Bir shýaq kóńilge kúı sebelegen

K.Baıseıitova atyndaǵy ulttyq opera jáne balet teatry Dúnıejúzi qazaqtarynyń IV quryltaıyna qatysýshy­lardyń qurmetine Kongress-holda Ǵ.Músirepovtiń lıbretto­syna jazylǵan E.Brýsılovskııdiń eki bólimdi «Qyz Jibek» operasyn  usyndy. Shartarapqa Qyz Jibektiń  asqan sulýlyǵy, kórkine saı aqyl-parasaty jaıynda áńgime jaıylyp, jar tańdaýǵa tal­pyn­ǵan batyrlar men baǵlandar boı kórsetedi. Kór­kem­digine kózderi talyp, kóńilderi áýdem jerge uzaǵan keıbireýi keri qaıtyp ketýge táýekelderi jetpeı, jaqynnan sóz arnaýǵa júrekteri daýalamaı dińkelep, keıin sheginýge májbúr. Sebebi, Jibekteı arýdyń kóńili­nen shyǵý, unaý áli jan bala­sy­nyń qolynan kelmegen. Biraq ta adaldyq pen qııanattyń, súıis­pen­shilik pen zulymdyqtyń qa­shan­da bir-birimen jaǵalasyp jatýy zań­dylyqqa aınalǵan zamanda órekpi­gen óktemdikten óres­kel is-áreket órilip otyra­tyn. Sondaı óktem úndi Bekejannyń (Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Janat Shybyq­baev) sahnalyq kelbeti men keń dıapazondy daýysy spektakldi tamashalap otyrǵan kórermendi ózine birden baýrap alyp ketti. Qyz Jibek (QR eńbek sińirgen ártisi Jannat Baqtaı) beınesiniń sahna tórinen qos aqqýmen birge kólbep ótýi áser­li jetip, qonaqtar halqymyz­dyń etno­grafııalyq baı murasyna tu­shy­na den qoıdy. Aty ańyzǵa aınalǵan arýdy óz kózimen kórýge alystan at ary­typ Tólegenniń (Jan Tapın) jetken sa­pary, aldynan qaýmalap kóp qaýym­nyń qarsy alýy óte saltanatty. Dombyranyń qos ishegindeı ajy­ra­mas dosy Shegeniń mundaıda aldy­nan shyǵyp, jyr marjanyn sorǵa­la­tatyn ádeti. Shege beınesi (Beıimbet Tańaryqov) qashanda óziniń tátti áýezimen osylaı jurt qurmetine ıe bolsa, Qamqa (Qazaqstannyń halyq ártisi Qorlan Qalılambekova), Dú­rııa (halyqaralyq festıvalderdiń laýreaty Dına Qabykeeva), Qarly­ǵash (halyqaralyq baıqaýlardyń laý­reaty Aızada Kaponova), Bat­saıy (Gúlnár Aıgeldına) men Bazarbaı (О́mirjan Qadyrov) rólderi de sahnalyq shyǵarmanyń shymyr túıindelýine ózindik úlesin qosyp jatady. Shetten kelgen baýyr­lar­dyń aldyna árıne, asyl muralary­myzdyń, jyr-dastandarymyzdyń eń tańdaýlylaryn, sahnalyq týyn­dy­lar­dyń shuraılysyn usyný ejel­den bar dástúr desek, osy­lar­dyń arasy­nan «Qyz Jibek» opera­synyń elenýi beker emes.  Osy sharanyń barysynda Irannan kelgen Júsip ShADHAN esimdi baýyrymyzdy áńgimege tartyp, hal-jaǵdaı surastyq. Jıyrma al­ty jasar jigittiń ataqonysqa kelsem degen armanyn óz aýzynan estigende, mun­daı shalǵaıda qanshama qandas­tary­myz atamekenin ańsap júr degen suraq kókeıge keptelgen. О́zi sportpen aı­nalysatyn ol qol kúresinen Iranda chempıon ataǵyna ıe bolyp, úsh jyl buryn qazaq jerinde ótken saıysqa qatysyp qaı­typty. «Qu­ryl­taıǵa al­ty adam bo­lyp keldik, – dedi sport­shy Jú­sip. – Munda kelgeli dos kóńil­di baýyr­larymyzdyń ystyq qu­shaǵy­na oranyp, zobalań jyldary zor­­lyq­pen kóship ketken ata-baba­la­ry­­­myz­dyń kóshin keri qaraı buratyn kezdiń kelgenine kóz jetkizýdemiz. «Qyz Jibek» operasyn tamashalap otyrǵanda oıǵa qatty berilip ketippin. Týǵan jer­den alysta júrip qan­shama baı­ly­ǵymyz­dan shet qalyp qo­ıyppyz. Qa­rap otyr­sam, odan halqymyzdyń búkil qazynasy tabylady. О́zimiz bilmesek te, burynǵy kóne kózderdiń yńyl­dap aıtyp otyratyn keıbir áýen­derin álgin­de ǵana óz qulaǵymmen estip, tańǵaldym». Qyrǵyzstannyń Ystyqkól óńi­rin­de ákimniń orynbasary bolyp qyz­met isteıtin Almabek NUR­ǴA­ZIEV­KE «Qyz Jibek» týraly ne bilesiń dep suraq qoıýymyz artyqtaý. Qyrǵyz-qazaq bir týǵan demekshi, ejelden «tósekte basy, tóskeıde ma­ly qosylǵan» halyqtyń arasynda júrgen qazaq balasy óz-ózin joǵal­typ, tili men dástúrinen qol úzip qalmasyna senimdimiz. О́ıtkeni, ákim Almabektiń basynda Eýropada tura­tyn qandas baýyrlarymyzdyń keleshek urpaǵyna tónip turǵan til bilmeý qaýpi joq. Odan «Qyz Jibek» operasynan alǵan áserin aıtyp berýin suradyq: «Opera negizinen Eýropa elderine qaraǵanda, bizge keshteý kelgen óner bolǵandyqtan, munyń ony-muny kem-ketigine buryn keshirimmen qaraýǵa tıispiz dep oılaıtynmyn. Álem klassıkalarymen shirkin, biz­diń ulttyq operamyzdyń terezesi  qashan teńeser eken degen arman ush­qy­ny sanamdy san-saqqa júgirtetin. Búgin my­na jas ujymnyń, elor­da­lyq teatr­­dyń ónerin kórip otyryp, sol oı­larym­nyń bárinen bas tar­ta­myn. Qazaq­tyń ulttyq operasy jo­ǵa­ry deń­geıge kóterilgen eken» – dedi  ol osy salanyń mamanynan kem sóı­lemeı.   О́zge elde júrse de ana tilin umyt­paǵan qandastardy oılantatyn jáıtter az emes, sonyń ishinde, ási­rese, keıingi urpaqtyń keýdesine ana tiliniń dánin sebý qıyndap barady. Sol sebepti de keı jastar tilge shor­qaq. Osy quryltaıda shettegi qazaq­tardyń kókeıine túıilip kelgen osy taqylettes biraz túıinder bar ekenin ańǵardyq. Ol úshin keleshekte ne isteý kerek degen ja­naı­qaıdy janardan atqylaǵan sa­ǵy­nysh jasynyń ózi-aq jetkizip tur­ǵandaı. Túrkııa­nyń Ystambul qa­lasynan kelgen Iаsym QULT­ULYSh esimdi qanda­symyz Qa­zaq­­stanǵa qonys aýdarǵan baýyr­lary bar ekenin aıtty. Ara­daǵy ba­rys-ke­lis soǵan qaraǵanda, úzil­me­sine senimdi. Býhgalter bolyp jumys isteıtin Iаsym baýyrymyz ózi tu­ratyn qalada 15-20 myńdaı qazaq ómir súredi degen maǵlu­mat­ty al­ǵa tartty. «Olardyń báriniń tý­ǵan jer degende júrekteri sábıshe lú­pildep qoıa beretinin az sózben aı­typ jetkizý qıyn» – deıdi ol. Biz odan «Qyz Jibek» operasynan qan­daı áser alyp shyqtyń dep sura­dyq. «Men qa­zaq­tyń mýzyka­sy dál osyndaı dıa­pazony keń, alýan boıaýly dep eshqashan oıla­ǵan emespin. Qazaq­tyń dombyrasy men ha­lyq­tyq negizdegi shyǵar­ma­lary tý­ra­ly tam-tum biletinmin, al osyn­daı tól operalar tórde turatynyn, Qa­zaq­­standa úsh birdeı opera jáne balet teatry bar ekenin osy kelgende estip-bildim. «Qyz Jibek» ope­ra­syn men álem klassıkalarymen teń qoıa alamyn. Onyń ústine on bes jyl­dyq tarıhy bar qalanyń máde­nıetin ǵasyrlar boıy jasap kele jatqan álemdik jaýhar­lar­dyń asta­na­­lary­men qalaı salys­ty­rarsyń? Soǵan qaramastan, Qa­zaq eliniń gúl­denip, kórkeıgen keıpine bú­gin­de álem qyzyǵa kóz tastaıtyn boldy. Meniń de kún­derdiń bir kú­ninde osy shahar­ǵa qonys aý­daryp kelip qa­lýym ǵajap emes», dedi esepshi Iаsym. ...Aspan men jerdiń arasyn bir áýen jalǵastyryp tur. Ataqty «Gákký» áni birde baıaýlap, endi birde órshı jaıylyp barady.  Máńgilik mahabbat hıkaıasyn jyr­laǵan dúnıeniń búgingi qonaq­tar­dyń júregine erekshe jaqyn bolatyn tusy dál osy jeri. Mahabbat degen uly sezim. Týǵan jerge olardy alyp kelgen sol kirshiksiz mahabbattyń qudireti ekendigine esh shúbá keltire almaısyz. Qarashash TOQSANBAI.