Almaty metrosy

birinshi tarmaǵynyń ekinshi kezegindegi qurylys bastaldy! Almaty metrosynyń qu­rylysy aıaqtalyp qalǵanyn jáne ol táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy qarsańynda qala­ly­qtardyń ıgiligine berilýi tıistigin buǵan deıin habar­la­ǵanbyz. Endi ońtústik astanada metronyń birinshi tar­maǵynyń ekinshi kezeginiń qurylysy bastaldy. Keshe, ıaǵnı 25 naýryzda Almaty qalasynyń ákimi Ah­metjan Esimov qurylysy 22 jyldan beri júrip kele jatqan metropolıten jaǵ­daıy­men tanysyp, sonymen qatar birinshi kezektiń, ekinshi kezektiń qurylysynyń bas­ta­lýyna kýá boldy. Jýrnalıstermen birge jer astyna túsken ákim BAQ ókil­derine qurylys jumystary qatań kestege saı júrgizilip, kerekti qural-jabdyqtar der ke­zinde jetkizilip jatqanyn má­limdedi. «Baıqońyr» stan­sa­synan basqa barlyq beketterde árleý jumystary tolyq aıaqtalǵan. Injenerlik jeliler túgel jasaqtalyp, synaq­tar júrgizilgennen keıin, al­dyn ala ýáde etilgendeı, el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı almatylyq metronyń al­ǵashqy poıyzy jolǵa shyǵa­tyn bolady. Birinshi tarmaq­tyń ekinshi kezeginiń quryly­syna Qazaqstan Úkimeti 2,2 mıllıard teńge kóleminde qa­rajat bólgen. Dál qazirgi kún­deri metropolıtenniń ekinshi kezeginiń eki stansasynyń qu­ry­lys jobasy aıaqtalýǵa jaqyn. Ahmetjan Esimov metro­nyń tıimdiligi tarmaqtardyń qashyqtyqtardy qamtýy men ótkizý qabiletine tikeleı táý­el­di ekendigin atady. Aldyn ala esepteýlerge qaraǵanda, jer asty kóligi táýligine 300 myńdaı jolaýshyny tasýǵa qabileti bar. – Bul jer ústindegi kó­likterdiń júktemesin aı­tar­lyqtaı azaıtýǵa septesedi. Elbasy Nursultan Nazarbaev Almatydaǵy jumys sapary kezinde metrony ári qaraı damytyp, qurylysyn jal­ǵas­tyrý týraly bastama­myz­ǵa qoldaý bildirdi. Metro qu­rylysy, Shyǵys aınalma joly, gazben júretin mýnı­sı­paldy avtobýs parkin qu­rý, 200-deı jańa trolleıbýs satyp alyp, jeńil relstegi kólikterdi kóbeıtý jónindegi joba – munyń bári qalanyń ekologııalyq ahýalyn jaq­sar­tady, dedi Almaty qala­sy­nyń ákimi. Almaty metrosy jańa qu­ral-jabdyqtarmen qamta­ma­syz etilgen jáne TMD-daǵy eń zamanaýı jer asty joly bolmaq. Ol 29 túrli qaýip­siz­dik júıesimen qamtamasyz etilgen. Quqyq buzýshylyq pen lań­kes­tik áreketterdiń aldyn alý úshin metroda beıne-baqylaý jú­ıesi ornatylǵan. Oǵan qosa jolaý­shylardaǵy esirtki nemese jaryl­ǵysh zattardy anyq­taı­tyn qural­dar bar. Qysqasy, jer asty relsterinde árqaısy­syn­da uzyn-uzyn tórt vagony bar elektr poıyzy júıtkıtin bola­dy. Almaty met­ro­syn jyljy­ma­ly qurammen qam­ta­masyz etý­di ońtústikoreıa­lyq «Hyun­dai» korporasııasynyń Hyundai Rotem kompanııasy qolǵa alyp, poıyzdar qos relske qon­dyry­lyp bitti. Dızaıny elimizdiń kók baı­raǵymen úndes jasalynǵan vagondar álemdegi zamanaýı metro poıyzdaryna qoıylatyn sura­nys­tarǵa sáıkes keledi. Munda jolaýshylar úshin jaılylyq, qaýipsizdik máseleleri túgel eskerilgen. Jolaýshylar vagondardan vagondarǵa emin-erkin óte ala­dy. Bul da qaýipsizdik kór­setkishiniń basty sharty bolyp tabylady. Eń bastysy, jyl­jy­maly quramdardyń tejegishi ko­lod­kalyq eski ádispen emes, dısk arqyly jumys isteıdi. Joǵary jyldamdyqpen júretin poıyz­dy dısk arqyly tejeý onyń dóńge­lek­terin eskirtpeıdi ári shýdy azaı­typ, jóndeýge ketetin shy­ǵyn­­dardy da aıtar­lyq­taı azaıtady. Saǵatyna orta eseppen 40 sha­qyrymdyq jyldamdyqpen jú­re­tin metro poıyzy bir mezette 940 jolaýshy tasymaldaıdy já­ne stansa­lardaǵy aıaldaýlardy qosa eseptegende kelesi basyna 15-20 mınótte jetip barady. Qa­la tur­ǵyndary jumysqa bara­tyn, keshkilik qaıtatyn ýaqyt­tar­da poıyz­dar stansalarǵa ár 9 mınót saıyn keletin bolsa, basqa kezderde olar­dyń jyljý ýaqyty azdap sıreıdi. Kún saıyn ósip kele jatqan megapolıstegi alǵashqy kezeń­niń 7 beketimen Almatynyń kó­lik keptelisi, jolaýshy tasy­ma­ly máselesin sheshý múmkin emes­tigi aıtylyp kelgen. Endigi jerde metro qurylysyn ári qaraı damytý maqsatynda qazir Abaı dańǵylynan bastap Qal­qa­man-3 shaǵyn aýdanyna deıin jáne «Raıymbek batyr» stansa­synan bastap «Almaty-1» vo­k­za­lyna deıin jer asty jolyn salý qolǵa alynbaq. Metronyń ekinshi kezegin «Dýman» shaǵyn aý­danynan bastap Ortalyq saıa­baqqa deıin salý josparlanýda. Metro qurylysynyń smeta­lyq quny 163,115 mıllıard teń­geni quraıdy. Osy kúnge deıin 138,898 mıllıard teńge ıgerilgen. 2008-2010 jyldar ara­ly­ǵyn­da metro qurylysyna 81,246 mıllıard teń­ge jumsaldy. Osy­laısha aldyńǵy 22 jylǵa qaraǵanda, soń­ǵy úsh jylda qurylys-mon­taj­daý ju­mys­­­tary­nyń basym bóligi aıaqtaldy. Aınash ESALI, Almaty.