Dál qazir qymbatshylyq «temasy» qazanda shyjǵyrylǵan maıdaı qyzyp-aq tur. Barǵan jerde baǵa aıtylmasa, bas aýyratyn boldy. «Qos búıirden qysqan qymbatshylyq» dep bastamasań, áńgimeń de shoqalaqtap árige baspaıdy. Quryǵyrdan qashyp qutyla almaı qaldyq qoı... Qyzylkeńirdek bolyp jatqan jınalysta da, quj-quj qaınaǵan avtobýsta da, dúkenniń kezeginde de, ter monshaqtaǵan monshada da, úıdiń kireberisinde de, astyń ústinde de aıtylyp jatqany – osy áńgime. Jarasqan aǵam jazǵandaı, «Teledıdardy ashyp qalsań da.., radıony basyp qalsań da.., jýrnaldardy paraqtasań da.., gazetterdi qarap qalsań da... sopań etip sol jaryqtyq shyǵa keledi...
Basyna buǵalyq túspegen asaýdaı bulqynǵan baǵa shirkinniń biz túgili jer-jahannyń bıleýshi memleketterine de boı beretin túri joq. Qysqan ústine qysyp barady. Ushqan ústine ushyp barady. Keshegi baǵa – búgin joq. Al arzandady degen áńgime atymen joq. Qalaı bolǵanda da qaltańa qaraı «kósiletin» zaman keldi ǵoı. Qyzyl baǵalardyń tusyna kelgende shybyndaı qujynap ketetinimiz de sondyqtan shyǵar. Aksııany aıtam da...
«Aksııa degen – taýar ıesiniń ony ótkizý úshin oılap tapqan amaly», deıdi marketolog maman Almagúl Serikqalıqyzy. – Qansha aksııa jarııalasa da dúken ıesi utylmaıdy. О́ıtkeni kóp jaǵdaılarda taýardyń tolyq quny sol baǵanyń ishine kirip ketken de bolýy múmkin. Ańǵal alýshy ony ańǵara da bermeıdi. Ne bolmasa dúken ıesi sol taýardy satyp alǵan aqshasyn shyǵaryp, endi qoımany jańa taýarlarǵa bosatý úshin de osyndaı qadamdarǵa barýy bek múmkin. Jaramdylyq merzimi jaqyndap qalǵan ónimderdi de tezirek ótkizip jiberý úshin taptyrmas tásil. Qalaı bolǵanda da, bul – saýdadaǵy keremet marketıngtik qadam», deıdi biz pikirlesken maman.
Aqyr aıtqan soń arǵy bastaýyn amerıkalyq Frenk esimdi azamattan alatyn aksııa jaıly da áńgimeleı keteıin. Baıdyń dúkeninde jaldanyp jumys isteıtin 21 jastaǵy jigit qojaıynyna asa jaǵyńqyramaı júredi. Birde, tipti, «Osy aıda túsetin tabysty kótermeseń, bul jumystan tabanyńdy jaltyratasyń!», degen eskertý de estıdi. Sol zamanda ár taýardyń naqty belgilengen baǵasy bolmapty. Jóni osy-aý dep jobaǵa keletin baǵany qoıyp sata beripti. Taǵdyry tarazyǵa túsken jas jigit ári oılanyp, beri oılanyp dúken ishinde aýys-túıis jasap, qoımada qalǵan taýarlardy bárin toptap bir qorapqa salady da, tóbesine «Barlyǵy bir baǵada – 5 sent» dep mańdaısha jazyp, dúkenniń qaq ortasyna ornalastyrady. Sol kúngi tabys buǵan deıingi aptalarda túsken paıdadan áldeqaıda asyp ketedi. Eselengen tabystan esi shyqqan qojaıynnyń qýanyshynda shek bolmaıdy. Frenkti jumsaǵan ústine jumsaı túsedi. Keıinnen aqyldy jigit óziniń jeke saýdasyn ashyp, búginde búkil álemdi jaýlaǵan «Výlvort» dúkender jelisiniń negizin qalaıdy.
Azdy-kem tarıhtyń aıtary – osy. Sonymen aksııa bizdi qalaı arbaıdy? Onyń da túri kóp eken. Bylaıǵy kúnde biz kóp mán bere bermeıdi ekenbiz. Aldyńǵysy taýardyń tómendetilgen baǵasyn sary ne qyzyl tústi baǵa kórsetkishterimen «jeńildik» dep tańbalaý tásili. О́zderi muny «Keremet! ne sumdyq! bolmasa kúlkili baǵalar» dep aıdarlaıdy. «1+1=3» degen formýlalary da tapqyrlyq. «Eski útigińdi tapsyr da, jańa útikke 50 paıyzǵa deıin jeńildik alyp qal!» deıdi endi bir japsyrmalar. «Yrysyń ortaımasyn deseń, otbasyńmen túgel kelip saýda jasa!» deıdi taǵy taqtaıshada. «Dosyńdy ertip kelip, dostyq jeńildigin paıdalan!» depti myna bir shaqyrtýlarda. Bonýs pen keshbektiń de ómirimizge engenine kóp bola qoıǵan joq. Bul da – bir óz aıaǵymen kelgen klıentten aıyrylmaýdyń taptyrmas amaly. Týǵan kúnińizde tanys-týǵandaryńyzben jarysyp habarlama jiberetin dúkender bar. «Týǵan kún qurmetińizge oraı, tek siz úshin bir aı boıy kez kelgen taýarymyzǵa 20 paıyzdyq arnaıy jeńildik!» dep qarmaq laqtyryp qoıatyndaryn qaıtersiz? «Aldyn ala tapsyrys jasaǵandarǵa qulaqqap syılyqqa beriledi!» dep keletin jarnamalardan da aıaq alyp júre almaı qaldyq. «Akkaýntqa tirkelip, laık basyp, 3 dosyńdy belgilep, osynshama jeńildik al!» deıtin jeli qoldanýshylary da jetkilikti. Arnaıylap ár aptaǵa, aıǵa, kúnge bólek-bólek aksııa jasaıtyndary da tabylady. «Podrobnee» batyrmasyn bastyrtýǵa qumarlar da qaptap ketti...
Tergishteı berseń, tolyp jatyr. Al bir aıtarymyz: aldyńyzdan aqsııa kúlgen aksııa shyǵa qalsa, asyqpańyz, abdyramańyz! Paıyzyn shaǵyńyz! Baǵasyn qaıta baǵamdańyz! Jaramdylyq merzimine de kóz júgirte salyńyz!
P.S. Esime túsken myna bir áńgimeni de aıta salaıyn. «Áke, endi men aksıonermin!» dedi birde úlken ulym maǵan. «O, qutty bolsyn, balam! Ákeńnen óte týǵan ul boldyń!» dep áketip bara jatsam, ulym keńk-keńk kúledi. «О́ı, áke, dúkenderdegi arzan aksııalardy jınap júrmin. Solardyń aksıonerimin!» dep...
Muny qalaı baǵamdasańyzdar da óz erikterińiz...