Demokratııalyq úderisten syrt qala almaımyz

Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń kezekten tys prezıdenttik saılaýyn baqylaý jónindegi Respýblıkalyq qoǵamdyq komıs­sııa­nyń aralyq esebi tanystyryldy. Basqosýǵa «Aıt-Park» pikir­saı­ys klýbynyń tóraǵasy Nurlan Erimbetov, mádenıettanýshy-ǵalym Murat Áýezov, qoǵam qaıratkeri Dosmuhamet Nur-Ahmet, jazýshy Smaǵul Elýbaı, rejısser Igor Vovnıanko, «Abaı-aqparat» qazaq ınternet keńistigin damytý qorynyń» vıse-prezıdenti Aıdos Sarym, Qaraǵandy oblystyq jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Serik Aqsuńqaruly, «Astana-Báıterek» áıelder klýbynyń prezıdenti Tamara Lavrınenko jáne t.b. belgili azamattar qatysty. Jıyn barysynda Qazaq­stan­da tirkelgen álemdik baıqaý­shy­lar ınstıtýty, otandyq jáne shet­eldik BAQ ókilderi Qoǵam­dyq komıssııa qyzmetiniń naý­ryz aıynyń 1-i men 25-i ara­ly­ǵyndaǵy aralyq qorytyn­dy­la­ry­men tanysýǵa múmkindik aldy. Basqosýdy ashqan «Aıt-Park» pikirsaıys klýbynyń tór­aǵasy Nurlan Erimbetov qoǵamdyq ko­mıs­sııa júrgizip otyrǵan ju­mys barysyn baıandap ótti. «Bizdiń baıqaǵanymyz, búginde prezıdenttikten úmitkerler men olardyń úgit-nasıhat sharasy jóninde BAQ-tarda teń deńgeıde jarııalanyp keledi. Bul jaqsy kórsetkish», – dedi N. Erimbetov. Budan keıingi sóz alǵan ja­zýshy Smaǵul Elýbaı óziniń saıası naýqandy baqylaý jónindegi komıssııanyń múshesi retinde Qy­zylorda qalasy men qalaǵa jaqyn jerlerdegi ýchaskelerde bolǵandyǵyn tilge tıek etti. «Biz buryn saılaý barysy jáne onyń ishki jumystarynan habar­syz bolatynbyz. Bul saıası naý­qanǵa baqylaýshy retinde ara­la­syp otyrǵannan keıin kóptegen nárseni tuńǵysh ret estip, tuń­ǵysh ret kórgendeı boldyq. Biz­diń maqsatymyzdyń ózi sol edi. Táýelsiz baqylaýshy bolǵannan keıin mindet osynaý saılaý úderisiniń búge-shigesimen tanysýdy kózdedik. Qyzylorda oblystyq saılaý ko­mıssııasy 40-qa jýyq qoǵamdyq uıym men partııalardyń ókil­de­rin jınady. Solarmen komıs­sııa­nyń jumysy jóninde suhbat boldy. Budan keıin qalaǵa ja­qyn aýyldaǵy eki birdeı ýchaskeni aralap kórdik. Bir atap óter­ligi, Qyzylorda qalasynda saı­laýǵa daıyndyq jaqsy deńgeıde eken», dedi jazýshy óziniń só­zinde. Al qoǵamdyq komıssııa mú­she­si Murat Áýezov ózi barǵan Taldyqorǵan oblysyna sapary jóninde áńgimelep berdi. Onyń aıtýynsha, 21-22 naýryz kúnderi Taldyqorǵanda saılaý naýqa­ny­na daıyndyq jaqsy áser qal­dyrǵan. «Árıne, bul jerde prezıdenttikten úmitker Nursultan Nazarbaevqa degen oń kózqaras aıqyn baıqalyp turdy. Qalǵan kandıdattar shtabtarynyń ju­my­sy sonshalyqty baıqal­maı­dy. Máselen, Mels Eleýsizovke arnalǵan bir bılbordty kózimiz shaldy. Budan baıqaǵanymyz, bizdiń qoǵam áli de azamattyq qoǵamǵa aınalmaǵan. Elimizdiń keıbir áleýmettik toby ǵana saılaý naýqanyna qatysýda, halyq­tyń belsendiligi tómen deńgeıde. Sondyqtan, halyq bul úderisten syrt qala almaıtynyn, elde de­mokratııalyq qoǵam qalyptasýy kerektigin túsinýi kerek. Jalpy alǵanda, bizdiń sapardan alǵan áserimiz jaman emes», dedi M.Áýe­zov. О́z sózderinde Dosmuhamet Nur-Ahmet qoǵamdyq komıs­sııa­nyń ishki tynys-tirshiligin áń­gi­me ózegine aınaldyrsa, Aıdos Sarym saıası naýqanǵa daıyn­dyq­tyń jalpy kórinisi kóńil kónshiterlikteı bolǵanymen, kan­­dıdattar shtabtary belsen­di­liginiń tómendigin atap ótti. Sonymen qatar, bul kúngi aralyq esepte Qoǵamdyq komıs­sııanyń óńirlerde fılıaldary (16 óńirlik qoǵamdyq komıssııa) qurylyp, olardyń búgingi tańda belsendi jumys júrgizip otyr­ǵandyǵy aıtyldy. Qoǵamdyq komıssııa stýdent jastardan, zeınetkerlerden, belsendi azamattardan quralǵan erikti-baıqaý­shy­lar tobyn qalyptastyryp jatyr eken. Buǵan qosa, qoǵamdyq komıssııa músheleri birqatar jumys­tar­dyń basyn qaıyrǵan kóri­ne­di. Máselen, kezekten tys prezıdenttik saılaýdy baqylaýǵa ko­mıssııanyń erikti-baıqaýshy daı­yndaý jónindegi respýblıkalyq ortalyǵynyń tájirıbeli maman­dary daıyndaǵan 6 myńǵa jýyq baıqaýshy qatysady dep kóz­de­lip otyr. Sondaı-aq, kezekten tys saılaýdy baqylaýdy júzege asyrýdyń negizgi tetikteri men qaǵıdalary jáne ádis-tásilderi, baıqaýshylardyń quqyqtary men mindetteri túsinikti tilde berilgen «Baıqaýshynyń jumys dápteri», «Baıqaýshyǵa kómek úshin» atty baıqaýshylardy oqy­tý modýli, sondaı-aq ádiste­me­lik quraly shyǵarylypty. Bul kúni, sonymen qatar, qo­ǵamdyq komıssııa uıymdas­tyr­ǵan «Saılaý úrdisindegi saıası tehnologııa: tájirıbe, saraptama jáne baqylaý» atty «dóńgelek ústeldiń» tájirıbeligi aıtylyp, saılaý úrdisiniń barlyq keze­ńin­de saılaý zańynyń buzyl­maý­shylyǵyn qadaǵalaý maqsatynda 17 naýryzda bekigen «Ádil saılaý úshin» atty memorandýmnyń ońdy tustary kóldeneń tartyldy. Aralyq esepte Qazaqstanda qoǵamdyq baıqaýshylar ınstı­týt­tarynyń róli artyp kele jatqandyǵyna da nazar aýda­ryl­dy. Máselen, komıssııa mú­sheleriniń pikirinshe, 2005 jyl­ǵy prezıdenttik saılaý kezinde qoǵamdyq komıtetter qurylý kezeńin bastan ótkizse, qazirgi tańda «Qazaqstan Respýblıka­syn­daǵy saılaý týraly» Kons­tı­týsııalyq zańnyń (2007 j. 19 maýsymyndaǵy) lıberalızasııa­la­nýyna sáıkes olardyń saı­laý­ǵa qatysýy naqty belgilengendikten, bul úrdis elimizdiń qo­ǵam­dyq-saıası ómiriniń ózgerýi men qazaqstandyq azamattyq qo­ǵamnyń damýyna sáıkes júrip keledi. Sonymen qatar, aralyq esepte saılaý ýchaskeleriniń qury­lýy men shekarasynyń belgilenýi zań sheńberinde júzege asy­rylǵandyǵy atap kórsetildi. Bú­gin­de olardyń quramyna saıası par­tııalar men qoǵamdyq qoz­ǵalystardyń ókilderi engen, onyń ishinde saılaýǵa qatyspaı­tyn Qazaqstannyń «Aq jol» demo­kratııalyq partııasy, «Azat» Jalpyulttyq áleýmettik-demo­kra­t­ııalyq partııasy, «Rýhanııat» partııasy, Qazaqstannyń Kommýnıstik partııasy, «Qazaqstan jas­tarynyń demokratııalyq oda­ǵy» RQB, «Qazaqstannyń isker áıel­der assosıasııasy» QB, «О́n­dirisshiler jáne kásipkerler oda­ǵy» QB bar eken. Komıssııa úmitkerlerdiń úgit-nasıhat jumystary (J. Ahmetbekov, Ǵ.Qasymov jáne M.Eleýsizov) negizinen Almaty jáne Astana qalalaryna baǵyttal­ǵan­dy­ǵyn atap aıtty. Buǵan qosa, Qos­tanaı, Qaraǵandy, Aqtóbe, Oń­tús­tik Qazaqstan oblystarynda úmitkerlerdiń senim bildirilgen adamdary men qoǵamdyq shtab­tarynyń belsendiligi kemshin tú­sip jatqan kórinedi. Qoǵamdyq komıssııanyń óńirlerge baryp kelgen músheleri Qostanaı, Qy­zyl­orda jáne Jambyl oblys­tary­nyń jekelegen qalalary men aýyldarynda saılaý komıs­sııalary álsiz jaraqtan­dyryl­ǵan dep esepteıtindigin málim­dedi. «Al bul saılaýǵa qatysýǵa keri áserin tıgizýi múmkin», – deıdi qoǵamdyq komıssııa ókil­deri. Buǵan qosa, saılaýshylar tizimderi durys jolǵa qoıyl­ma­ǵan­dyqtan, óńirlerdegi saılaý­shy azamattardyń naqty sanyn bilý qıyndyq týdyryp otyrǵan­dy­ǵy, sondaı-aq, shtabtar men saı­laýshylar belsendiliginiń tó­men­­digi de kóldeneń tartyldy. Basqosýǵa qatysýshylardyń oı-paıymdary: «Saılaý úderis­teri­ne jańasha ózgerister engizip, jumystar júrgizýimiz qajet. Saı­laý – demokratııalyq qoǵam­nyń kemshilikterin kórsetip berdi. Ol úshin búgingi zańnamalarǵa da ózgerister engizilýi tıis», degen ortaq pikirge saıdy. Jıyn sońynda stýdent jas­tar­dyń bastamasymen Qoǵamdyq ko­mıssııanyń (bakylau.kz) saıty qu­rylǵandyǵy, búginde bul saıt belsendi jumys rejimine kósh­ken­digi aıtyldy. Mundaı saıttar Aq­tóbe jáne Qaraǵandy ob­lys­taryn­daǵy fılıaldarda da ashylypty. Láıla EDILQYZY.