Sheraǵa aıtqan shıryǵý

Shamamen jıyrma shaqty jyldyń aldynda teledıdardy qosyp qalsam, marqum Sheraǵa, qazaq rýhynyń qanjary Sherhan Murtaza sóılep jatyr eken. Jaryqtyq murtyn kókke shanshyp alyp, qynabynan sýyrylǵan jalań qylyshtaı yzǵarly júzben: – «Baıqaımyn, qazirgi jastar shıryǵýdy bilmeıdi, shıryǵa almaıdy, ondaı qabiletten aıyrylǵan, bul qasiret», dedi marqum. Qaısar qalamgerdiń osy sózi kókeıimde jattalyp qalypty. Ásirese, «shıryǵý» jaıly aıtqany.

08 Qyrkúıek, 2021

Urpaq tárbıeleýden artyq uly is joq

Qazaqta ash júrseń de, toq júrseń de týǵan jerden irge ajyratpaı, halyqpen birge bolýǵa úndeıtin, óz elińniń shotyn shaýyp, sharýasynda júrýiń úshin namysyńdy qaırap, jigerińdi janıtyn «О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» nemese «It toıǵan jerine, er týǵan jerine» degen syndy naqyldar barshylyq. Alaıda búgingi qoǵamymyzda mundaı naqyl sózderge qulaq asa qoımaıtyndardyń qatary jyl saıyn ósip bara jatqandaı.

07 Qyrkúıek, 2021

Slıanova sındromy

Kózben kórgendi kópshilikke aıtyp, qýanysh pen qaıǵyńdy áleýmettik jelidegi dostaryńmen bólisý búginde eshkimge tańsyq emes. Uıqydan oıana salyp messendjerdi tekserý, ınstagramda tústený, feısbýkte jumys isteý, tık-tok qarap jatyp uıqyǵa ketý eldiń úırenshikti ádetine aınaldy. Áleýmettik jeliniń ómir saltymyzǵa sińip ketkeni sonshalyq,  shynaıy ómir men jeliniń arajigin ajyratý qıyn bolyp tur.

03 Qyrkúıek, 2021

Pandemııany parasat jeńedi

Tastaı berik, gúldeı názik adamzat ba­la­synyń basyna tıgen pandemııa soq­qy­sy qanshalyqty eseńgiretip jiberse de, álem birtindep es jınap, óziniń kúsh-jigeriniń sarqylmaǵanyn, Jer sharynda áli talaı jarqyn sátter bolatynyn dáleldeı bas­ta­dy.

27 Tamyz, 2021

Qazaqtyń jalǵyzy

О́tkende qazaqtyń aıaýly tulǵasy, ult batyry Jumabek Táshenovke elorda tórinde eskertkishi ornatylǵanda muqym qazaq qatty qýandy. Shattanǵan jurt tipti eńseli eskertkishtiń ár detalin ózderinshe sóıletip, tamsana tamashalap, bir-birinen esteri shyǵa súıinshi surasty. Shynynda da, qazaqtyń bes birdeı oblysyn, shuraıly qonysyn jat qolynan arashalap qalǵan arysqa qoıylǵan tuǵyrly músin kádimgideı rýhyńdy oıatady.   

26 Tamyz, 2021

Darvınniń jańa «daryndary»

Adam balasynyń eń aqymaq ókilde­ri­ne beriletin «Darvın syılyǵy» deıtin bar. Evolıýsııa atasy Charlz Darvın­niń qurmetine atalǵan bul «ataq» aqymaq­ty­ǵymen ózin ózi jer jastandyryp, adam­dar­dyń genofondyn tazartqandar úshin ta­ǵaıyn­dalady. Biraq óziniń túbine ózi jet­ken­­der mundaı syılyqqa ıe bolǵan­da­ryn bilmeı ótedi.

25 Tamyz, 2021

«О́zge elde sultan bolsań», nesi aıyp?..

Serbııanyń ulttyq valıýtasy – dınarynda Nıkolo Teslanyń beınesi beder­lenipti, ony osy elge jolymyz tús­kende kórdik. О́z dáýirinen oza týǵan dańqty ǵalym ómiriniń basym bóli­gi Fransııada, AQSh-ta ótken eken. Qar­taıǵan shaǵynda Nıý-Iorktiń kóshe­sinde taksı qaǵyp ketip, aýyr jaraqat alyp, aqyry sodan ońala almapty.

24 Tamyz, 2021

О́ńirlerdegi «ıdeolog» orynbasarlar kimder?

Jolymyz túsip, Túrkistan oblysyn­daǵy Arystan bab kesenesine táý ete barǵan saıyn sol arada jerlengen kórnekti memleket qaıratkeri О́zbekáli Jánibekov marqumnyń qabiri basyna da baryp, duǵa baǵyshtaımyz. Keshegi Keńes zamanynda ulttyq mádenıetimiz ben ónerimizdi saqtap, órkendetýge eleýli eńbek sińirgen eren tulǵanyń rýhy aldynda elimizdiń ár túkpirinen kelgen azamattar taǵzym etip júredi eken. Ásirese О́zbekáli aǵamyz bir kezde oblystyq partııa komıtetiniń ıdeologııa jónindegi hatshysy bolǵan Torǵaı óńiri turǵyndarynyń oǵan degen qurmeti men súıispenshiligi erekshe kórinedi.

20 Tamyz, 2021

Sarynnyń sanadaǵy jaryǵy

Japonııada sanasy áli qatyp úlger­me­gen balanyń óz qalaýy boıynsha tańdaǵan mý­­zy­kalyq aspabyn jete meńgerip shy­ǵýy­na qatty mán beriledi eken. Mundaı qa­dam­ǵa barýdyń sebebin suraǵanda, mamandar ulttyq mádenıetke baýlýdyń birden-bir kilti mýzyka ónerinde ekenin, al óziniń mý­zykalyq aspabynyń únimen sýsyndap ósken jetkinshektiń jan-dúnıesi taý sýyndaı móldir, kirshiksiz taza bolyp qalyp­ta­satynyn, sol sebepti bul atadan balaǵa mıras bolyp kele jatqan qalypty úrdis ekenin alǵa tartqan.

17 Tamyz, 2021

Dáýlet pen tulǵa

 «El bolsa, er týǵyzbaı tura almaıdy» deıdi. Eldiktiń ózi nede? Álde sannyń kóp­tigi sapaǵa yqpal etip, ishinen ozyq oıly erleri iriktelip shyǵa ma eken? Máse­le sa­ny­myzdyń azdyǵynda, bodandyq qamy­tyn kóp jyl ilip júrgenimizde, ulyqqa ǵana bas uryp, óz arańnan shyǵyp órge qaraı órmelegendi etekten tartqan ish­tar­­lyqtyń qurty jegen bos keýek keýdege aı­nalǵanymyzda ma? Quldyq sana ma ke­dergi?

16 Tamyz, 2021

Ýaqyttyń quny

Kúlli jaratylys ýaqytqa táýeldi. Sol sııaqty aqyl-parasaty kemel adam balasy úshin eń qymbat, eń qundy dúnıe – ýaqyt. Mysaly, siz 63 jyl ómir súrip, kúnine segiz saǵat jumys isteseńiz, bar­lyq ǵumyryńyzdyń 21 jyly jumys isteý­ge ketedi eken. Táýligine segiz saǵat uıyq­ta­sańyz, taǵy bir 21 jyl uıqyǵa kete­di. Onyń syrtynda alty jyl tamaq ishý­ge, bes jyl ártúrli saparlarǵa, bir jyl tele­fonmen sóılesýge, sondaı-aq qazirgi áleý­mettik jeli damyǵan zamanda eń az degen­de kúnine úsh saǵat smartfonǵa úńiler bol­sańyz, 63 jyl ǵumyryńyzdyń segiz jyly tek telefon shuqylaýmen ótedi degen sóz.

13 Tamyz, 2021

Ekologııa hám eskirgen kólik

Búginde halyqaralyq qoǵam­das­tyq qorshaǵan orta máselesine erekshe kó­ńil bólip otyr. Álemniń buǵan alańdaýy be­ker emes. Ǵalymdar klımattyń ózgerip, ja­­­handyq jylynýdyń adamzatqa tıgi­ze­tin zııany týraly talaıdan beri aıtyp keledi.

12 Tamyz, 2021

«Ol – ońbaǵan, biraq ózimdiki»

Soltústik Qazaqstan oblysynyń burynǵy ákimderiniń biri tapsyrǵan sharýasyn shala atqarǵan is basqarýshysyna óz orynbasarynyń kózinshe qatty zekip ursyp, kabınetinen qýyp shyǵypty. Sonda orynbasary: «Bálenshege, júıkeńizdi juqartatyn mundaı qyzmetkerdi nege ustaısyz? Pysyqtaý bireýdi almaısyz ba?», deıdi. Bir staqan sý quıyp iship, ashýyn basqan ákim: «Aqylyń ózińe. О́ıtkeni komanda degen uǵym bar. Iá, ol – ońbaǵan, biraq ózimdiki», depti. Osy sóz ile jergilikti sheneýnikter arasynda taralyp, olar aýyzdarynan tastamaı aıtyp júretin naqylǵa aınalyp ketken.

11 Tamyz, 2021

Mádenıet: sımvol men ıdeıa

Súleımen patshanyń júziginde: «Bári de ótpeli. Bul da ótedi» degen jazý bolǵan eken deıdi. Súleımenniń júzigin kim ta­ǵyp kóripti, biraq árbir adam osy bir oıdy, sezimdi óz ómirinde áıteýir bir keshi­redi. Bul – kóńildiń kúıi, adam ómiri­niń kóńil kúıi ǵoı. Ýaqyttyń kóńil kúıi. Ulan­ǵaıyr dalanyń qaısybir shoqy­synda otyryp «Ahaý, arman, dúnıe – jal­ǵan» dep ah urǵan qazaqtyń, «dúnıe – bir qısyq jol burańdaǵan» dep sherlene yńyldaǵan qazaqtyń qaı perzenti de osy kúıdi keshken, keship te keledi, keshe de bermek.

06 Tamyz, 2021

Jol apatyn qaıtsek azaıtamyz?

Elimizde jol-kólik oqıǵalarynan bolyp jatqan adam shyǵyny myna álemdi jaılap, qutymyzdy qashyryp turǵan koronavırýs indetinen kóz jumyp jatqan jamaǵattyń sanynan kem túspeı tur. Iаǵnı jol apattarynan qaza tapqan otan­das­tarymyzdyń qatary qalyń. Bul – demo­grafııalyq jaǵdaıy máz emes elimiz úshin úlken shyǵyn.

04 Tamyz, 2021

«Qosshy» ataýynan qutylý kerek

Elorda irgesindegi Qosshy aýylyna Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen «oblystyq deńgeıdegi qala mártebesiniń» berilýi jol, jaryq, jylý sekildi áleýmettik prob­le­ma­lardyń asqynýy salda­ry­nan jıi shý shy­ǵaryp jatatyn qos­shy­lyqtardyń kó­ńilin biraz kónshitip tas­ta­ǵandaı.

03 Tamyz, 2021

Toıdy toqtatpaı tónip turǵan tajaldan qutyla almaımyz

Resmı málimetke júginsek, koronavırýs alǵash tirkelgen sátten bastap indettiń covid-19 (PSR+) túrin 572 576 adam juqtyryp, odan 473 344 adam jazylyp shyq­­sa, qaıtys bolǵandar sany 5 866-ǵa jetip­ti. Sondaı-aq osy kezde indettiń covid-19 (PSR-) boıynsha 60 893 adam syr­qat­tanyp, onyń 54 550-y saýyqsa, 3 711 adam baqıǵa attanypty.

02 Tamyz, 2021

Yrym-tyıym degen bolmaýshy ma edi...

Qazaqtyń yrym-tyıymdaryn hal­qy­myz­dyń ulttyq bolmysynan bólip qaraý múmkin emes. Olardyń adam men qoǵamnyń áleý­m­ettik tirshiligin qamtý deńgeıiniń jo­ǵa­ry bolǵany sonshalyq, qazaq halqyna osyn­shama jerdi ıgerip, oǵan ıe bolyp jáne ult retinde alǵa jyljýyna múmkindik ber­di.

30 Shilde, 2021

Jeńil tabys – kúmándi mámile

Naryq zamanynyń qyspaǵy ma, qazir jeńil jolmen qomaqty qarjyǵa kenelgisi keletinder kóbeıdi. Jandy qınamaı, kól-kósir baılyqqa ıe bolǵysy kelgender kúmándi uıymdar qurǵan qaqpanǵa túsip te jatyr. Biraq taýy shaǵylyp, beti qaıtyp jatqan adamdar kórinbeıdi. Birinshisiniń tuzaǵynan shyqsa, ekinshisine urynyp jatady. Tek byltyrdyń ózinde on myńdaǵan adam qarjy pıramıdasyna aldanyp qalǵan. Ýákiletti organdar 2020 jyly jalǵan qarjy uıymdaryna qarsy 217 qylmystyq is qozǵap, onyń 116-syn sotqa jóneltken.

29 Shilde, 2021

Kemshilik pen keshirim

Burynnan bar ma edi, áp-sátte-aq aıtqan sózińdi álemge taratyp jiberer áleýmettik jeli paıda bolǵan soń qarǵa túsken kó­mir­deı kóp kórinip qala ma, bizde birin-biri aıyptaýǵa, kemshiligin kópke kórsetýge, kemistigin eldiń aldynda ashýǵa qumartyp turatyn bir ádet paıda boldy.

28 Shilde, 2021