Ońdy ózgerister

«BALAPAN» – BALALARǴA BAZARLYQ Bul kúnde búldirshinderdi ba­la­baqshalarmen qamtý máselesi Qa­raǵandy óńirinde de ózekti bolyp otyr.Derekter boıynsha qazirgi kezde oblysta 2 men 6 jas ara­lyǵynda 54 myń jetkinshek ósip keledi. Olardyń mektepke deıingi tárbıe jáne oqytý oryndaryna tartylýy 82 paıyzdy quraı­tyn­dy­ǵy bylaı alyp qaraǵanda tó­men kórsetkish bolmaǵanymen bá­rine birdeı osyndaı múmkindik jasaý túpki mindet sanalady. Osy maqsattaǵy sharalardyń oı­da­ǵydaı júzege asyrylyp kele jatýy, oǵan qosymsha serpin berilýi aldaǵy az ýaqytta barlyq jas ata-analar basty tilegine jetetindigine úmit úlkeıtedi. Ja­qynda oblystyq ákimdikte taǵy bir taldanyp, talqylanǵan «Ba­lalardy mektepke deıingi tárbıe­men jáne oqytýmen qamtamasyz etý jónindegi 2010-2014 jyl­dar­ǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarla­masy» kózdelgen baǵytqa baıla­nys­ty jańa ister kókjıegi ke­ńeıe túsetindigin kórsetedi. Kezinde ońtaılandyrý delingen jeleýmen oryndy-orynsyz jabylyp qalǵan balabaqshalar qatary búginde qaıta tolyǵyp, sońǵy eki-úsh jylda burynǵy aý­yr jaǵdaı túzelip qaldy deýge bo­lady. Atalǵan ýaqytta 5939 bal­dyrǵannyń sonyń shapaǵa­ty­na bólenýi bylaısha aıtýymyzǵa tolyq dálel. О́zderine qushaǵy ashyq 177 balabaqsha men 289 sha­ǵyn ortalyqtyń kóbi ishki jáne syrtqy kelbetimen ásem. Tilge tıek baǵdarlama boıyn­sha atqarylýǵa tıisti ister kim-kimdi de qýantar edi. Máselen, birinshi kezekte bos turǵan nemese basqa maqsatqa paıdalanyp júr­gen balabaqsha ǵımarattaryn kom­mýnaldyq menshikke qaıta­ryp, jón­deýden ótkizý kózdelse, sony­men birge jańadan salynatyny da az emes. Mundaı shara iri qa­lalardan bastap alys eldi mekenderdi qamtıdy. Atap aıtqanda, bıyl tórt balabaqsha qurylysy jer aıaǵy keńisimen bastalǵaly tur. Buǵan qosa qalpyna keltirilýge tıisti 6-ýy kúzde esik ashpaq. Sondaı-aq, mektepter janynan qurylatyn shaǵyn ortalyqtar 1342 búldirshin kúlkisine bóle­ne­di. Sóz oraıynda jurtshylyq qu­la­ǵyn túrdirgen jaǵymdy jana­lyq­tyń biri, jekemenshik túrinde tórt balabaqsha paıda bolmaq. Al olar álbette, ata-analar kóńi­li­nen shyǵýǵa talpynyp baǵýǵa tıis. Munyń ózi budan bylaı qaraı balaly shańyraqtardy qaısysyn qalaıtyndyǵyna tartatyndyǵy talassyz. Sonymen bular merekeli jyl úlesine tıetin sharýa bolsa, odan keıingi kezeńge belgilengen mindetter jáne aýqymdy. Taǵy bir balabaqshany qatarǵa qosý, bu­ryn­ǵy nysandardy kommýnaldyq men­shikke qaıtarý arqyly 2 myń­ǵa jýyq órendi ornalastyrý oı­daǵy is. Oblysta jyldan-jylǵa tabıǵı ósim joǵarylap keledi. Ony da eskermeske bolmaıdy. Son­dyqtan kelesi kezekte 800 oryndyq 3 balabaqsha qurylysy qolǵa alynady. Aıta ketken jón, mektep jasyna deıingi balalar mekemeleri qataryn arttyrý memleket pen jekemenshik áriptestik aıa­syn­da da qosa júrgiziledi. Sol boı­ynsha Qaraǵandyda 11, Temirtaýda 4 balabaqsha qurylysyn salý jo­baǵa engen. Bul ǵımarattar tárbıe berý jáne oqytýdyń ozyq úlgi­degi qural-jabdyqtarymen ja­saq­ta­lyp, barlyq talaptarǵa saı salynady. Árqaısysynda sýǵa jú­zýge arnalǵan jeke basseıni bo­lýy qarastyrylǵan. «Qara­ǵan­dy oblystyq memlekettik-jekemenshik áriptestik aımaqtyq orta­lyǵy» AQ basqarmasynyń basty­ǵy Vıssarıon Kım baıan etkendeı, buǵan 10 mıllıard teńge bólin­gen. «Eskisin qalpyna keltirgennen góri jańasyn salǵan anaǵur­lym arzanǵa túsedi ári paıdalaný merzimi uzarady. Jumysty tııa­naq­ty atqaryp shyǵýǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Búldirshinderge qýanysh syılaǵannan artyq ne tartý bar. Sol sebepten de qury­lysshylarymyz qulshynysy er­ek­she», deıdi ol. Búginde balabaq­shalarǵa qabyldanýǵa kezek kút­ken 9515 baldyrǵandy 2013 jyl­ǵa deıin 100 paıyz osy oryn­darǵa ornalastyrýdy oryndaý kún tár­tibindegi mindet. Iá, endi balabaqsha másele­si­niń sheshimin tabýǵa da kúsh jetedi. Sóıtip táýelsizdiktiń shýaǵyna jas urpaqty aıalata túsý « Balapan» baǵdarlamasynyń mereıli maqsaty. JETIMDER JASYTYLMAIDY О́skeleń jetkinshekke degen udaıy qamqorlyqtyń taǵy bir jaǵymdy kórinisi ata-anala­ry­nyń kútiminsiz qalǵandar men jetim jasóspirimderdi turǵyn úı­men qamtamasyz etýge arnalǵan shara bolyp tabylady. Kámelet­tik jasqa deıin memlekettik mekemelerde tárbıelenip, odan soń baspanasyz bolý jaǵdaıyna ushy­raıtyn jandardyń onsyz da aýyr taǵdyry qıyndaı túsetin­di­gi belgili. Arqa tutary, súıeneri joq júrekteri qaıaýly jastardyń bar úmiti memlekettik qoldaýǵa qaıta tireledi desek, al onyń qulashyn jyldan-jylǵa keńge sermetýge kúsh salynyp keledi. Sondyqtan sol úshin qabyldan­ǵan keshendi baǵdarlama ıigilikti iske úlken qozǵaý salǵaly otyr. Búginde oblystaǵy jetim balalar úıinde 4862 jetkinshek tár­bıelenýde. Birazy erteń óz tirlikterin ózderi kórýge kóshýi tıis. Buǵan deıin alańsyz kún keshken órender ómirine qıyndyqtyń zo­ry sonda týyndaıtyndyǵy jasy­ryn jaı emes. Bárinen eń qınaı­tyny baspana máselesi aldan shyǵady. Sony qazir 1024 jas bastan keship júrgendigi málim. Osyǵan baılanysty aımaq bas­shysynyń tapsyrmasymen ja­sal­ǵan arnaýly jospar bul sa­nattaǵy qyzdar men jigitterdi turǵyn úımen turaqty nemese ýaqytsha qamtamasyz etýdi kóz­deı­di. Qalalyq, aýdandyq ákim­dik­terge bıyl olarǵa 301 páter bólýdi qarastyrý tapsyrylǵan. Onymen qosa qoldanystaǵy 5 balalar úıine 4-ýi qosylady dep kú­tilýde. Bular Qaraǵandydaǵy, Temirtaýdaǵy, Jezqazǵandaǵy ká­siptik mektepter janynan boı kóteredi. Munyń syrtynda ob­lys ortalyǵynda aımaq boıyn­sha 200 oryndyq alǵashqy jastar úıi ashylady. Oblystyq bilim berý basqarmasynyń bastyǵy Es­en­ǵazy Imanǵalıev málim etkendeı, oǵan otaý kótergen jetim otba­sy­lar birinshi kezekte ornalasty­ry­lady. Al biraz bóliginiń jeńildik jolmen baspanaly bolýlaryna múmkindikteri de bar. Sondaı-aq óz betterimen tabys taýyp, páter satyp alýlaryna tómen deńgeıli mólsherdegi nesıelik kómek berý jaǵy da oılastyrylǵan. Sóıtip baǵdarlamaǵa sáıkes taıaýdaǵy eki jylda 16-23 jas aralyǵyndaǵy súıeýshisi joq jastardyń úshten bir bóligin turaqty, qalǵandaryn ýaqytsha turǵyn úımen qamtý júzege asyrylady. Osy oraıda belgilengen is-sharalarǵa qoıy­lyp otyrǵan bıik talap, joǵary jaýapkershilik onyń tyndyrym­dy atqarylýyna ıtermeleıtindigi anyq ekenin atap óte almaısyń. Jalpy, sarapshylar taldaýy­na qaraǵanda, asyraýshysynan aı­­rylǵan balalardyń 80 paıyzy bylaısha aıtqanda tiri jetim top­taǵylar sanatyna jatady eken, ıaǵnı áke-shesheleri bolsa da sondaı kúıge ushyraǵandar. Balala­ry túgil ózderi kúnin kórýge ja­ramaıtyn ata-ana quqyǵynan aıy­rylǵandar qatary óspese azaı­maýy bul máseleniń taǵy bir qıyn jaǵy. Bul túıtkil eskerilmeı jatqan joq.Úlkenderdiń ur­paǵyna jaýapkershiligin zańdy­lyq turǵyda nyǵaıtý, memleketke masyldyqtyń aldyn-alý, bala­lar­dyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý – osy ba­ǵyttaǵy istiń bir qyry. Qalaı bolǵanda da týǵan ata-anasynan meıirim kórmeı, jetim qalǵan sábıler, ınternat tárbıe­lenýshileri, taǵdyr tálkegin tar­tý­shylar jasytylmaıdy. «Jú­deý kóńil jubanysh izdeıdi» delingen emes pe. Atalǵan baǵdar­la­ma­nyń izgi maqsaty da osy. Bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmet­tik qorǵaý salasynyń qyzmeti soǵan jumyldyrylǵan. Bir táýi­ri, burynǵyǵa qaraǵanda taǵdyry qıyn jetkinshekterdi qalypty tirlikke qosyp, ómirde óz oryn­daryn tabýǵa múmkindik mol. Endeshe memleket tarapynan týǵy­zylatyn jaqsy jaǵdaı turmys­taryna tireý bolary sózsiz. ARDAGERLERGE AIаLY ALAQAN Oblysta shynaıy qamqorlyq qushaǵyna bólenýshiler qataryn­daǵy soǵys, eńbek ardagerleriniń rızashylyǵy erekshe. Búgingi beıbit ómir men shat-shadyman tur­mys irgetasyn qalaýshylardyń muń-múddeleri, talap-tilekteri ár­daıym basty nazarda. Byltyr 35-i jańa páterlerge qonystansa, 304-niń úıi jóndelip berildi. Jergilikti bıýdjet jáne demeýshiler arqyly olarǵa jalpy somasy 146 mıllıon teńgege birjolǵy materıaldyq kómek jasalýy qa­dirmendi qarttarǵa arnalǵan aıaly alaqannyń aıǵaǵy. 388 qartqa saýyqtyrý oryndarynda emdelýine múmkindik berildi.Kommý­nal­dyq tólemderden bosatý báriniń kóńilinen shyqty. Ardagerlerdi jaqynda oblys ákimi Serik Ahmetov taǵy bir jy­ly habarmen qýantyp tastady. Jumys isteýge kirisken Soǵys ardagerlerine medısınalyq kómek kórsetý oblystyq ortalyǵynyń budan bylaı esigi ashyq. Aldaǵy aıda stasıonarlyq emdelýshilerge medısınalyq keńes beretin mekeme qurylmaq. Bıylǵy Jeńis kúni merekesi ádettegideı kóbiniń esinde qala­dy. Maıdangerlermen birge tyl eńbekkerlerine 90 mıllıon teń­ge­ge materıaldyq kómek kórseti­ledi. Bul árqaısysyna 50 myń teńgeden syıaqy beriledi degen sóz. Eski, qolaısyz úılerin jańa páterlerge aýystyratyndar jyl­daǵydaı az bolmaıdy. 200-i jaz aılarynda elimizdegi belgili saý­yqtyrý oryndarynda emdeletindigin qýanysh­pen qarsy alyp otyr. Aıqyn NESIPBAI. Qaraǵandy.