Teatr men meshitti shatastyrmaıyq

Teatr – oı-óresi bıik adamnyń kóńil-kúıi rýhanı turǵydan qula­zyǵan sátte jan dúnıesine qajetti symbat pen sulýlyqty, kór­kemdik pen kemeldikti, sheberlik pen shynaıylyqty izdep baratyn orny. Álbette, ıman men ıba, ádep pen ádet degen shárbetti de simirý qajet-dúr. Biz biletin bir kezdergi kórer­mender osyndaı-dy. Olar óner­di álemdik órkenıet deń­geıine kótere bilgen marǵas­qa­lardyń sózin estip, júzin ja­qynnan bir kórgenine baqytty edi. Al bilimi men biligi birneshe urpaqqa úlgi bolar qasqalar men jaısańdardyń teatr tý­raly túsinigi kerbez Ǵabeńniń «Chýdo!» degenindeı, tipti, ǵajap bolatyn. Qazir she? Qazir teatrdan góri toıda bas qosatyn «bilimdiler» kóbeıdi. Toıda bas qosqasyn teatr taǵy­ly­mynan góri toıdyń «qyzyǵy» men «shyjyǵy» (kim keldi, kim sóıledi, ne syılady?) kóbirek «talqy­la­na­tyny» belgili. Al ákimder men olar­dyń birinshi, ekinshi oryn­ba­sar­larynyń, basqarma jáne irili-usaqty fırma basshylarynyń esine teatr atty degdar shańyraǵyńyz konferensııa, esep-qısap, forým jáne ónerkásip, sharýashylyq jı­yn­daryn ótkizerde ǵana túsedi. О́ıtkeni, olar úshin teatr – «pomeshenıe»! Ári sý tegin. Sol úshin de onyń qulap qalmaı, qalqıyp tur­ǵany jaqsy. Al ishinde ne qoıy­lyp, ne aıtylyp jatyr... sharýasy joq. Aıtpaqshy, olardy teatrǵa erik­siz jetelep keletin taǵy bir jaǵdaı bar. Ol Qudaıdy quqaıǵa aınaldyrǵan keńes ıdeologtary oı­lap tapqan dástúr. Janazany ákim­shi­lik is-sharaǵa, mıtıngige, jına­lysqa aınaldyryp, uzaqsonar sóıleý, sóz tımeı qalsa, ókpeleý, pysh-pyshtaý... shyǵysta da, batysta da joq ádet. Qazaq zııalylaryna bul dert keńes ókimeti tusynda jabysty. Ras, dindi tálkek qylǵan zamanda «ruqsat bermeıdi» dep aqtaldy, meshit joqta «meshit joq qoı» dep kúń­kildedi, meshit tar kezde «meshit tarlyq qylyp tur» dep qynjyldy. Al endi eli tynysh, dini aman, jeri bútin tusta ne joryq? Úlken qalada úlken kósheniń boıynda úlken meshit­terdiń munaralary menmundalap turǵanda  musylmannyń máıitin teatr­dan shyǵarý durys pa? Álde eline eńbegi sińgen qaıratkerdiń tabytyn meshitten shyǵarý aıyp pa? Múmkin bireýlerge jaqyn-jýyǵynyń múrde­sin teatrdan shyǵarý artyqshylyq bolyp kóriner... Joq, ardaqty aǵaıyn, biz bilgende teatr – saf altyndaı sırek óner – sahna shańyraǵy. Ony basqamen shatastyrýǵa bolmaıdy. Al halqy qadir tutqan marqumdarmen qosh­ta­syp, janazasyn oqýdy meshitte ótkizgen jón. Mysaly, álemge áı­gili Mekkedegi Ál-Haram meshitinde bes paryz namazdyń ár qaı­sysynan keıin qaıtys bol­ǵan­darǵa janaza oqylady. Oǵan az degende 2-2,5 mıllıon musyl­man tik turyp uııdy. Mine, o dúnıelik bolǵan marqumǵa kerek qurmettiń eń úlkeni osy! Sondyqtan Astana men Al­ma­tydan bastap, aýylǵa deıingi ardaqty azamattardyń máıitin meshitterden shyǵarsa jáne oǵan kúlli jamaǵat qaty­syp, janazaǵa tursa, marqumnyń bilip-bilmeı istegen kúnási úshin úlken saýap bolar edi-aý dep oı­laımyz. Aıtpaqshy, jaqynda ob­lys­tyq qazaq drama teatrynyń 75 jyldyǵyna arnalǵan salta­natty jıyn ótti. О́kinishke qaraı, sahna ujymynyń osy qýanyshyna aq jaǵaly sheneýnikterdiń birde-bireýi bas suqpady. Áıtpese, qa­la­nyń qaq ortasynda Qarataýdaı bop turǵan qazaq drama teatryna ob­lys­tyq ákimdik alys emes. Qala­lyq ákimdik áýdem jerde tur. Ishki saıasat basqarmasy da taıaq tastam. Demek, erinbegen sheneýnik «qut­tyq­­tap qutylaıyqshy osylardan» dep, jaıaý-jalpy bara salatyn jer. Biraq, sheneýnikter de, zııaly­lar da sahna qaıratkerleriniń qýanyshyn bólisýge jaramady. «Elý jylda el jańa» deıdi. Al jańarǵan eldiń táýirleri teatrdan da taǵylym ala biledi. Sondaı-aq, keńestik ıdeologııanyń «dástúrsy­ma­ǵyn» jańartady. О́ıtkeni, teatr talaby bólek te, meshit mıssııasy basqa! Bizdiki ekeýin shatastyryp, shańqaı túste adaspańyz aǵaıyndar, deý. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.