Birleskenniń bereri kóp

Búgingi tańda elimizde esirtkige qarsy memlekettik saıasatty júrgizý odan ári jalǵasyn tabýda. Nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúrestiń 2009-2010 jyldarǵa arnalǵan baǵdarla­masy iske asyp jatyr. Bul oraıda atalǵan baǵ­darlamanyń bir ereksheligi oǵan qomaqty qarjy ıaǵnı respýblıkalyq bıýdjetten 38 mlrd. teńge bólindi. Demek, mol qarjy bólingen soń, kóp ju­mys ta atqarylýy qajet. Endeshe bul salada osy kezge deıin ne tyndyrylǵanyn bilý úshin IIM Esirt­ki bıznesine qarsy kúres jáne esirtki aına­lymyn baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynba­sary Ardaq ERSEIITOVKE jolyǵyp, áńgime­les­ken edik. – Ardaq Jaıda­q­uly, 2004-2005 jáne 2006-2008 jyldarǵa ar­­nalǵan nasha­qor­ly­q­­qa jáne esirtki bıznesine qarsy kúres baǵ­dar­la­malaryn qarjy­landy­rýǵa nebári 1,3 jáne 2,9 mlrd. teńge jum­salǵan eken. Al jo­ǵaryda atal­ǵan baǵ­darlamaǵa qomaqty qar­jy bólin­di. Bul oraıda qandaı aýyz toltyryp aıtar­lyq­taı jumystar at­qa­­ryl­dy? – Baǵdarlama esirtki trafıgin baqylaıtyn uı­ymdasqan qylmystyq top­tardyń is-áreketiniń, eli­miz­­diń ońtústik bóli­ginde taralǵan esirtki satýdyń jolyn kesýge, sondaı-aq nasha­qorlyq­tyń aldyn alý, esirtkige táýeldi adam­dardy emdeý jáne ońal­týdyń tıimdiligin arttyrý­ǵa ba­ǵyt­talǵan. Soǵan oraı 2010 jyly elimizdiń aý­maǵynda 8 myń 800 esirt­­ki qylmysy, onyń ishinde 2 myń 600 esirtki satý jáne 242 kontrabanda deregi anyqtaldy. Zańsyz aınalymnan 28,5 tonnaǵa jýyq esirtki, onyń ishinde 323 kg. geroın alyndy. Qabyldanǵan is-sha­ra­lar nátıjesinde esirt­­­­­­­ki quraldary, psı­hotrop­tyq jáne toksındik zat­tardy tutyný­shylardyń sany jyl saıyn azaıýda, 2010 jyly esirtki tu­tyný­shy­lardyń jalpy sa­ny shamamen 8 paıyzǵa, onyń ishinde kámeletke tolmaǵandar 20 paıyzǵa azaıdy. Ishki ister or­gandary 51 esirtki qyl­mysyn jasaǵan 10 uı­ymdasqan qylmystyq top­ty joıdy. Sóıtip, esirt­ki qylmysyna baı­la­nys­ty 242 qylmys naq­ty anyqtaldy. Al eli­miz aýmaǵy arqyly ótetin esirtki tranzıti arnalaryn jabý shara­la­ryn qaraý máselesi 2010 jyly Úkimet oty­rys­tarynda birneshe már­te talqylandy. Jalpy barlyǵy 28 esirtki uıasy joıyldy. Kóńil kóterý orynda­ryn­da esirtki taratý já­ne tutyný dereginiń jo­lyn kesýge naqty sharalar qabyldanýda. Jedel jáne reıdtik is-áreket­terdiń barysynda osyn­daı 29 derek anyqtalyp, olar boıynsha 15 qyl­mystyq is, onyń 5-eýi esirtki satqany úshin qoz­ǵaldy. Ákimshilik jaýapkershilikke 4 kóńil kóterý oryndarynyń qo­jaıyn­dary tartyldy. Qazaq­stan aýmaǵynda esirtki qylmysy úshin ustalǵan sheteldik azamattardyń sany da azaıa tústi. – Shetten ákelinetin esirtki zattary nemen tasymaldanady? – Esirtki tasy­maldaý­shylar barlyq kólik qu­raldaryn paıdalanady. Tá­jirıbe kórsetkendeı, esirtkiniń 90 paıyzy avtomobıl jáne temir jol kólikterimen jetkiziledi. Olar esirtkini túrli taýar arasyna, avtomobıl já­ne temir jol kólikteriniń bos jerlerine jáne osy maqsatqa dep arnaıy jab­dyqtalǵan oryndarǵa ja­syrady. – Quqyq qorǵaý or­gandary esirtki qyl­my­syn tómendetý, ha­lyq­tyń nashaqorlyqqa tar­tylý sanyn azaıtý ba­ǵy­tynda ne istep ja­tyr? – Bul baǵyt boıynsha keshendi sharalar qabyl­danýda. Osy maqsatta «Do­pıng», «Kendir», «Ar­na» jedel-aldyn alý is-shara­lary ótkizildi. Oǵan qosa nashaqorlyq­tyń aldyn alý boıynsha jumystar jalǵa­sýda. 2010 jyldyń 12 aıy ishinde 9,3 myń saýyq­tyrý sıpattaǵy is-shara­lar, onyń ishinde 509 shara, 415 semınar, 5991 dáris jáne kezdesý, 541 dóńgelek ústel, 778 sport­tyq jarystar jáne týrnırler ótkizildi. – Esirtki saýdasymen kúres barysynda ha­lyq­aralyq ynty­maq­tas­tyq­­ty keńeıtýde qan­daı amaldar qaras­ty­ry­la­dy? – Ujymdyq qaýipsiz­dik jáne Shanhaı Ynty­maqtastyq Uıymy sheń­be­rinde Aýǵanstan aýma­ǵyn­da esirtkige qarsy bel­deý qalyptastyrýdy jandan­dyrý qajet dep esepteımiz. Aýǵans­tanda­ǵy jaǵ­daı­dy turaqtan­dyrý já­ne qalpyna keltirýge kó­mek kórsetý EQYU-ǵa eli­mizdiń tór­aǵalyq etýi kezinde ba­sym baǵyttar­dyń biri boldy. Qazaq­stan 2007 jyly BUU-nyń bas­tama­symen ótki­zil­gen já­ne Aýǵanstanda prekýr­sor­lardyń aldyn alýǵa ba­ǵyttalǵan «Tarset» ope­­­ra­sııa­syna belsendi qa­­tys­ty. Al múd­deli memlekettermen dıa­log­ty ke­ńeıtýdiń basty qadamy Almaty qa­lasyn­da qu­ryl­ǵan Orta­lyq Azııa­lyq aqparattyq úı­les­tirý or­talyǵynyń ju­my­sy bo­lyp tabylady. Aýǵans­tanǵa kómek kór­se­tý bo­ıynsha Qazaq­standa ar­naıy úımettik baǵdar­la­ma qabyldandy. Onda eldi qalpyna keltirý bo­ıynsha birqatar jo­balar­dy iske asyrýǵa bir­shama qara­jattar bólý kózdel­gen. – Elbasymyz esirtki bıznesine qarsy kúresti respýblıkamyzdyń barlyq quqyq qorǵaý júıesi úshin basym min­detterdiń biri dep atap kórsetti. – Quqyq qorǵaý organ­dary qabyldap jatqan sharalar sondaı-aq esirtkige qarsy zańnamany kú­sheıtý jáne mıgrasııa­lyq aǵymdy tómendetý 2010 jyly esirtki kontraban­dasynyń mólsherin, ási­re­se, geroınniń mólsherin qysqartty. Elimizdiń shekara aýmaǵynda jáne el ishinde is-sharalardy úı­les­tirý kezinde iri kó­lemde esirtki ótkizýshiler jáne uıymdasqan qyl­mys­tyq toptar joıyldy, bul elimizge esirtkiniń kelýin shekteýge múmkindik týǵyzdy. Nátıjesinde esirt­kige táýeldilerdiń bar­lyq jas sanatynyń arasynda ósý sany toq­tady. Esirtkini shamadan tys tutynyp qaıtys bol­ǵandar sanynyń da tó­men­degenin baıqaýǵa bo­lady. Múddeli memlekettik organdarmen birlesip esirtki bıznesine qarsy kúres boıynsha baǵalaý krıterıılerin odan ary qaıta qaraý boıynsha maq­satty baǵyttalǵan ju­mystar júrgizilýde. – Ústimizdegi jylǵy jaǵdaı qandaı? – Osy jyly esirtki qyl­mysyn anyqtaý jáne jolyn kesý boıynsha ju­mystar úzbeı jalǵasýda. Jyl basynan bastap respýblıka boıynsha 1326 esirtki qylmysy tirkeldi, onyń 734 faktisi esirt­ki ótkizý jáne 21-i kontrabanda deregi. 993 kg. esirtki onyń ishinde 50 kg. geroın alyndy. Qyl­mystyq toptardyń esirtkini tutyný úshin prıton ustaǵan 11 deregi anyq­tal­dy. – Ustalǵandar tý­raly naqty mysaldar keltir­seńiz eken? – Máselen, ústimizdegi jyly IID Esirtki bıznesine qarsy kúres basqar­masy Qaraǵandy oblysy boıynsha UQKD birlesip Saran tas jolynyń Bu­har jyraý dańǵylymen qıylysynda 41 jastaǵy jergilikti turǵyn júrgi­zip kele jatqan VAZ-21140 avtokóligin toqta­tady. Onyń janyndaǵy Soltústik Qazaqstan ob­ly­synyń turǵyny 30 jas­taǵy jolaýshydan sal­maǵy 5 kg. 840 gr. geroın tabylyp, tárkilen­di. Sol sııaqty Saıram aýdanynyń Jibek joly kentinde VAZ – 2106 av­tokóliktegi 22 jáne 41 jas­taǵy О́zbekstan aza­mat­tary men 33 jastaǵy Qazaqstan azamatynan sal­maǵy 3 kg. 112 gr. geroın tabylyp, tárkilen­di. Al Qostanaı oblysy­nyń Qusmuryn stansa­syn­da JIIB-niń qyzmet­kerleri «Astana-Sankt-Peterbýrg» baǵyty bo­ıyn­sha poıyzda Astana qa­lasynyń turǵynynan 960 gr. gashısh tárkiledi, ol ony shekara arqyly Reseı Federasııasyna ót­kiz­bek bolǵan. – Esirtki qylmysyna qarsy kúres taýqymeti shekaralyq sıpatqa ıe, oǵan tek yntymaqtastyq jáne halyqaralyq qo­ǵamdastyqtyń úıles­ti­ril­gen tájirıbesi negi­zin­de birlesken kúsh ar­qyly qarsy tura ala­myz. – Durys aıtasyz. So­ǵan oraı ústimizdegi jyly naýryzda Qa­zaq­stannyń Shanhaı Yn­tymaqtastyq Uıy­my­na tóraǵalyq etý sheń­berinde esirtkiniń zań­syz aınalymyna qar­sy kúres boıynsha óki­lettik berilgen ShYU-ǵa múshe mem­le­ket­ter­diń quzyretti or­ganda­ry basshy­la­ry­nyń ke­ńe­si ótti. ShYU quqyq qorǵaý qyzmetinde asa mańyz­dy aspektiler bo­ıyn­sha kelisilgen sheshim qabyldaýdy qamta­ma­syz etedi, ózara paı­daly yntymaq­tas­tyq­tyń barlyq keshenin damytýǵa múmkin­dik týǵyzady. Esirtki bıznesine qar­sy is-qımyl jasasý ShYU-ǵa múshe memleketter yntymaq­tasty­ǵy­­nyń óńirlik qaýipsiz­diktegi bir­­den-bir baǵy­ty bolyp tabylady. Osy salada kóp jaqty birqatar qu­jattar, onyń ishinde zań­syz esirtki aına­lymyna qarsy kú­res­te yntymaq­tastyq tý­raly kelisim qabyl­dan­dy. Qazaqstan osy uıymnyń belsendi mú­she­si retinde nashaqor­lyq­qa jáne esirtki bıznesine qarsy kúreste júıeli sharalardy qa­byldaýda. Atalǵan ke­ńes­te 2011-2016 jyl­darǵa arnalǵan ShYU-ǵa múshe memleketterdiń esirtkige qarsy strate­gııasy tal­qy­landy. Ol strategııa uıym keńis­ti­ginde zańsyz esirtki aı­na­lymyna qar­sy is-qımyl jasasý, na­shaqor­lyqtyń aldyn alý, esirt­kige táýeldi adam­dar­dy emdeý jáne ońal­tý júıesin jetildirý bo­ıynsha baǵyttardy anyq­taıdy. Esirtkige qar­sy strategııa sheńbe­rinde ShYU-ǵa múshe memleket­terdiń birlesken kúshi esirtkiniń jáne olardyń preký­rsorla­ry­nyń zań­syz aınaly­myna qarsy kúrestiń tıimdi nysany bolyp ta­bylady. – Áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV.