«TELERADIOHABAR TARATÝ TÝRALY» ZAŃ JOBASY TALQYLANDY
Keshe Astanada EQYU jáne Baılanys jáne aqparat mınıstrligi ókilderiniń qatysýymen «Teleradıohabar taratý týraly» zań jobasyn talqylaýǵa arnalǵan dóńgelek ústel ótti. Oǵan Parlament Májilisiniń depýtattary, úkimettik emes, sondaı-aq kommersııalyq uıymdardan, dıplomatııalyq ókildikterden tıisti mamandar qatysty.
Sharany Jýrnalıster odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy Seıitqazy Mataev qysqasha sóz sóılep ashqan soń, EQYU-nyń Astanadaǵy ortalyǵynyń basshysy Aleksandr Kelchevskı Qazaqstandaǵy teleradıohabar taratý júıesiniń qazirgi ahýalyna toqtala kelip, zań jobasynyń negizinen halyqaralyq talaptarǵa saı keletinin, áıtse de, búkil halyqtyń talqylaýyndaǵy jobanyń áli de keıbir tustaryn tolyqtyryp, pysyqtaı túsý kerektigin tilge tıek etken. Baılanys jáne aqparat vıse-mınıstri Nuraı Orazov «Teleradıohabar taratý týraly» zań jobasynyń maqsattary men mindetteri tóńiregindegi kópshilikti tolǵantqan máselelerdi egjeı-tegjeıli áńgimelep, dóńgelek ústelge qatysýshylar tarapynan qoıylǵan saýaldarǵa jaýap berdi. «Teleradıohabarlaryn taratýǵa arnap jeke óz aldyna zań qabyldaýdaǵy negizgi kózdelgen maqsat – otandyq ónimniń sapasyn barynsha arttyryp, halyqqa joǵary deńgeıli qyzmet kórsetý bolyp tabylady» dedi baıandamashy. Zań jobasynyń EQYU-nyń ustanymdary men BAQ bostandyǵy boıynsha halyqaralyq talaptarǵa saı kelýi turǵysynda oı órbitken M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy aqparattyq quqyq máseleleri ınstıtýtynyń dırektory Andreı Rıhter Qazaqstanda bul salanyń qarqyndy damyp kele jatqanyn alǵa tartsa, Parlament Májilisiniń depýtaty Maıra Aısına 2015 jyly respýblıka turǵyndarynyń 95 paıyzǵa jýyǵy sandyq telearnamen qamtamasyz etiletinin aıta kelip, munyń ózi kórermenniń, tutynýshynyń tańdaýyna múmkindik týǵyzatyn jetistik dep atap kórsetti. Parlament Májilisiniń depýtaty Aıgúl Soloveva máskeýlik qonaqtyń aldyna dinı nanym-senimderge baılanysty aqparat taratatyn arnalardyń jumysyna baılanysty halyqaralyq uıymdardyń talaptarynda qandaı da bir aıryqsha ustanymdar qarastyrylǵan ba degen negizdegi suraǵyn tossa, Qaraǵandydan kelgen «TV – ART» telearnasynyń bas dırektory Rýslan Nıkonovıch zań qabyldanǵannan keıin aımaqtardaǵy telearnalardyń jaǵdaıynda qandaı ózgerister oryn alýy múmkin degen oıdy kóldeneń tartty. Jýrnalıster odaǵy, teleradıohabar taratý ulttyq assosıasııasy, munan basqa taǵy da úkimettik emes, kommersııalyq uıymdardyń músheleri zań jobasynyń keıbir baptaryna baılanysty týyndaǵan oılarymen bólisti.
Zań jobasynyń 23-babyna sáıkes keler jyldyń ekinshi jartysynan bastap elimizdegi otandyq baǵdarlamalardyń kem degende jartysyna jýyǵyn tól týyndylar men óz oryndaýshylarymyzdyń án-kúıleri quraýǵa tıis ekeni málim. Al aldaǵy qańtardan bastap qazaq tilindegi baǵdarlamalar barlyq teleradıo habarlardyń 25 paıyzyn, odan keıingi jyly 35 paıyzyn, 2015 jyly teń jartysyn quraýy tıis eken. Kabeldik, spýtnıktik telearnalar arqyly taraıtyn sheteldik ónimderdi qazaq tiline aýdaryp, halyqqa memlekettik tilde qyzmet jasaýdyń tyń múmkindikteri ashylady degen senim kókeıdegi kóp úmitti úrleıdi. Arnalar kórkem dúnıeler men derekti fılmderdiń qazaqshasyn keıde tek júgirtpe joldarmen aldarqatyp qoıady, al mundaı ónimder keleshekte arnaıy mamandardyń dybystyq negizdegi dýblıajimen berilip otyrsa, qazaq tildi tutynýshyǵa qyzmet kórsetý sapasy áldeqaıda joǵarylar edi. Telearnalardaǵy til máselesine qatysty elý de elý ustanymy áli de sol ótkir qalpynda, qajyrly is-qımyldy qajet etip otyr. Qazaq tiliniń úlesin tún jarymyndaǵy sapasyz konserttik baǵdarlamalarmen toltyrý faktileri áli kúnge deıin oryn alyp keledi. Talǵamǵa talas joq, árıne. Ár kórermenniń óz erki, qaı arnany qossa da. Alaıda, teledıdardy rýhanı tereze desek, ol terezeni árkimniń shaldyr-shatpaǵymen kirletpeı ustamaq kerek qoı. Búginde kabeldi teledıdar arqyly jurt seksenge jýyq arnany tamashalaıdy. Deni – Reseıdiki. Másele onda emes, gáp solardy qazaqshalaýda. Jalpy kabeldik júıe arqyly aqparat taratatyn sheteldik arnalardyń Qazaqstan keńistigindegi habar taratý quqyǵyn zańdy túrde retteý máselesi buǵan deıin de biraz basqosýdyń basty taqyryby bolǵan. Máselen, elordadaǵy onlaın-konferensııada olardyń arnaıy tirkeýden ótý tıistigi kóterilgen. Dóńgelek ústel barysynda osy oı taǵy qozǵaldy. О́ıtkeni, olardy memlekettiń qadaǵalaýynsyz qaldyrýǵa bolmaıdy. Máselen, keı arnalardyń alkogoldi sýsyndar men temeki ónimderin jarnamalaýy Qazaqstan aýmaǵyna emin-erkin taralyp jatady. Reseıde mundaı taýarlardy telearna arqyly jarnamalaýǵa zańdy jolmen shekteý qoıylmaǵan. Sodan kelip bizdegi zań men sheteldik telearnalar arasynda qarama-qaıshylyqtar týyndaıdy. Bul – Qazaqstan zańyn ózge bireýdiń aıaǵymen taptaýyna jol berip qoıý degen sóz. Sheteldik telearnalar tirkeýge alynyp, syrttan tasymaldanatyn ónimge «kedenkóz» ornatylsa, mundaı óreskeldikterdiń joly ózdiginen kesilip qalar edi.
Telearnany álemdi jaýlaǵan qudiretti qural desek, ol týraly elimizde qabyldanǵaly jatqan zańnyń róli óte joǵary ekenine kúmán joq. Ol arqyly aqparattyq qaýipsizdikti, onyń ishinde ulttyq aqparattyq keńistikti qalyptastyrý máselesinde josparlanǵan kóp másele turǵany anyq. Zań jobasyndaǵy árbir bap problemalardyń jan-jaqty zerdelenip jasalǵanyn ańǵartsa, al Qazaqstannyń búgingi tańdaǵy ulttyq aqparattyq keńistigi ózge elderdiń jaǵdaıymen salystyrǵanda, áli kóp ter tógýdi qajet etedi, ásirese, shalǵaıdaǵy aýyldarǵa otandyq ónimniń tolyq jetpeı jatqany qyrýar mindetter júkteıdi. Saıyp kelgende, árbir úıdiń tórindegi «kógildir jáshik» arqyly rýhanı sana men adamı kelbet qalyptasyp jatyr. Muny qalaı paıdalaný úshin de berik ustanym kerek. Sol sheshimge der kezinde kelip jatqan sııaqtymyz. Zań jobasynyń kezekti talqylanýy osyndaı baılam jasatady.
Qarashash TOQSANBAI.