Táýelsizdik baǵyn ashqan

TELEJÝRNALIST TILEÝQABYL MYŃJASARDYŃ «JAHANDY JAÝLAǴAN JANR» ATTY KITABYNYŃ TUSAÝKESER RÁSIMI О́TTI. Avtor oqyrman qaýymǵa óz jan-júre­giniń ystyq tabynan sýyryp alyp kóz­aıym etken bul kitabyn el Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵy men «Habar» agent­tiginiń 15 jyldyǵyna arnapty. Bul arnaýda bir mán jatqanyn ańdaý qıyn emes sııaqty. Sebebi, órimdeı 17-18 jasymyzda Qazaq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine birge túsip, birge bitirgen, biz biletin belgili telejýrnalıst Tileýqabyl Myńjasar taǵdyrynyń taraýlary elimiz táýelsizdik alǵannan keıin bir aýdarylyp túsip, ózimiz áýelden-aq bolashaǵynan úlken úmit kútetin dosymyzdyń neǵur­lym jarqyn ómir paraqtary ashylǵan bolatyn. Oǵan deıin ol daryn-qabileti, múmkindigi bola tura, jalǵyz shesheden jyraq ketpeımin dep, Almatydan alys­taǵy, ózi týyp-ósken Túrkistan qalasynda tabany kúrekteı 15 jyl úlken jýrnalıstıkadan aýlaqta ómir keshti. Aýdandyq gazet. Aýdandyq mádenıet bólimi. Aýdandyq partııa komıteti. Úshinshi-tórtinshi kýrsta júrgende-aq konkýrstan ozyp shyǵyp, Qazaq teledıdarynyń «Qurdastar» shy­ǵar­mashylyq birlestiginiń tólbalasyndaı  bolǵan, alǵashqy aqjoltaı habarlaryna ózimiz súıinshilep birge qýanǵan Tileý­qabyldyń biz biletin daýsyz talanty tanylmaı, qoldaýshysy tabylmaı jat­qanyna, uzaq jyldar únsiz qalǵanyna ishteı qobaljı tańdanýshy edik. Shyn tulpar alaman báıgege ózin-ózi ómir boıy  baptap jaratady deıdi ǵoı. Bizdiń Tileýqabyl da sóıtti.  Onyń sho­ǵyn qozdatyp, kásibı namysyn qam­shy­laǵan bapkeri Táýelsizdik boldy. Azat­tyq­tyń al­ǵashqy jylynda-aq ol eń jaqyn dos­tary­nyń shaqyrýymen, kómektesýimen qaıta­dan Almatydan tabylyp, Qazaq teledı­dary jýrnalısteriniń qataryna qosyl­dy. Odan soń «Habar» agenttigin quryp, qaz bas­tyrý­shylardyń bel ortasynda júrdi. Bir mysal keltirsek, 1993 jyldyń qyrkúıeginde táýelsiz Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgen Fransııa prezıdenti Fransýa Mıtteranǵa qazaq tilinde suraq berip, áýejaıda suhbat jasap, habar júrgizgen T.Myńjasar edi. Bul álemdik deńgeıdegi úlken tulǵadan alynǵan tuń­ǵysh suhbat desek, artyq emes. Al osydan 10 jyl shamasy ótkende el gazeti «Egemende» «Myńjasarovtyń myń reportajy» degen maqala shyqqanda eshkim tańdanbady, solaı bolýǵa tıisti zańdylyq retinde qa­byldady. Kim sanapty, jańalyq habar­dy ja­nyn kirgizip jaınatyp berýshi Tileý­qabyl reportajdarynyń sany qazir 2 myńnan da asqan shyǵar. Tek anyǵy sol: ol «Habarmen» birge bastap, bite qaınasqan jyldarda Qazaq teledıdarynyń naǵyz sańlaq jýrnalısteriniń birine aınaldy. Tileýqabyldyń «Jahandy jaýlaǵan janr» dep qolmen qoıǵandaı sátti atalǵan myna týyndysyn bolashaq telejýrnalıst úshin oqýlyq, jalpy oqyrman qaýym úshin qyzǵylyqty da ulaǵatty baıan dese de bolǵandaı. Shynynda da, telejýrna­lıs­tıkaǵa qalaı kelý kerek, ózin-ózi daıyndaý degen ne? Jańalyq qandaı janr, jańalyq habary qalaı jasalady? Problema qalaı kóteriledi? Taqyryp pen keıipkerdi qalaı tabýǵa bolady? Osy taqylettes qara­paıym suraqtarǵa jýrnalıst óz táji­rıbesi men paıymdary, óz ómiriniń ónegeli órnekteri arqyly, bastan keshken oqıǵalarymen sheber jymdastyryp baılanystyra otyryp asa bir qarapaıym tujyrymdarmen jaýap beredi. Avtor jekelegen reportajdary ja­ıyn­da jáne ondaǵy oqıǵalar men keıipkerleri týraly da syr tıegin aǵytady. Alys-jaqyn shetel saparlarynda ol el­der­diń Qazaqstanmen baılanystary sóz bo­lady. Máselen, polıak jastarynyń qazaq tiline qumarlyǵy, Ońtústik Koreıa stýdentteriniń qazaqsha sóılemek túgili, óz esimderin qazaqshalap alǵandyǵy qy­zyq­ty oqylady. Tatarstan prezıdenti Mıntemır Shaımıevten suhbat alǵan jaǵdaılary qalaı qyz­ǵy­lyqty baıandalady deseńizshi. Tileý­qabyl­dyń óz áriptesterine degen yqylasy da onyń úlken mádenıetin hám erekshe bir meıirban júrek ıesi ekendigin ańǵartady. «Habar» agenttigi qalaı quryldy? Tanymal telearnaǵa aınalý jolyndaǵy izdenister ne berdi? Osy oraıda avtordyń Anglııadaǵy tájirıbe baıytý kýrsyna barǵan saparynyń ǵıbraty óz aldyna bir bólek. Osynyń bárin «Habardyń» qabyr­ǵasy qalanǵan kúnnen beri qyzmet etip kele jatqan telejýrnalıstiń óz aýzynan estý ári nanymdy, ári qyzyq. Almatydaǵy Ulttyq baspasóz klýbynda ótken tusaýkeser rásiminde «Habar» agenttigi bas prodıýseriniń orynbasary Arman Ysqabylov, jańalyqtar qyzmetiniń prodıýseri Qymbat Dosjan, «Qazaqstan» teleradıokorporasııasy basshylarynyń biri, tanymal qalamger Qaınar Oljaı jáne basqalar kitaptyń osyndaı qundy­lyq­taryn súısine sóz etti. Qorǵanbek AMANJOL. ______________________ Sýretti túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.