Belarýsti Qazaqstan munaıy qyzyqtyrady

El prezıdentteriniń kezdesýinde Belarýs basshysy osylaı dep málimdedi Keshe Aqordada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Astanaǵa resmı saparmen kelgen Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkomen kezdesti. Kezdesýde taraptar eki memleket ara­syn­da­ǵy yntymaqtastyqty ári qaraı tereńdetýge qatysty máse­lelerdi talqylady. Memleketter basshylary ekeýara ońasha kezdesip, elder ara­syndaǵy qatynastardy damytýǵa baılanysty máseleler jóninde áńgimelesken soń, kezdesý Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkonyń qaty­sýy­men keńeıtilgen quramdaǵy kelissózdermen jalǵasty. Shańy­raq ıesi retinde alǵashqy sózdi al­ǵan Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev prezıdenttik saılaýdan keıin Astanaǵa birinshi bolyp Belarýs Prezıdenti saparmen kelip otyrǵanyn, bul eki el arasyndaǵy qalyptasqan senim men shynaıy dostyqtyń naq­ty belgisi ekenin atap ótti. Budan keıin Qazaqstan bas­shy­sy eki el arasyndaǵy ynty­maq­tastyqqa toqtaldy. Bıylǵy jyly eki memleket te ózderiniń táýelsizdik alǵanynyń 20 jyl­dyǵyn atap ótedi, dedi Nursultan Nazarbaev. Bul kezeńderdegi biz­diń elderdiń eń basty jetistigi Qazaqstan da, Belarýs ta ult­aralyq beıbitshilik pen kelisimdi saqtaı bilgendiginde jatyr. Bıyl bizder Dostastyq, basqa da ha­lyq­aralyq uıymdar aıasynda taǵy da kezdesetin bolamyz. Qa­zaq­stan, Belarýs jáne Reseı bú­ginde Keden odaǵyna múshe memleketter retinde ózderiniń eko­no­mıkalyq yntymaqtastyǵyn jan­dan­dyrýdy bastap otyr. Qazirgi kezde bizder Birtutas ekono­mı­ka­lyq keńistik qurý jolynda ju­mys isteýdemiz. Qazaqstan basshysy áriptesin, sondaı-aq eki eldiń ekonomıka­lyq daǵdarystan shyǵý, odan keıingi damý jaıynan da habardar etti. Elbasynyń atap ótkenindeı, Qazaqstan men Belarýs jahan­dyq qarjy-ekonomıkalyq daǵda­rys­ty kútkendegiden az shyǵyn­darmen eńserdi. Qazaqstan Belarýs Prezıdentiniń júrgizip kele jatqan áleýmettik saıasatyna jáne Belarýstiń UQShU tóraǵa­sy retinde osy Uıymǵa jańa qy­rynan kelý jónindegi usynysyna qoldaý bildiredi. Qazaqstan men Belarýstiń TMD, EýrAzEQ jáne UQShU aıasyndaǵy ustanym­daryn­da eshqandaı qarama-qaı­shy­lyq joq, bir-birine sáıkes keledi. Osy tusta Qazaqstan Prezıdenti óziniń 2009 jyly Belarýske jasaǵan sapary kezinde qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtyń tá­ji­rıbe júzinde júzege asyrylyp jatqanyna qanaǵattanatynyn bil­dirip ótti. Búgingi bizdiń kezdesýimizde qol qoıylatyn ekijaqty qujattar eki el arasyndaǵy túrli salalardy damytýdy kózdeıdi, dedi Nursultan Nazarbaev. Olar Qazaqstan men Belarýstiń qa­rym-qatynastaryn ári qaraı te­reńdetýge qyzmet etetin bolady. Sizdiń bul saparyńyz bizdiń elderimiz arasyndaǵy yntymaqtas­tyq­qa jańasha serpin beredi dep oılaımyn. Kezdesý qorytyn­dysy boıynsha qol qoıylatyn Birlesken málimdemede Qazaqstan – Belarýs arasyndaǵy ózara yntymaqtastyqty jandandyrý keshendi túrde qamtylǵan. Sóz barysynda Nursultan Nazarbaev eki memlekettiń ekono­mıkalyq salalardaǵy múddele­s­ti­gine de arnaıy toqtaldy. Qa­zaqstan Prezıdentiniń toqtalyp ótkenindeı, bizdiń elimiz shıki­zat­qa baı, aýyl sharýashylyǵy da­my­tylǵan. Al Belarýste máshı­ne jasaý, aýylsharýashylyq ónim­derin óńdeý salalary jaqsy da­myǵan. Qazaqstanda 2020 jylǵa deıingi ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasy ázir­len­gen. Qazirgi kezde osy baǵ­dar­lamaǵa sáıkes, onyń 2014 jylǵa deıingi alǵashqy besjyldyqqa arnalǵan jumystary qolǵa aly­nyp jatyr. Oǵan Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy ýaǵdalas­tyq­tyń barlyǵy kirgizilgen. Olardy júzege asyrý eki elge de paıdaly. Al Aleksandr Lýkashenko só­zin Nursultan Nazarbaevty prezıdenttikke qaıta saılanýyna baılanysty quttyqtaýymen bas­ta­dy. Belarýs basshysynyń atap ótýinshe, Belarýs Prezıdenti Qa­zaqstanǵa kelgen saıyn mun­daǵy oń ózgeristerge kýá bolyp júr. Osyǵan mysal retinde Qa­zaqstan astanasy – Astana qa­lasynyń jan-jaqty órkendeýin, búginde Qazaq eliniń qol jetkizgen tabystaryn keltirdi. Sony­men birge, Belarýs pen Qazaq­stan arasyndaǵy yntymaqtas­tyq­tyń bolashaǵy zor ekendigine senim bildirdi. Qazaqstan-Belarýs qatynas­ta­rynda eki el arasyndaǵy 2009-2016 jyldarǵa arnalǵan ekono­mı­kalyq yntymaqtastyq baǵdar­lamasynyń orny bólek. Memleketter basshylary atap ótkendeı, Qazaqstan men Belarýs arasyn­daǵy taýar aınalymy 2010 jyly 700 mıllıon dollardy qurady. Bul 2009 jylmen salystyrǵanda 1,5 esege kóp. Al osy jyldyń birinshi toqsanynda ol 150 mıllıon dollarǵa jetip otyr. Máli­met­terdi alǵa tartatyn bolsaq, búginde óndiristik kooperasııany damytý maqsatynda 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan birlesken sharalar jos­pary júzege asyry­lý­da. Qazirgi kezde «Jol karta­syn­da» qaras­tyrylǵan 27 jobanyń Qazaq­stan­nyń ındýstrııalyq kar­tasyna Belarýs tehnıkalaryn qurastyrý boıynsha bes birlesken joba kirgizilip otyr. Onyń jalpy kólemi 98,6 mıllıon dol­lardan asady. Prezıdentterdiń atap ótke­nin­deı, Qazaqstan – Belarýs ara­synda agroónerkásip kesheni salasyndaǵy yntymaqtastyq or­nyqty damý ústinde. Qazaqstan taraby Belarýstiń aýyl-selolar men shaǵyn qalalarda agrarlyq qalashyqtar qurylysyn salý tá­jirıbesine taldaý jasap jatyr. Sonymen qatar, aýylsharýa­shy­lyq tehnıkalaryn shyǵarý jó­nin­de Qazaqstanda birlesken ká­siporyn qurý máselesi de kún tártibinde tur. Ásirese, Qazaq­stan úshin Belarýske bıdaıdyń qatty sorttaryn eksporttaý pers­pektıvaly bolyp tabylady. Mysaly, 2009 jyly Belarýs 2,8 myń tonna Qazaqstan astyǵyn alǵan. Al ótken jyly onyń kó­lemi edáýir tómendepti. Bul Belarýste astyqtyń mol shyqqan­dy­ǵyna baılanysty bolsa kerek. Keńeıtilgen quramdaǵy kelis­sóz aıaqtalǵan soń, onyń qory­tyn­dysynda Qazaqstan – Belarýs arasyndaǵy yntymaqtas­tyq­ty tereńdetýge baǵyttalǵan ekijaqty birqatar qujattarǵa qol qoıyldy. Onyń eń negizgisi ári bastysy – Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev pen Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkonyń Birlesken málimdemesi boldy. Son­daı-aq Qazaqstan Úkimeti men Belarýs Úkimeti arasyndaǵy úki­mettik baılanystar salasy boı­yn­sha yntymaqtastyq týraly kelisimge, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi men Belarýs Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi arasyndaǵy memlekettik áýe kemeleriniń ushý qaýip­sizdigi salasyndaǵy yntymaq­tas­tyq týraly kelisimge jáne Qazaq­stan Ishki ister mınıstrligi men Belarýs Ishki ister mınıstrligi arasyndaǵy yntymaqtastyq tý­ra­ly kelisimge qol qoıyldy. Qujattarǵa qol qoıý rásiminen keıin N.Nazarbaev pen A.Lýkashenko qazaqstandyq jáne belarýstik buqaralyq aqparat qural­dary ókilderimen baspasóz más­lı­hatyn ótkizip, kezdesý nátı­je­si jóninde, sondaı-aq Qazaqstan – Belarýs yntymaqtastyǵyn ári qaraı damytýdyń perspektıva­la­ry týraly aıtyp berdi. Qazaq­stan Prezıdentiniń atap ótke­nin­deı, Belarýs Qazaqstannyń saıası-ekonomıkalyq negizgi árip­testeriniń biri bolyp tabylady. Elder arasyndaǵy yntymaq­tas­tyq mádenı-gýmanıtarlyq salalarda da oıdaǵydaı damyp keledi. Belarýs Qazaqstannyń Reseı men Ýkraınadan keıingi saýda-ekonomıkalyq áriptesi. Elder arasyndaǵy taýar aınalymy jyl ótken saıyn arta túsýde. Belarýs Qazaqstan ekonomıkasynyń barlyq salalaryna derlik  qaty­sýda. Búginde birlesken 27 joba júzege asyrylyp jatyr. Aleksandr Lýkashenko Qazaq­stan men Belarýs arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń bolashaǵyna joǵary baǵa bere kelip, bıylǵy jyly eki eldiń taýar aınalymy 1 mıllıard dollardan asatynyna senim bildirdi. Belarýs basshy­sy, sondaı-aq Qazaqstan men Belarýs arasynda bir-birine báse­ke­les bolatyn óndirister onsha kóp emestigin alǵa tartty. Bizde óndiriletin ónimder Qazaqstanǵa qajet, al Qazaqstan ónimderi Belarýske kerek, dedi ol osy týraly. Aleksandr Lýkashenko óz eli Qazaqstan munaıy men munaı ónimderiniń eksporttalýyna múd­deli ekenin de atap ótti. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan men Belarýs yntymaqtastyqtyń jańa sa­ty­syna qadam basyp keledi. Bul bolashaqta munaıdy qaıta óń­deýge tikeleı qatysty. Buǵan biz múdde­limiz. Bul bizge Belarýs aýma­ǵyn­da munaı jáne munaı ónim­derin ártaraptandyrýǵa múm­kin­dik beredi. Biz sizderdiń múd­delerińizge saı bul ónimderdi Eýropa elderiniń rynogyna shy­ǵarýǵa daıynbyz, dedi A.Lýkashenko. Belarýs basshysynyń málim etkenindeı, bul máselede Belarýs qazaqstandyq kompanııa­larǵa qajetti jaǵdaıdyń barly­ǵyn jasaýǵa daıyn. Qoımalar jetkilikti, kólik-tasymal júıesi jaqsy damyǵan. Sondaı-aq ol Qazaqstanǵa munaı hımııasynyń tolyq shleıfin usyna alatyn­dyqtaryn atap ótti. Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkonyń Qazaq­stanǵa sapary búgin ári qaraı jalǵasady. Álısultan QULANBAI.