Basqa basylymdardan

SENIMDI ÁRI JAÝAPKERShILIKTI SERIKTES SA-NEWS. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ıadrolyq energııa­ny qaýip­siz jáne ın­no­va­sııa­lyq paıdalaný má­se­leleri jónindegi Kıev sammıtiniń plenarlyq májilisinde sóılegen sózinde halyq­ara­lyq uıym­dar men memleketter basshylaryn ıadrosyz álem halyqaralyq forýmyna qatysýǵa shaqyrdy. N.Nazarbaev aldaǵy qazan aıynda Qazaqstanda Semeı ıadrolyq polıgony jabylýynyń 20 jyldyǵy­na arnalǵan «Iаdrosyz álem jolyndaǵy forým» dep atalatyn halyqaralyq jıyn ótetinin habarlady. «Osy sátti paıdalanyp barlyq múddeli halyqaralyq uıymdar men memleketterdi sol alqaly basqosýǵa qatysýǵa shaqyramyn» dedi Qazaqstan basshysy. Qazaqstan Prezıdenti Qazaqstan jerinde álem­degi eń úlken Semeı ıadrolyq synaq polıgony jumys istegenin qaperge saldy. Jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ishinde onda 456 ıadrolyq jarylys jasalsa, onyń jıyntyq yqpaly Chernobylde­giden 116 ese artyq, dedi Nursultan Ábishuly. «О́tken jyly Pan Gı Mýn myrza BUU basshylarynyń ishinde alǵash bolyp burynǵy Semeı polıgonyna aıaq basty jáne Qazaqstannyń jahandyq ıadrolyq qarýsyzdaný isine qosqan úlesin joǵary baǵalady. Sondaı-aq basqa elderdi Qazaqstannyń áreketinen úlgi alýǵa shaqyrdy. Ústimizdegi jyly Semeı polıgony jabylǵanyna 20 jyl tolady. Tek Semeı polıgony jabylǵannan keıin ǵana álemdegi ózge polıgondardyń aýzyna qum quıyla bastady», dep atap kórsetti N.Nazarbaev. *  *  * Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev álemdik qoǵamdastyqty atom energııasy nysan­dary, onyń ishinde AES-ter qaýipsizdiginiń qatań krıterııleri men stan­darttaryn qarastyrýǵa sha­qyrdy. «Osy ǵasyrdyń ortasyna taman shamamen álemniń 50 eli atom stansalaryna ıelik etetin bolady. Kez kelgen AES-terdegi ıadrolyq apat­tar­dyń teris saldary mindetti túrde transshekaralyq ólshemderge alyp keledi. Sondyqtan qaýipsizdiktiń álemdegi birde-bir AES paıdalanýǵa jiberilmeıtin halyqaralyq tanylǵan standarttary men krıterııleri qarastyrylýy qajet. Bul – óte mańyzdy», dedi N.Nazarbaev Kıevte ótken ıadro­lyq energııany qaýipsiz jáne ınnova­sııalyq paıdalaný máseleleri jónindegi sammıttiń plenarlyq májilisinde sóılegen sózinde. Qazaqstan Prezıdenti, sonymen qatar, «MAGATE-niń basshylyǵymen táýelsiz sarapshylardy qa­tystyra otyryp AES-terdi basqarý jáne qorǵaý júıelerine turaqty túrde mindetti stress-testter jasap turý durys kórinedi», dep esepteıdi. «AES-terdi paıdalanyp kele jatqan memleketter men kompanııalardy jedel jáne tolyq kó­leminde óz turǵyndaryn, sondaı-aq halyqaralyq qoǵamdastyqty óz ıadrolyq nysandaryndaǵy kez kelgen, tipti bolmashy kinárattar týraly habardar etýdi mindetteý kerek, – dep málimdedi Qazaqstan Prezıdenti. – Osy zańdy talapty buzýshylarǵa qatysty qatań sanksııalar qarastyrý qajet». N.Nazarbaevtyń seniminshe, atom energetıka­syn damytýshy memleketterdiń úkimetteri ózge elderge jáne jahandyq ekologııaǵa ákelgen ekonomı­kalyq jáne ekologııalyq zardaby úshin tolyq jaýapkershilikti moıyndaryna alýǵa daıyn bolýy tıis. «Biz qazirgi kezde bılik pen bıznestiń basynda turǵandardyń qatelikteri úshin keleshek urpaqta­rymyz zardap shekpeıtindeı baǵytta bárin isteýge mindettimiz», dep atap kórsetti N.Nazarbaev. *  *  * NOVOSTI. Atom elektr stan­salaryn salý jańa­shyl­dyqty talap etedi jáne ıadrolyq qaýip­siz­diktiń halyqaralyq qa­tań standarttaryn engizýdi qajetsinedi, dep málimdedi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Kıevte ótken ıadrolyq energııany qaýipsiz jáne ınnovasııalyq paıdalaný máseleleri jónind­egi sammıttiń plenarlyq májilisinde sóılegen sózinde. Atom energetıkasyn paıdalanýdyń qaýipsizdigi máseleleri ústimizdegi jyldyń 11 naýryzyndaǵy Japonııada tirkelgen surapyl jer silkinisinen keıin týyndaǵan «Fýkýsıma-1» AES-indegi  apattan soń álemdik qoǵamdastyqtyń nazarynda bolyp otyr. «AES-ter salý jónindegi bolashaq josparlar jańa qadamdar jasaýdy qajet etetini anyq», dedi osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti. N.Nazarbaevtyń sózine qaraǵanda, «Fýkýsımadaǵy» qazirgi ahýal ıadrolyq nysandardy basqarý jónindegi jalpy planetalyq tetikterdiń tapshylyǵyn aıǵaqtap berdi. Bul óz kezeginde ıadrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesin kókeıkesti ete túsedi. Qazaqstan Prezıdenti, sonymen birge, bul másele bul salada tıisti tájirıbesi joq, biraq ıadrolyq energetıkasyn damytqysy keletin elder turǵysynan alǵanda kókeıkestilene túsetinin atap kórsetti. «Osy ǵasyrdyń ortasyna qaraı shamamen alǵanda 50 el ıadrolyq stansalarǵa ıelik etetin bolady. Al kez kelgen AES-tegi apat trans­she­ka­ra­lyq saldarlarǵa alyp keledi», dedi N.Nazarbaev. Qa­zaqstan basshysynyń pikirinshe, ıadrolyq energetıka nysandary qaýipsizdiginiń qatań halyqaralyq standarttary men krıterıılerin jasaýdyń mańyzy zor. Al osy talapty qatań saqtamaıtyn birde-bir stansany paıdalanýǵa ruqsat berilmeýi tıis. *  *  * Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Chernobyl atom elektr stansasyndaǵy – HH ǵasyrdaǵy eń iri tehnogendik apattyń 25 jyldyǵyna oraılastyrylǵan ıadrolyq energetıka jónindegi sammıt jumysyna qatysty. «Qazaqstan Prezıdentiniń mundaı basqosýǵa qatysýy bizdiń elimizdiń taratpaý jáne qarýsyzdaný úderisine aıtarlyqtaı úles qosyp kele jatqanyn kezekti ret qýattap berip otyr. Bul istiń halyqaralyq ıadrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalaný baǵytynda alatyn orny erekshe», delingen Qazaqstan SIM-iniń baspasóz qyzmeti taratqan habarlamada. Shara 19 sáýir kúni Kıevte Eýropa men Azııanyń birqatar elderi memleket jáne úkimet basshylarynyń, BUU Bas hatshysynyń, MAGATE jetekshisiniń, Eýropalyq Komıssııanyń, Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankiniń, sondaı-aq basqa da halyqaralyq uıymdar ókilderiniń qatysýymen ótti. EÝRAZIIа KEŃISTIGINDEGI EŃSELI EL Den za dnem. (Estonııa). Estonııada resmı memlekettik saparmen bol­ǵan Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qazaqstannyń delegasııa músheleri Tallınn ratýshasynda bolyp, Estonııa astanasynyń meri Edgar Savısaarmen kezdesti, dep habarlaıdy Raepress. «Maǵan kóne ratýshanyń qabyrǵasynda joǵary meımandy qar­sy alý qurmeti tıip otyr. О́z halqynyń talanty, tabıǵı áleýeti men dana basshylyqtyń arqasynda Qazaqstan Respýblıkasy búkil Eýrazııa keńisti­ginde barǵan saıyn úlken salmaq ala túsýde», dedi óz sózinde E.Savısaar. «Qazaqstannyń tartý kúshi tallındik kásip­kerler­di de aınalyp ótken joq. Qazirgi Tallınn meri jáne burynǵy  ekonomıka mınıstri retinde men birqatar perspektıvaly kásiporyndardyń qalyptasýyna úles qostym. Olardyń negizinde Qazaqstanmen yntymaq­tastyq jatyr», dedi odan ári qala meri. «Men Qazaqstanda talaı ret boldym jáne Astana teńizdegi tamshy sekildi qazirgi Qazaqstannyń qýaty men energııasyn aıǵaqtaıdy. Onyń ústine jańa nárse júzdegen jyldar boıy qalyptasqan dástúrlermen ádemi úılesim tapqan. Biz de Tallınde osyǵan umtylyp jatyrmyz. Bizdiń osy uqsastyǵymyz, tarıhı jolymyzdyń ortaqtyǵy Estonııa men Qazaqstannyń, Tallınn men Astananyń odan ári qaraı da jaqyndasýyna septigin tıgizedi ǵoı dep senemin», dedi óziniń sózinde E.Savısaar. Qazaqstan Prezıdenti men oǵan ilesip júrgen adamdar Edgar Savısaarmen birge Kóne Tallınge ekskýrsııa jasady. Gıd rólin tarıhshy jáne Tallınn meriniń keńesshisi Iýrı Kýýskemaa oryndady. *   *  * Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev­tyń Estonııaǵa memlekettik sapary aıasynda osy el­diń kórnekti ister top ókilderimen kezdesý uıym­dastyryldy. Olardyń arasynda «Port of Tallinn» AQ basqarma tóraǵasy Aın Kalıýrand, «Estonııa temir joly» AQ basqarma tóraǵasy – atqarýshy dırektory Kaıdo Sımmermann, «Eesti Energia» AQ basqarma tóraǵasy Sandor Lııve, «Estonian Air» AQ basqarma tóraǵasy Andrýs Alıas, «Tallinn Airport» AQ basqarma tóraǵasy Reın Loık boldy. Kezdesý moderatorlyǵyn Estonııa premer-mınıstri Andrýs Ansıp atqardy. Kezdesý barysynda jergilikti iri kompanııalar ókilderi tusaýkeserlerin ótkizdi. Ekijaqty ekonomıkalyq ózara is-qımyldyń perspektıvaly baǵyttary talqylanyp, kólik salasyn­daǵy qoldaǵy bar áleýetter belgilendi jáne Eýropa Odaǵy men basqa da shet el rynoktaryna jiberiletin Qazaqstan taýarlary úshin Estonııa porttarynda básekege qabiletti ortalyqtar qurý jaıy qozǵaldy. Nursultan Nazarbaevtyń Estonııaǵa memlekettik sapary sheńberinde birqatar eki jaqty qujattarǵa qol qoıyldy. *  *  * «Qazaqstan Or­ta­lyq Azııada barynsha keń aýqymda turaq­tylyq pen qaýip­siz­dikti saqtaýda mańyzdy ról atqarady», dedi Estonııaǵa memlekettik saparmen kelgen Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa osy el prezıdenti Toomas Hendrık Ilves. «Qazaqstan Búkilálemdik saýda uıymyna ótýge kelissóz júrgize otyryp, Estonııanyń qoldaýyna naqty úmit arta alady», dep sendirdi prezıdent T.Ilves. Estonııa basshysy Qazaqstannyń 2010 jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyǵy barysynda úlken kúsh-jiger jumsaǵanyn atap ótip, maqsattarynyń biri óz óńirinde jáne odan da keń aýqymda mádenıetter men dinderdiń kópqyrlylyǵyn ilgeri jyljytý bolyp tabylatyn Shanhaı yntymaqtastyq uıymyndaǵy jetekshi el mártebesinde aıtar­lyqtaı aýqymdy jumys júrgizip otyrǵanyn kól­deneń tartty. Budan bólek, dedi T.Ilves,  Qazaq­stan ústimizdegi jyly Islam Konferensııasy Uıymyna tóraǵalyq etetin bolady. Osy arqyly Astana Shyǵys pen Batys arasyndaǵy baı­lanystar men túsinistikti nyǵaıtýǵa úles qosýyn jalǵastyrady. Estonııa prezıdenti sondaı-aq óz eli men Qazaqstan úlken saýda joldary – Ganzeı men Jibek joly toǵysatyn jerde ornalasqanyn qaperge saldy. «Osy tarıhı baılanystardy qaıta jańǵyrtyp, burynǵyǵa qaraǵanda belsendi ete túsý qajet. Jańa Jibek joly boıymen búginde shyǵystan batysqa munaı men gaz, al batystan shyǵysqa ınnovasııalyq tehnologııalar jáne kóptegen basqa da taýarlar tasymaldanyp jatyr, – dedi T.Ilves. – Estonııa porttary Qazaqstannyń álemdik teńiz ben álemdik saýda-sattyqqa shyǵýyna yqpal etýge daıyn». Estonııa memleketiniń basshysy kólik, tranzıt, energetıka, aqparattyq tehnologııalar salalary boıynsha eki eldiń múddesi úshin qurylǵan úkimetaralyq komıssııa tabysty jumys júrgizip otyrǵanyn atap kórsetti. *  *  * Penki.It (Rıga). Estonııada memlekettik saparmen júrgen Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Tallınde baspasóz máslıhatyna qatysty. Onda ol óz eliniń metall, aýyl sharýashylyǵy ónimderi men qýat kózderi tranzıti úshin Estonııa porttaryn paıdalanýǵa múddeli ekenin atap kórsetti. Estonııa memleketiniń basshysy kólik, tranzıt, energetıka, ınfotehnologııalar máselelerimen aınalysatyn jumys toptary jasaqtalǵan úkimetaralyq komıssııa qurylýyn tabysty qadam dep baǵalady. N.Nazarbaev óz eliniń Estonııamen ınfotehnologııalar, birinshi kezekte, memleketti elektrondy basqarý salasynda yntymaqtastyqqa múddeli ekenin qýattady. Estonııa prezıdenti eki eldiń ekonomıkalyq baılanystaryn, sondaı-aq Estonııa ekonomıka mınıstri men Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri qol qoıǵan Investısııalarǵa oń jaǵdaı jasaýdyń jáne qorǵaýdyń ózara rejimi týraly kelisim jandandyra túsetinine kúmán keltirmeıdi. T.Ilves, sonymen qatar, eki eldiń qarym-qatynasyna tek ekonomıkalyq múddeler perspektıvasy turǵysynan shekteýli túrde qaramaı, keń aýqymda kóz tigýge shaqyrdy.