákesiniń qashanda óz sózin «Qazaqstanǵa, qazaq halqyna rahmet!» dep bitiretinin, endi ózi de sol áke isin jalǵastyryp, Qazaqstanǵa, qazaq halqyna alǵysyn bildiretinin málimdedi, tatar qyzy qolyn keýdesine basyp.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.