Quryltaıǵa qatysýshylar lebizi

Álisher GAPPAROV, О́zbekstan: – Men ózim qu­ryl­taıǵa qatysyp otyr­ǵanyma qýanysh­ty­myn. Men О́zbek­stan qazaq­tarynyń ara­­sy­nan delegat bo­lyp kel­dim. Uzaq jyl­dar ol jaqta qyz­met ettim, qazir zeınet demalysyndamyn. Qazaq pen ózbek ejelden týysqan halyqtar ǵoı, ol jaqtaǵy bizdiń ómi­rimiz jaman emes. Eshqandaı qysymshylyq kórip jatqan joq­pyz. Biraq tarıhı Otanǵa qaıtý ár­qashanda oıymyzda, átteń soǵan kedergiler de az emes. Sonyń ishinde kóshi-qon máseleleri qıyn ekenin estip júrmiz. Solar­dy jeńildetip, qıyndyqtar joıyla­tyn bolsa, kelgimiz-aq keledi. Qazaqstanda turmys­tyń jaqsy ekenin bilip otyrmyz. Biz kelgende aǵaıyn-týǵandarymyzben birge kelemiz ǵoı. Ásirese, balalarymyz el jaqqa barǵysy keledi. Búgin Elbasymyzdy kórip otyrmyz, oǵan da qýanyshtymyz. Dúnıejúzi qazaq­taryn bir jerge jınap, basymyzdy qosyp otyrǵany úshin ol kisige alǵys aıtamyn. Onyń ońaı sharýa emes ekenin de bilemiz.  Alladan densaýlyq tileımin ol kisige.  Ábý ISLAM, Reseı Federasııasy: – El táýelsiz­digi­niń 20 jyldyǵy qar­sańyn­da ótip otyrǵan quryl­taıda úlken sheshimder bolatynynan úmittimin. Elbasy N.Na­zarbaevtyń sózinen de sondaı úmit otyn kórdim. Men endigi jerde shetelde turatyn qazaqtarmen aralasý, olarmen má­denı, eko­nomıkalyq jáne ǵylymı jaǵynan yntymaq­tasý burynǵyǵa qaraǵanda jıirek ári tıimdirek bolatyn shyǵar dep oılaımyn. «Nurly jol» atty baǵdarlamada kórsetil­gen máse­lelerdiń tym bolmasa 80 paıyzy naqty iske assa – úlken olja bolar edi. Al endi óz tara­pymnan aıtar usynysym, Más­keýde TMD-da turatyn barlyq qazaqtardyń dúnıejúzilik mádenı ortalyǵy ashylsa eken deımin. О́ıtkeni, Máskeý toǵyz joldyń toraby ǵoı. Ondaı ortalyqtar armıan, ázirbaıjan jáne t.b. halyqtarda bar. Sondaı betke ustar orta­lyq bizge de kerek-aq. Árıne, Máskeýde krı­mınaldyq jaǵdaıdyń qıyn, basqa ulttarǵa degen basqasha kóz­qarastardyń bary ras. Biraq «qasqyrdan qo­ryqsań, ormanǵa barma» degendeı, qaıdaǵy bir toptardan qorqyp, ómir súrmeı otyra alamyz ba? Máskeýdiń ózin­de ǵana 15 myń­daı, al búkil Reseıde 1 mln-ǵa jýyq qazaq bar, sondaı jerde Qazaq­stanmen tyǵyz baılanys ornatqan bir má­denı ortalyq kerek qoı. Bul meniń óz oıym. Ábdýaqap QARA, Túrkııa: – Biz osy  quryl­taı­ǵa úlken úmitpen kelip otyrmyz, óıt­keni bul qu­ryltaı Qa­­zaqstan­nyń káme­let­­ke tolǵan sha­ǵyn­­da ótip otyr. Qa­zir Qa­­zaq­stannyń ha­lyq­­ara­lyq arenadaǵy sal­­ma­ǵy ós­ti. Ol álemdik úlken basta­ma­larǵa da mu­ryndyq bolyp otyr. Osynyń ózi ony álemge tanytyp, bedelin kótere tústi. Endi Qazaqstan dıaspora máselelerin de tolyq sheshe alady degen oıdamyz. Osyǵan oraı men dıaspora mı­nıstrliginiń qurylýy shart der edim. Qazir qazaqtardyń úshten bir bóligi shet elderde júr. Olardy qatys­tyrǵan syrtqy saıasat áli kúnge Qazaq­standa jasalǵan joq. Dıaspora saıasaty degende tek kóshi-qon máselesin ǵana qamtý – ol birjaqtylyqqa uryndyrady. Buǵan qosa shet elderde turatyn qazaqtar Qa­zaqstanǵa qandaı qyzmet ete alady degen másele kún tártibine engizilip, ony sheshý joldaryn jasaý kerek. Prezıdenttiń «Qazaq­stannan ne alamyn dep kelmeı, ne beremin dep kelý kerek» degen sózi durys, biraq jeke adamdar mardymdy eshnárse bere almaıdy, al olardyń kúshin álgindeı  mı­nıstrlik bir arnaǵa toǵystyryp, syrt­taǵy qazaqtardyń «Qazaqstanǵa qyzmet etý saıasatyn» jasasa – ol úlken kúsh bolar edi. Ekinshiden, shetel qazaqtary  men atameken qazaqtaryn, son­daı-aq sheteldegi qandastardy ózara baıla­nys­­tyrý máselesin qolǵa alý kerek. Olar qazir bir-birin túsinbeıtin, bir-birin oqyp, bile almaıtyn jaǵdaıǵa ketip bara jatyr. Son­dyqtan barlyq qazaqtyń ortaq álipbıi bolýy kerek. Osy isti Qazaqstan bastap qolǵa alyp, latyn qarpine kóshse, odan ári Shyńjań qazaqtarynyń oǵan kóshýine yqpal etse, bárimiz bir túrli jazýǵa qol jetkizip, bir-birimizdi qaltqysyz uǵatyn bolar edik.       Qurmanbek ÁLIMǴAZY, Qytaıdan kelgen oralman: – Menińshe barlyq adamnyń júreginde ata­mekenge jetýge de­gen qush­tarlyq bo­la­dy. Ta­ry­daı sha­shyl­ǵan ha­lyq­tyń bá­ri de óz Ota­nynyń bolǵa­nyn qalaı­dy. О́zim de sondaı sezimdi bastan keshken adammyn. Sondyqtan da Qytaıdan 2001 jy­ly týǵan jerge qonys aýdardym. Qazir jaǵ­daıymyz jaman emes. Men de elden alaıyn dep emes, bo­ıymdaǵyny bereıin degen adam­myn. Týǵan jerim meniń nıetimdi qolda­dy, Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda jeke konsertimdi berdim jýyrda. Oljas degen ulym, Úkibaı degen qyzym bar. Elba­synyń sózi unady, ol kisi kelemin degenderge esik ashyq ekenin aıtty. Endi kelý, kelmeý árkimniń óziniń sanasyna baıla­nysty nárse ǵoı. Menińshe, barlyq qazaqtar da atamekenge oralyp, týǵan jerdiń gúl­de­nýine ózderiniń qoldan kelgen úlesin qosýy kerek.  Biz mine, óz elimizde, óz jerimizde, qu­daıǵa shúkir, shal­qyp júrmiz, eshkim keýdemizden ıterip jatqan joq. Kerisinshe, bar­lyq jerde qoldan kelgen qoldaýlaryn kórsetedi. Irına QARA­BO­LATOVA, Reseı Federasııasy: – Men az sandy ha­lyqtardyń tilderi, dás­­túr­leri saqtalý pro­b­le­malarymen aınalysa­myn. Sonyń ishinde jer­­gilikti halyqtar­dyń fol­k­loryn jı­naı­myn. Bizdiń Túmen ob­lysynda 151 ha­lyqtyń ókilderi turady. Sonyń ishinde qazaq dıasporasynyń ala­tyn ózindik orny bar. Meniń ákem qazaq, sheshem ýkraın qyzy. Meniń oı-pikirim qazaq qyzyniki bolǵany­men, tilim oryssha. Ákem Torǵaıda turǵan, ol aqyn bolǵan edi. О́zim Arqalyq pedı­ns­tıtýtyn bitirip, taǵdyrdyń jazýymen Tú­men­ge ketip qalǵan edim. Sol jaqta turmys qur­dym, balaly boldym. Bir qyzyǵy, meniń qyzym ózin ýkraınmyn dep, al ulym ózin qazaq­pyn dep esepteıdi. Osy joly men ata-babanyń rýhyn sezinsin dep ony ózimmen birge alyp keldim. Qazir men qazaq, tatar halyqtarynyń besik jyrlarynan jınaq shyǵarý ústin­demin. Sibir tatarlary men qazaqtar óte uqsas keledi. О́ıtkeni, qazaq halqyn qura­ǵan rý-taı­palardyń 70 paıyzy onda bar ekeni qazir málim bolyp otyr. Qu­ryl­taı­dy men ár qıyrda júrgen qazaq­tardyń arasynda ǵy­ly­mı, iskerlik isterdegi ózara ynty­maq­tastyq ornatý forýmy dep qa­byl­daımyn. Sonyń ishinde men ózim Qa­zaq­­stan Ǵylym akademııasynyń prezıdentimen kezdesip, qazaqtaný taqyryby boıynsha iskerlik baılanystar ornatý maqsatynda kelissóz­der júrgizdim.