Moral dılemmasy

Psıhologııada «Tramvaı problemasy» degen etıkalyq dılemma bar. Atalǵan máselede gıpotetıkalyq ahýal qarastyrylyp, kóp adamnyń ómirin saqtaý úshin bir adamnyń ómirin qııý qajet pe degen saýalǵa jaýap izdeıdi. Onda aıtylatyn negizgi ıdeıa mynandaı:

09 Aqpan, 2022

«Gazlaıtıng» nemese «abıýz»

Sońǵy kezde BAQ-ta nemese bloger­ler­­diń jazbalarynda «gazlaıtıng» jáne «abıýz» termınderi jıi paıdalany­lady, biraq onyń maǵynasyn jazyp otyr­ǵan­­dardyń ózi de tolyq túsine bermeıdi. 

07 Aqpan, 2022

Toqshylyqtyń da ashtyǵy bolady

Ǵalymdardyń boljaýynsha, jer shary 12 mlrd adamdy asyraýǵa qaýqarly. Al byl­tyrǵy statıstıka boıynsha dúnıe jú­zin­degi halyq sany 8 mlrd-qa jýyq­ta­dy. De­mek, endi az jylda adamzat azyq-túlik tap­shylyǵyn tartady degen sóz. Onsyz da qazir jylyna mıllıondaı adam ash­tyq­tan qaıtys bolady eken.

06 Aqpan, 2022

Ala-qulalyq jáne ulttyq múdde

О́mirde bári birdeı emes, árkelki, biri jaqsy, biri jaman, biri artyq, biri kem bolyp jatady. Bul ártúrlilik ómir dep atalady. Oǵan jeńil-jelpi qaraýǵa bolmaıdy.

03 Aqpan, 2022

Qaýym jáne ult

Qazaq tiliniń ádebı normasynda kóp qoldanylatyn «qaýym» degen sóz bar. Keıde «ult» uǵymyn osy sózdiń balamasy retinde paıdalanyp júrmiz. Biraq bizdiń paıym boıynsha, «qaýym» ol «ulttan» áldeqaıda aıasy keń túsinik. Mysaly, musylman dinin alaıyq ol jeke ultqa túsken joq, qaýymǵa tústi. Sondyqtan da biz «musylman ulty» dep emes, «musylman qaýymy» dep aıtamyz.

02 Aqpan, 2022

Adasqandar arandady

Al olardy adastyrǵandar aıyldaryn jıdy ma? Bıylǵy qańtardaǵy qasirettiń zardaptary jurtqa málim bolǵanymen, onyń túpki sebepteri týrasynda qoǵamda árqıly pikir aıtylyp jatyr. Bul jaıly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament Májilisinde sóılegen sózinde: «О́kinishke qaraı, búginde halyq arasynda osy oqıǵaǵa baılanysty túr­li qarama-qaıshy, shyndyqqa janas­paıtyn jalǵan aqparattar tarap ket­kenin kórip otyrmyz. Munyń, árıne, bir­neshe sebepteri bar: keıbir azamattarymyz ahýaldy egjeı-tegjeıli bilmeı turyp, qate pikirde bolsa, keıbiri ádeıi aqparatty burmalap, jaǵdaıdy odan beter ýshyqtyrady», degen bolatyn.

01 Aqpan, 2022

Qordaı men Dordaı arasy

Elimizdiń berik irgesi, memleketimizdiń myzǵymas taǵany bolyp sanalatyn alyp shekaramyzdyń shegendelýi, halyqaralyq deńgeıde moıyndalyp, rásimdelýi – kúmán­siz, táýelsizdik arqyly kelgen eń iri jetis­ti­gimiz ben jeńisimizdiń biri. 

31 Qańtar, 2022

Ákimderdiń eńbegi men aqysy

Keıingi kezde buqaralyq aqparat quraldarynda ákimderdiń jalaqysy týraly jıi jazyla bastady. Qazirdiń ózinde birneshe ákimniń eńbekaqysyna qansha alatyny belgili. Máselen, buǵan deıin Qyzylorda, Atyraý, Qaraǵandy, Túrkistan sekildi birneshe oblystyń ákimderi jalaqysynyń kólemi jarııalandy.

27 Qańtar, 2022

Áleýmettik ádildik birlikke bastaıdy

Jaqynda bir úlken shyǵarmashylyq uıym­­nyń bedeldi basshysymen pikir alys­­qanymyzda, ol búgingi elimizdiń ba­­syn­daǵy syn kezeń jaıly oılaryn orta­ǵa sala kelip: «Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev áý bastan usta­nyp kele jatqan áleýmettik ádildik qa­ǵı­daty halqymyzdy birlikke bastaıtynyna senemin. Oǵan ózim basqaryp otyr­ǵan ujymnyń mysalynda kámil kóz jet­kizdim», degen edi.

26 Qańtar, 2022

Ar aldynda arylý

Qaraly qańtarda qaıran jurtymyz astan-kesteń bola jazdady. Dúrbeleńde dúnıe tóń­kerilip, qanshama azamatymyz qur­ban bol­dy, bozdaqtarymyz qyrshyn ketti. 

25 Qańtar, 2022

Talanttar Otanyn tastap ketkende...

Talantty adamdarsyz el keleshegin eles­­tetý múmkin emes. Aqyl-oı ıgiligin bóten eldiń órkendeýi jolynda jumsaǵysy kele­tin daryndy ǵalymdardyń grant ıele­nip, bilim izdep, jaqsy ómir ańsaıtyn jas­tar­dyń shetelge attanyp jatqanyn qo­ǵam jıi synǵa alady. Shırek ǵasyrdan beri qıyrǵa sherý jasaıtyndardyń arasynda shyǵarmashylyq ókilderiniń kóp ekenin bilsek te, qalypty zańdylyqqa balap, únsizdik tanytyp beıqam otyrmyz.

25 Qańtar, 2022

Ne isteý kerek?

Hakim Abaıdyń 37-shi qarasózinde: «Jamandyqty kim kórmeıdi? Úmitin úzbektik – qaıratsyzdyq. Dúnıede eshnár­sede baıan joq ekeni ras, jamandyq ta qaıdan baıandap qalady deısiń? Qary qalyń qatty qystyń artynan kógi qalyń, kóli mol jaqsy jaz kelmeýshi me edi?» dep aıtylǵan danalyqty pikirine qaırat­tanasyń ári azaptanasyń.

24 Qańtar, 2022

Birjaqty baılam hám batyl baǵdar

О́tken aptada elimiz úshin eleýli eki oqı­ǵa boldy, onyń biri Eýroparlamenttiń Qazaqstandaǵy jaǵdaıǵa qatysty qarary bolsa, ekinshisi Prezıdent Q.Toqaevtyń iri bıznes ókilderimen kezdesýi edi.

23 Qańtar, 2022

Totalıtarlyq sanadan arylý

KSRO dáýiri jaqsy bolsa da, jaman bolsa da bizdiń keshegi tarıhymyz. Ony kózi kórgen Qazaqstannyń orta jáne aǵa býyn turǵyndary osy kúnge deıin aramyzda júr. Olaı bolsa, mazmundyq ıaǵnı sana-cezim turǵysynda, keńestik ıdeologııa men ony «ańsaý» nıetinen arylý jáne táýelsizdikti shartsyz qundylyq dep mo­ıyndaý qubylysynyń qosarlanyp otyrý múmkindigin de teriske shyǵarý qıyn.

20 Qańtar, 2022

Qazaqtyń mámilegerligi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 11 qańtar kúni «Qasiretti qańtar» sabaǵy: Qoǵam tutastyǵy – táýelsizdik kepili» taqyrybynda Parlament Májili­siniń otyrysynda sóılegen sózinde: «Biz – myqty halyqpyz. Tól tarıhymyzda talaı jaýgershilik zamandy, asharshylyqty jəne basqa da alapat qıyndyqty bastan ótkerdik. Sońǵy kúnderdegi qaıǵyly oqıǵalar biz úshin taǵy bir synaq boldy. Ony eńserip, burynǵydan da myqty bolamyz» dedi.

14 Qańtar, 2022

Syn saǵat: sabaq pen úmit

Jańa jyldyń alǵashqy kúnderinde elimizde bolǵan oqıǵalardyń sebebi te­reń­de jatsa kerek. Ony táptishtep tek­serip, saraptap, oǵan quqyqtyq baǵa beri­letin kúnder alda.

12 Qańtar, 2022

Baq, qaıda barasyń?

Burynǵy babalarymyzdan qalǵan «Bir­lik bolmaǵan jerde – tirlik bolmaıdy» nemese «Tórteý túgel bolsa tóbedegi keledi, altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi» deıtin eski sóz bar. Bul atústi aıtyla sal­ǵan dúnıe emes. Sonaý shyńyraý jyldardy artqa tastap, ǵasyrlar qoınaýynan shyń­dalyp, ýaqyt bederinen suryptalyp, halqymyzdyń sanasyna tereń sińip, bul­jymas aqıqatqa aınalǵan uǵym. О́ıt­keni bereke men birlik buzylsa ulystyń irgesi sógilip, shańyraǵy shaıqalady. Buny burynǵy qazaq atamyz jaqsy bilgen. Sol sebepti, qoǵamnyń qabyr­ǵasy qaqyramaı, tútini túzý ushý úshin bereke men birlik asa qajet ekenin ejelden bilgen. Osy jolda basyn báıgege tikken.

12 Qańtar, 2022

Eldik synǵa túsken sát...

Túp tarıhymyzda túrki balasyna tegin kelgen, arǵy ata jolynda alash jurtyna arzanǵa túsken eshteńe bolǵan joq. Biz báriniń óteýine qanymyz ben janymyzdy bergen halyqpyz. Basymyzdy báıgege tigip, baıraǵymyzdy alǵan jurtpyz. Egesip júrip, egemen bolǵan elmiz.

09 Qańtar, 2022

Jalaqysy mardymsyz polıseı jurtqa jaqyn bolyp jaryta ma?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz joldaýlarynda quqyq qorǵaý júıesin tolyq reformalaýdy asa ma­ńyzdy mindetterdiń biri retinde alǵa qoıyp, sonyń ishinde polısııa qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin azamattarǵa qyzmet kórsetetin organǵa aınalyp, «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty boıynsha jumys isteýge tıistigin atap kórsetti. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes bul salany reformalaý qolǵa alynyp, birqatar oń ózgeris jasaldy.

23 Jeltoqsan, 2021

Erlik pen eldiktiń aıy

Aıdan aıdyń aıyrmasy joq, álbette. Áıtse de, alty Alash úshin ardaqty, qazaq úshin qasterli de qymbatty bir aı bar, ol – jeltoqsan! Tereń tarıhymyzdy tutas tergemeı-aq, tek sońǵy toqsan jyldyń tóńireginde oı qorytsaq, jeltoqsan erliktiń, erkindiktiń hám eldiktiń aıy ekenine kóz jetkizemiz!

20 Jeltoqsan, 2021