О́lim jazasyn joıýdyń joldary saralandy

Álemniń eń ozyq órkenıetti el­deri­niń qataryna qadam basqan Qa­zaq­stannyń aldynda qat-qabat másele­lerdi álemdik standarttarǵa sáıkes­ten­dirý mindetteri tur. Sonyń biri adam quqyn qorǵaý salasyndaǵy ult­tyq zańdy­lyqtarymyzdy odan ári da­mytý bo­lyp tabylady. Bul oraıda biz­diń elimiz ólim jazasyn joıý saıa­satyn birtindep júzege asyryp keledi. Mundaı mańyzy zor isti júzege asy­rý saıasaty Elbasynyń «Qazaq­stan Respýblıka­synda ólim jazasyna mo­ratorıı engizý týraly» Jarly­ǵy­na sáıkes bastaý alyp, bul baǵytta eli­mizde buryn-sońdy bolmaǵan kóp­tegen izgilikti izder tuńǵysh ret sa­lyn­dy. Mine, osy­ǵan oraı keshe elordada bul máseleni odan ári py­syq­taǵan «Ortalyq Azııada ólim jazasyn túbegeıli joıý» jobasy sheńberinde aımaqtyq konferensııa boldy. Onyń jumysyna Qazaqstan, Qyr­ǵyzstan jáne Tájikstan respýblıka­lary prezıdentteri ákimshilikteriniń, konstıtýsııalyq baqylaý organdary­nyń, ádilet mınıstrlikteriniń, prokýratýra jáne sot júıesi organdary­nyń, úkimettik emes uıymdarynyń, sondaı-aq halyqaralyq sarapshylar men elshilik ókilderi qatysty. Al jalpy atalǵan konferensııa Eýro­palyq Odaqtyń qarjylandyrýymen «Halyqaralyq túrme reformasy» Ortalyq Azııadaǵy ókildiginiń «О́lim jazasyn birtindep joıý jáne onyń adam quqyqtary halyqaralyq stan­dart­taryna sáıkes balamasy» joba­sy aıasynda uıymdastyryldy.   Bas uıymdastyrýshy PRI-diń Ortalyq Azııadaǵy ókildigi. Sondaı-aq, konferensııa jumysyna elimiz Syrtqy ister mınıstrligi, BUU-nyń Ortalyq Azııadaǵy adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komıssary basqarmasynyń aımaqtyq bólimi, Ulybrıtanııanyń Qazaqstandaǵy jáne Qyrǵyzstan­da­ǵy elshiligi jáne Nıderlandy Ko­rol­diginiń Qazaqstandaǵy elshiligi atsalysty. Atalǵan konferensııada, negizinen, ólim jazasyn joıý jáne onyń balamasy retinde ómir boıy bas bos­tandyǵynan aıyrý jazasynyń qol­da­nylýynan týyndap otyrǵan máse­le­ler talqyǵa salyndy. Bul oraıda sóz alǵandar ólim jazasynyń joıy­lýy Ortalyq Azııanyń birqatar elderinde eleýli máseleler týdyrǵanyn atap ótti. Árıne, ólim jazasynyń or­nyna onyń balamasy retinde adamdy ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý jazasy keńinen qoldanyla bastady. Máselen, qazir Qazaqstanda 84 adam, Qyrǵyzstanda 242 jáne Tájikstanda 100-ge jýyq adam ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesilgen eken. Al endi osy sanattaǵy adamdardy qamtamasyz etý máselesi kóptegen qarama-qaıshylyqtar týǵy­zýda.  Demek, mundaı máselelerdiń sheshimin tez arada tabýdyń jolda­ryn qarastyrý kerek. Bul oraıda ózge elderdiń tájirıbesi ortaq isti damyta túsetini sózsiz. Mine, konferensııaǵa qatysýshy­lar osy bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylǵan adamdardyń jaǵdaıyn, olardy qamaýdan bosatý múmkindiginiń bolmaıtyndyǵynan týyndaıtyn qarama-qaıshylyqtardy jáne Qazaqstan men Qyrǵyzstanda ólim jazasyn túbegeıli joıýǵa qa­tysty ózge de máselelerdi keńinen talqylady. Aleksandr TASBOLATOV.