Eldi súıýdiń úlgisi

Ata-babalarymyz álimsaqtan ustanyp kele jatqan ıslam dininde «hýbbýl-ýatan mınál-ıman» dep aıtylatyn maǵynasy tereń rıýaıat, ıaǵnı ósıet bar. Bul uǵymdy qazaqsha tápsirlesek, «eldi, otandy, jerdi súıý – ımannan» degendi bildiredi eken. De­mek pende balasynyń eli men jerine degen súıispenshiligi hám adal mahabbaty jú­re­­gine sińgen ıman qýatymen ólshen­bek. Abaısha aıtsaq, «Mazlumǵa janyń ashyp, ishiń kúısin, Hareket qyl, paıdasy kóp­ke tısin, Kóptiń qamyn áýelden táńi­ri oılaǵan, Men súıgendi súıdi dep ıeń súısin». Dana atamyzdyń myna sózin táp­sir­ler bolsaq, ımany kámil, yqylasy ke­mel adam ǵana elin, jerin, Otanyn súıe alary haq.

02 Naýryz, 2022

Sorlatqan Sýısıd

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynyń deregine súıensek, jasóspirim­der arasyndaǵy sýısıd sany boıynsha Qazaqstan álemde 12-orynda tur. IIM-niń málimetinshe, ótken jyly 250-ge jýyq jetkinshek óz ózine qol salmaq bolǵan. 164 balanyń ómirin saqtap qalý múmkin bolsa, 84-i qyrshynnan qıylǵan...  

28 Aqpan, 2022

Dúısenbiden bastaımyn...

Jańa ómirdi, tyń kásipti, tamasha daǵdyny, jaqsy ádet pen paıdaly isti «aldaǵy dúısenbiden bastaımyn» dep dúdámal oıdyń jeteginde júrgender kóp. Álbette, túpki maqsat ózgerý ǵoı. О́zgergen durys. Biraq ol úshin dúısenbini kútýdiń ne qajeti bar? Psıhologter aıtpaqshy, ózgeris osy sátten bastalmaýshy ma edi?

27 Aqpan, 2022

Til taǵdyry – el taǵdyry

Qazirgi tańda Qazaqstan boıynsha bar­ly­ǵy 7 550 mektep bar bolsa, onyń 2 075-i aralas mektep eken. Orys tili men qazaq tili qatar júretin mektepterde búginde 1 522 520 bala bilim alyp jatyr. Máselen, elordada ótken jyly 8 mektep ashylǵan. Onyń tek ekeýi qazaq, al qalǵan 6-aýy aralas mektep. Bul mektepterge 15 myńǵa jýyq qazaq balasy baryp júr. Osy­laısha el astanasyndaǵy eki tildi bi­lim oshaǵynyń sany 50-den asyp ketken. Oı­lantatyn san...

24 Aqpan, 2022

El tutas bolmaı, jer tutas bolmaıdy

Qazirgi kezde barlyǵymyzdy eń aldymen elimizdiń tynyshtyǵy, táýelsiz­di­­gimizdiń baıandy bolýy mazalaıdy. Ala­­sapyran mynaý kezeńde, dúnıe kúni­ne qyryq qubylyp jatqan tusta, toǵy­zyn­shy terrıtorııanyń tutastyǵy men halqynyń amandyǵy eń mańyzdy máselege aınaldy. Alyptar aıqasynyń arasyn­da qosaqqa ketip qalmaı, «aqyryn júrip, anyq basyp» óz maqsatymyzdy júzege asyryp, táýel­siz­di­gimizdiń tuǵyryn nyǵaı­typ al­saq, babalar amanatynyń júzege as­qany.  

23 Aqpan, 2022

Sharshy metrge baılanǵan shańyraq

Byltyr elimizde 48 002 otbasy ajyrasypty. Aıyrylysqandar sol jyly tirkel­gen 90 873 nekeniń 53 paıyzyn quraı­dy. Bul – negizi azaıǵany. 2019 jyly 60 myńǵa jýyq shańyraq shaıqalǵan. Buǵan ártúrli sebep bar shyǵar. Biraq endi ǵana shańyraq kótergen jupqa eń aldymen ne kerek? Árıne, baspana qajet. Qazir kóp jas otbasyna 1 sharshy metr de arman bolǵan. Nege?

22 Aqpan, 2022

Ádilettilik tarıfi

Búgingi qoǵamymyzdaǵy órekpigen kó­ńil kúı sońǵy birer aıdyń ishinde ornaı qalǵandaı kórinedi. Biraq onyń ózeginiń tarıhy erterekten bastaý alady ári týyndaý sebebi kóp. Osy kóp sebeptiń eń bastylary – halyqtyń óz elinde júrip, ógeıdiń kúıin keshkeni, arman-maqsatyn úmit­sizdikke baılap bergen qoǵamdyq-áleý­mettik teńsizdiktiń, ádiletsizdiktiń orn­a­ýy, jalpy, mem­lekettik damý jo­lynyń kóńil kónshitpegeni jáne ult­tyq qazba baı­lyǵymyzdy óndirý isindegi ashyqtyqtyń joqtyǵynan týyndaǵan kúmándi kózqaras.

21 Aqpan, 2022

Jaqsynyń jaǵasy

Birde áriptes aǵamyz stımýl degen sóz­diń túp maǵynasy týraly kim ne biledi dep surap qaldy. Yntalandyrý degen maǵy­naǵa saıatyn shyǵar dep edik, sóıtsek ol sóz­diń áýelgi maǵynasy yntalandyrýdan góri yzalandyrýǵa kóbirek keledi eken. Latyn tilinen tikeleı aýdarǵanda stimulus degen sóz – mal aıdaıtyn úshkir taıaq, pil­di piskilep júrgizetin, ıspandyqtar qyzy­ǵyp tamashalaıtyn korrıda oıynynda buqany odan saıyn yzalandyryp, shabynan túrtpekteıtin taıaqtyń ataýy bolyp shyqpasy bar ma? Estimegen elde kóp dep bir kúlisip aldyq.

20 Aqpan, 2022

Shákirt shyraǵy

«Ustaz degen shákirtiniń shyraǵyn jaǵa bilýi kerek. Men Sultannyń shy­ra­ǵyn jaǵa almadym». Bul – ózimiz jaq­­sy biletin «Meniń atym Qoja» fılmindegi Rahmanov aǵaıdyń bala kezi­miz­den qulaǵymyzǵa sińisti bolyp ket­ken sózi. Dál osylaı ózin jazǵyratyn Rahmanov aǵaı bizdiń sanamyzda shákirt al­dyndaǵy jaýapkershiligin tereń sezi­netin naǵyz ustazdyń beınesinde saq­ta­lyp qalǵan. Oqýshy kúnimizde meıir-shapaǵatyn tógip, sabaǵyn ynty-shyntysymen, erekshe yqylasymen beretin muǵalimimizdi Rahmanov aǵaıǵa uqsatyp jaqsy kóretinbiz. Qazir osyndaı ustazdar bar ma eken?

17 Aqpan, 2022

Samaldyń sypaıylyǵy

Esterińizde me, jańajyldyq «Ázil áleminde» shoýmen Tursynbek Qabatov Kann festıvaliniń jeńimpazy Samal Eslıamovanyń qarapaıymdylyǵyn qal­jyńmen qaǵytyp ótemin dep kóptiń synyna qaldy emes pe? Aktrısanyń syrtqy túr-kelbeti men kıimin «Baýyrsaq pisirip turyp kele salǵan sııaqtysyz» degen qa­ra­dúrsin sózdermen qaǵytyp ótken Qaba­tovtyń qaljyńy kórermenniń kóńiline qaıaý túsirgen edi.

16 Aqpan, 2022

El basqarý nemese «kóp azyǵy»

Halyqtyń qadir-qasıetin, dástúri men tájirıbesin, pálsafalyq, áleýmettik kózqarasyn, qaharmandyq rýhyn, ata kásibin, tilin, dinı, danalyq qaǵıdattaryn, turmys-tirshiligin, mádenıetin, ónerin, minezin jete túsinbeıinshe, kóregen, bekzat, namysty kóshbasshy ataný qıyn.

15 Aqpan, 2022

Aýksıonda – aýyldaǵylar quqyǵy...

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń bıylǵy 8 aqpanda bolǵan keńeıtilgen otyrysynda sóı­legen sózinde: «Qazirgi tańda elimizde 1 mıl­lıonǵa jýyq adamnyń tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıine jetpeıdi. Bul – sońǵy 10 jyldaǵy eń nashar kórsetkish. Qazirgi ýaqytta meniń tapsyrmam bo­ıynsha Halyqtyń tabysyn arttyrýǵa arnalǵan baǵdarlama ázirlenip jatyr», dedi. Bul rette Úkimet eń tómengi jalaqy elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasynda ekenin eskerip, aýyl turǵyndarynyń ál-aýqatyn kóterý máselesin jan-jaqty qarastyrsa, quba-qup.  

14 Aqpan, 2022

Ýaqytty ornalastyrý

Salıqaly, salmaqty, tula boıyna ilim-bilimniń nári sińgen ataqty ǵalym aqyryn basyp, aýdıtorııaǵa kirdi. О́zin kútip otyrǵan shákirtterine kózildiriginiń ústinen asyqpaı-aptyqpaı barlaı qarap aldy da: «Biz búgin ýaqytty ornalastyrý jóninde sabaq ótemiz» dedi de, sómkesinen úlken shyny ydysty eppen alyp shyǵyp, eppen ústeldiń ústine qoıdy.

13 Aqpan, 2022

Týǵan eldeı el bolmas

Jýyqta Germanııadaǵy baqýatty ómir­di beınelegen bir beınejazba ýatsap ále­min sharlap ketti. Atalǵan eldiń bir sha­ǵyn eldi mekenindegi, bizdińshe aıtsaq, aýylyndaǵy, ádemi kórinis. Qaz-qatar tizilgen eki-úsh qabatty sándi kottedj­der. Jaıqalǵan tal-terek. Jasyl kilem sekildi qulpyrǵan shópter. Jarqyraǵan asfalt. Aýyl kórkine tamsanyp qaraı bergiń ke­le­di.

10 Aqpan, 2022

Moral dılemmasy

Psıhologııada «Tramvaı problemasy» degen etıkalyq dılemma bar. Atalǵan máselede gıpotetıkalyq ahýal qarastyrylyp, kóp adamnyń ómirin saqtaý úshin bir adamnyń ómirin qııý qajet pe degen saýalǵa jaýap izdeıdi. Onda aıtylatyn negizgi ıdeıa mynandaı:

09 Aqpan, 2022

«Gazlaıtıng» nemese «abıýz»

Sońǵy kezde BAQ-ta nemese bloger­ler­­diń jazbalarynda «gazlaıtıng» jáne «abıýz» termınderi jıi paıdalany­lady, biraq onyń maǵynasyn jazyp otyr­ǵan­­dardyń ózi de tolyq túsine bermeıdi. 

07 Aqpan, 2022

Toqshylyqtyń da ashtyǵy bolady

Ǵalymdardyń boljaýynsha, jer shary 12 mlrd adamdy asyraýǵa qaýqarly. Al byl­tyrǵy statıstıka boıynsha dúnıe jú­zin­degi halyq sany 8 mlrd-qa jýyq­ta­dy. De­mek, endi az jylda adamzat azyq-túlik tap­shylyǵyn tartady degen sóz. Onsyz da qazir jylyna mıllıondaı adam ash­tyq­tan qaıtys bolady eken.

06 Aqpan, 2022

Ala-qulalyq jáne ulttyq múdde

О́mirde bári birdeı emes, árkelki, biri jaqsy, biri jaman, biri artyq, biri kem bolyp jatady. Bul ártúrlilik ómir dep atalady. Oǵan jeńil-jelpi qaraýǵa bolmaıdy.

03 Aqpan, 2022

Qaýym jáne ult

Qazaq tiliniń ádebı normasynda kóp qoldanylatyn «qaýym» degen sóz bar. Keıde «ult» uǵymyn osy sózdiń balamasy retinde paıdalanyp júrmiz. Biraq bizdiń paıym boıynsha, «qaýym» ol «ulttan» áldeqaıda aıasy keń túsinik. Mysaly, musylman dinin alaıyq ol jeke ultqa túsken joq, qaýymǵa tústi. Sondyqtan da biz «musylman ulty» dep emes, «musylman qaýymy» dep aıtamyz.

02 Aqpan, 2022

Adasqandar arandady

Al olardy adastyrǵandar aıyldaryn jıdy ma? Bıylǵy qańtardaǵy qasirettiń zardaptary jurtqa málim bolǵanymen, onyń túpki sebepteri týrasynda qoǵamda árqıly pikir aıtylyp jatyr. Bul jaıly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament Májilisinde sóılegen sózinde: «О́kinishke qaraı, búginde halyq arasynda osy oqıǵaǵa baılanysty túr­li qarama-qaıshy, shyndyqqa janas­paıtyn jalǵan aqparattar tarap ket­kenin kórip otyrmyz. Munyń, árıne, bir­neshe sebepteri bar: keıbir azamattarymyz ahýaldy egjeı-tegjeıli bilmeı turyp, qate pikirde bolsa, keıbiri ádeıi aqparatty burmalap, jaǵdaıdy odan beter ýshyqtyrady», degen bolatyn.

01 Aqpan, 2022