Elimizdi jurt Elbasy arqyly tanydy

Keshe Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń konsert zalynda brıtanııalyq saıasatker, jazýshy Djonatan Aıtkenniń «Nazarbaev jáne Qazaqstannyń qaryshty qadamy» atty kitabynyń tusaýkeseri bolyp ótti. Kitap avtory Djonatan Aıt­ken saıasatta kezdeısoq jan emes. 1942 jyly Irlandııanyń astanasy Dýblın qalasynda tý­ǵan onyń atasy Ragbı men ákesi Aıtken de Brıtanııa parlamentinde konservatorlar par­tııa­synyń múshesi bolǵan. О́zi de Brıtanııa úkimetiniń jáne par­lamentiniń burynǵy múshe­si. Úl­ken saıasattan ketkennen keıin ol álemdik tarıhtaǵy belgili tulǵalardyń ómirbaıanyn zertteýmen aınalysyp, onyń qala­my­nan 10-nan astam shyǵarma týǵan. Tusaýkeserdi kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń dırek­tory Myrzataı Joldasbekov júr­gizip otyrdy. Avtordyń Nazarbaev týraly kitabynyń tu­saýkeseri bu­ǵan deıin Anglııada, AQSh-ta, Túr­kııada, Reseıde ót­ken­digin aıtyp, ári qaraı oıyn jalǵastyrǵan ol kitapta Elba­synyń búkil ómir joly óte jaq­sy kórsetilgenin, qaırat­kerlik jar­qyn kelbetiniń de na­nymdy sýrettelgenin, reforma­tor­lyq kes­kini de, qazaq memleketin damytýdaǵy eren eńbegi de jaqsy aıtylǵanyn atap kórsetti. Sondaı-aq M.Joldasbekov: «Av­tordyń demokratııa týraly keı kózqarastarymen de kelise qoıý qıyn. Batys demokratııasy qazaqqa ólsheýsiz kıgize sala­tyn kóılek, ıa kostıým emes, kerek bolsa ol otbasynda tár­bıe­lenetin bala da emes. Demokratııa – uzaq ýaqyt boıy qalyp­ta­satyn, ár eldiń tarıhyna, ult­tyq erekshelikterine, dástúrine yńǵaılana­tyn qubylys. Demo­kra­tııany qo­ǵam qalyptas­ty­ra­dy, zaman qalyptastyrady. Uly­brıtanııada Azattyq har­tııa­synyń 1200-shi jyldary qabyl­danǵanyn, aǵyl­shyn áıelderi ózderiniń saıası quqyǵyn sodan 700 jyl ótkennen keıin ǵana alǵanyn Aıtken myrza jaqsy biledi dep oılaımyn. Al, biz Táýel­sizdigimizge 1991 jyldyń aıa­ǵ­ynda ǵana qol jetkizdik», dedi. M.Joldasbekov kelesi kezekte qazaqta demokratııa bol­ǵan joq dep eshkim aıta almasa kerek, degen paıymyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, halqymyzdyń tabı­ǵa­tyn­daǵy kisilik, ádepti­lik, qaıy­rymdylyq, parasat­ty­lyq, kishi­niń úlkendi syılaýy deıtin minezi, tipti qazaq dala­synda túr­me­niń bolmaýy da, esigine qulyp salmaǵan salty da demokra­tııanyń aıqyn belgisi bolyp tabylady. Demokratııa degenimiz – erkindik. Qazaq – basynan erkin halyq. Son­dyq­tan Eýro­pa­daǵy, Batystaǵy dostarymyz demokratııa degen sózdi óte saq­tyq­pen, ádeppen paıdalanýy kerek. Kitaptyń aldaǵy basy­lym­darynda avtor osy aıtqandardy eskeredi dep senemin, dedi júrgizýshi. M.Joldasbekov sóziniń so­ńyn­da Uly qazaq dalasynda bu­ryn da árqalaı memlekettik qu­rylymdar bolǵanyn, biraq olar­dyń eshqaısysy dál búgingi qazaq memleketindeı tórt quby­lasy túgel, derbes memleket bol­maǵanyn kóldeneń tartty. Buǵan deıin elimizde tutas memleket qurýdyń tájirıbesi de bolǵan emes, dedi júrgizýshi osy oraıda. Talaı kemeńgerler de, da­nalar da, sheshender de, kó­sem­der de, batyrlar da, aqylmandar da ómir súrgen. Biraq Nazar­baev­qa deıin jańa memleket ornatqan, ony baıandy etken, nyǵaıtqan, álemge tanytqan, moıyndatqan dál sol kisideı tarıhı tulǵa bol­ǵan joq. Tarıhtyń biz biletin shyn­dyǵy osy. Bul kitapta sol kezde árqalaı qyzmette bolǵan, Elbasyna qolǵabys tıgizgen kóp­te­gen kisilerdiń keıbiriniń atta­ry atalady. Olardyń birazy osy zalda otyr. Endi sol kisilerge sóz berýge ruqsat etińizder, dep sóz kezegin Parlament Senatynyń depýta­ty О́mirbek Báıgeldıge usyndy. – Byltyrǵy jyl qazaq úshin qýanyshty oqıǵalarmen aıaqta­lyp, qazaqtyń aty álemge jaıy­lyp, abyroıy asyp edi, al bı­yl­ǵy jyl bizdiń Táýelsizdigimizge 20 jyl tolatyn, ótken ómirdiń qorytyn­dy­laryn shyǵaratyn ke­zeń bol­ǵa­ly tur. Jyldyń basy jaqsy oqı­ǵalarmen bastaldy. Mine, sonyń biri – búgingi tusaý­ke­ser, – dedi depýtat. – Shyn máninde bizdiń memleketimiz osy jyldar ishinde uly joldarmen júrip ótti. Sonyń basy-qasynda bizder de júrdik. Bizdiń El­ba­symyz kezinde odaqtyq deń­geı­degi úlken laýazymdy qyz­metke shaqyrylǵany da esimizde, sonda ony qalamadyq, óıtkeni, eli­miz bas­shysyz qala ma dep qı­naldyq. Al 20 jylda elimiz kóp­tegen aýyrt­palyqty artqa tastap, óz damýynyń dańǵylyna tústi. Qazaq eliniń jańa tarıhynyń Elba­synyń eren eńbegi arqasynda jarqyn betteri jazylyp jatyr. Munan soń minberge senator Qýanysh Sultanov kóterilgen. Ki­tapqa qatysty óz túıgenimdi aıtsam, birinshi – bul kitaptyń jańalyǵy – tarıhı saıası derektiligi, ekinshisi – Eýropa jurt­shy­lyǵynda burynǵy Keńes Oda­ǵy­nan shyqqan elderge, tipti Azııa elderine qatysty qalyptasqan ste­reotıpti buzyp, avtordyń ózi­niń kózqarasyn usynýy, bar jaqsylyq pen órkenıettiń tek kári qurlyqta ǵana emes, ózge jurtta da bar ekenin aıtyp, qalyptasqan qaǵıdatty qaıta qaraý jón degeni. Úshinshisi – árıne, shúkirshilik, jalpy bul– tulǵatanýdaǵy erekshe eńbek, dedi senator. «Egemen Qazaqstan» respýb­lı­kalyq gazeti» AQ prezıdenti Saýytbek Abdrahmanov: «Biz ba­ǵalaý týraly kóp aıtamyz. Al ol sa­lystyrmaly kategorııa. Bi­reý­diń «keremet» degeninen bi­reýdiń «jaman emes» degen ba­ǵasynyń artyq bolýy múmkin. Bári de baǵany kimniń berýine baılanysty. Biz ózimiz qansha aıtsaq ta, biz týraly, el týraly, Elbasy týra­ly syrt­tan aıtylǵan sózdiń quny bó­lekshe. Endeshe, biz osy kitap­tyń jazylý faktisiniń ózine erek­she nazar aýdarýymyz qa­jet. Avtor Nursultan Nazar­baev­tyń qyzmet aıasy tek Qazaq­stan­men shektelmeıtinin dálel­deıdi, onyń elimizdi damytýmen, kór­keı­týmen shektelip qalmaǵan­dy­ǵyn dáıekteıdi, Nur­sultan Na­zarbaevtyń Keńes Oda­ǵynyń ydy­raýy tusyndaǵy, GKChP búligi kezindegi, TMD-ny qu­rýdaǵy búkil álem taǵdyryna áser etken qadamdaryn naqty mysaldarmen kórsetedi», dedi. Sondaı-aq S.Abdrahmanov jı­nal­ǵandar na­za­ryn myna jaıǵa buryp ótti. Ol – kitapta ulty­myzdyń abyz aqsaqaly Báıken Áshimovke qatysty de­rek­tiń bur­malanýy: «Másele Djonatan Aıtkenniń Báı­ken Áshi­mov­tiń úk­i­met bas­qarǵan 14 jylyn 20 jyl dep kórsetkeninde emes, sol jyl­dardy ol tek bılikke bas shul­ǵýmen ǵana ótkizdi  deýinde. Al ol baǵa Báıken Áshimovtiń ómir sı­patyna dál úılespeıdi», dedi S.Abdrahmanov. Ba­sy­lym bas­shysy budan keıin kitap avtory­na qundy eńbegi úshin rahmet aıta kelip, Nursultan Na­zar­baevtyń álem­dik deńgeıdegi sań­laq saıasatker retinde aı­ryqsha tanylǵan tusy elimizdi EQYU tórine alyp shyq­qan, Uıym Sammıtin ót­kizýge qol jet­kizgen shaǵy ekendigin eske sa­lyp, aldaǵy kezde osy kezeń­derdi qamtıtyn eńbek ja­zýyn usyndy. Tusaýkeserde ǵalymdar Maq­­sut Nárikbaev, Jabaıhan Ábdil­dın, stýdent Araılym Seıitjan óz oılarymen bólisti. Rásimniń sońynda ata ǵurpymen shapan jabylyp, qurmet kórse­tilgen Djonatan Aıtken óziniń bizdiń elge degen júrekjardy lebizin jetkizdi. Bolashaqta Qazaq­stannyń XXI ǵasyrdaǵy damýy jaıynda kitap jazatyn oıy bar­lyǵyn aıtyp, óz týyn­dysyna qatysty aıtylǵan jekelegen tilek-eskertpelerdiń du­rys­ty­ǵyn, endigi shyǵarma­syn­da olardy eskeretindigin málim­dedi. Anar TО́LEÝHANQYZY.