Álemniń eń ozyq órkenıetti elderiniń qataryna qadam basqan Qazaqstannyń aldynda qat-qabat máselelerdi álemdik standarttarǵa sáıkestendirý mindetteri tur. Sonyń biri adam quqyn qorǵaý salasyndaǵy ulttyq zańdylyqtarymyzdy odan ári damytý bolyp tabylady. Bul oraıda bizdiń elimiz ólim jazasyn joıý saıasatyn birtindep júzege asyryp keledi. Mundaı mańyzy zor isti júzege asyrý saıasaty Elbasynyń «Qazaqstan Respýblıkasynda ólim jazasyna moratorıı engizý týraly» Jarlyǵyna sáıkes bastaý alyp, bul baǵytta elimizde buryn-sońdy bolmaǵan kóptegen izgilikti izder tuńǵysh ret salyndy. Mine, osyǵan oraı keshe elordada bul máseleni odan ári pysyqtaǵan «Ortalyq Azııada ólim jazasyn túbegeıli joıý» jobasy sheńberinde aımaqtyq konferensııa boldy.
Onyń jumysyna Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan respýblıkalary prezıdentteri ákimshilikteriniń, konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń, ádilet mınıstrlikteriniń, prokýratýra jáne sot júıesi organdarynyń, úkimettik emes uıymdarynyń, sondaı-aq halyqaralyq sarapshylar men elshilik ókilderi qatysty. Al jalpy atalǵan konferensııa Eýropalyq Odaqtyń qarjylandyrýymen «Halyqaralyq túrme reformasy» Ortalyq Azııadaǵy ókildiginiń «О́lim jazasyn birtindep joıý jáne onyń adam quqyqtary halyqaralyq standarttaryna sáıkes balamasy» jobasy aıasynda uıymdastyryldy. Bas uıymdastyrýshy PRI-diń Ortalyq Azııadaǵy ókildigi. Sondaı-aq, konferensııa jumysyna elimiz Syrtqy ister mınıstrligi, BUU-nyń Ortalyq Azııadaǵy adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komıssary basqarmasynyń aımaqtyq bólimi, Ulybrıtanııanyń Qazaqstandaǵy jáne Qyrǵyzstandaǵy elshiligi jáne Nıderlandy Koroldiginiń Qazaqstandaǵy elshiligi atsalysty.
Atalǵan konferensııada, negizinen, ólim jazasyn joıý jáne onyń balamasy retinde ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý jazasynyń qoldanylýynan týyndap otyrǵan máseleler talqyǵa salyndy. Bul oraıda sóz alǵandar ólim jazasynyń joıylýy Ortalyq Azııanyń birqatar elderinde eleýli máseleler týdyrǵanyn atap ótti. Árıne, ólim jazasynyń ornyna onyń balamasy retinde adamdy ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý jazasy keńinen qoldanyla bastady. Máselen, qazir Qazaqstanda 84 adam, Qyrǵyzstanda 242 jáne Tájikstanda 100-ge jýyq adam ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesilgen eken. Al endi osy sanattaǵy adamdardy qamtamasyz etý máselesi kóptegen qarama-qaıshylyqtar týǵyzýda. Demek, mundaı máselelerdiń sheshimin tez arada tabýdyń joldaryn qarastyrý kerek. Bul oraıda ózge elderdiń tájirıbesi ortaq isti damyta túsetini sózsiz.
Mine, konferensııaǵa qatysýshylar osy bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylǵan adamdardyń jaǵdaıyn, olardy qamaýdan bosatý múmkindiginiń bolmaıtyndyǵynan týyndaıtyn qarama-qaıshylyqtardy jáne Qazaqstan men Qyrǵyzstanda ólim jazasyn túbegeıli joıýǵa qatysty ózge de máselelerdi keńinen talqylady.
Aleksandr TASBOLATOV.