О́tkendi ańsaýdyń astarynda ne bar?

Áriptesim Q.Tóreǵojanyń «Munan as­qan qorlaý bola ma?!» degen maqalasynan keıin («Egemen Qazaqstan», 2011 jylǵy 7 maýsym) de Kókshetaýda jaǵdaıdyń túze­lip ketkeni shamaly. Halyqty ári-sári kúıge túsiretin máseleler áli aıaqtan shalýda. Bir ǵana mysal aıtaıyn. Eńbek demalysynan oralysymen, Kók­­she­taýdyń iri jarnamalyq jáne qo­ǵam­dyq-saıası gazetteri «Rısk-Bıznes» pen «Lıýbı­myı gorodqa» bas suǵýdy jón kórdim. Bulardyń maqalada jazylǵa­nyn­daı, tilimiz ben dilimizdi qorlaǵan keri ketken kerdeń­dikke múldem qatysy joq kóringen. Meniń maqsatym, res­pýb­lı­ka­myzdaǵy erekshe eki jobanyń biri – «Kók­she áýeni» turǵyn úı kesheniniń taǵdy­rynan derek bilý. О́ıtkeni, kúni keshe teledıdardan dál osy jobadaǵy «Aqtaý sıtıdiń» qurylysy bastalǵany jó­ninde jyly habar berildi. Al, atalǵan ga­zet­terdiń quryltaı­shylary «Kókshe áýeni» qurylysyn júrgizýdi óz moınyna alǵan­dyǵy jóninde bastama kóterip, keńinen nasıhattyq shara ótkizgen bolatyn. Biraq, búgingi kúni naqty isten sybys joq. Onyń ústine, úlken jınalystardyń birindegi tanystyrý rásiminen ózimiz de «Egemenge» maqala jazǵanbyz. Qazirgi jarnamanyń zamanynda «Rısk-Bıznes» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine kelýshi jurtshylyqtyń qatary seıilmeıdi. Ál-qýaty artqan kásiporynnyń aına­lasy tap-tuınaqtaı. Adamdar naza­ryn aýdarar kórneki­lik­tiń barlyq amal­dary qarastyrylǵan. Qabyrǵalary qanat­tas «A STORY» saýda, oıyn-saýyq kesheniniń aınalasy da jaınap tur. Naryq ýaqytynda ony qoldaý da kerek. Gáp basqada, naryq ta, demokratııa da, ga­zetterdiń táýelsiz baǵyty da qoǵam rý­hy­men qanattas bolýy kerek. Ony saq­tamaý, jumsartyp aıtqan­da, kóńil­ge kirbiń túsi­redi. Mynany qarańyz, ǵıma­rat­­tyń saltanatty kireberisine taıaý tanys bir beıneniń tas músini aǵarańdaıdy. Jan-jaǵy jarq-jurq etken sýretke túsýshiler. Alǵa sozylǵan qolyna asylyp, balalar oınap júr. Osy qolynan tanydym. Bul baıaǵy Vladımır Ilıch qoı! Lenın! – Mynany kim turǵyzǵan? – «Rısk-Bıznes». Bastyq ornynda bolmaı shyqty. Qashan kelerin hatshy qyz da bilmeıdi. Uıaly tele­fonynyń nómirin suraý osyn­daǵy tártipke jatpaıdy eken. Al, qabyr­ǵanyń ón boıyn­da «Kókshe áýeni» turǵyn úı kesheniniń ásem bezendirilgen móltek aýdandarynyń sýretteri ilingen. Soǵan qarap biraz ýaqyt ótkizdim. Hatshy qyz ty­qaq­tap qoımaǵan soń, esik aldyn­daǵy es­kertkishtiń jaıyn bilgim keletinin aıttym. Ol «Lıýbımyı gorod» gazetiniń bas redak­toryna alyp bardy. Bas redaktor tilshi Vla­dımır Jabıneske alyp keldi. Árip­tesimiz «Bizdiń tarıh» aıdarymen tú­sin­dirme maqala jazǵan eken. Taqyry­by «Foto na pamıat vozle Vladımıra Ilıcha». «Oý, Volodıa, munyń qalaı?» degenime bir bettik maqalanyń kserokóshirmesin shy­ǵaryp bere saldy. «Tarıhqa qa­lyptas­qan jaǵdaıat (konıýktýrno) turǵysynan qaraý­ǵa bolmaıdy, ony saqtaý kerek», – deıdi jýrnalıst fálsa­palyq paıymmen. Maqala­syn­da: «Uly tul­ǵanyń skýlp­týra­sy meniń jumys ornymnyń janynda turǵany unaı­dy», deıtin avtor qaı zamanda ómir súrip jatqanyn esten shyǵaryp alǵan sııaqty. Tájirıbeli tilshige KSRO-nyń kúırep, qo­ǵam­dyq qurylystyń ózgergenin, Qazaq­stan Respýblıkasy bıyl óz táýelsiz­diginiń 20 jyldyǵyn atap ótetindigin túsin­dirip jatý artyq. Bilgeni sol. «Istorııý ne peredelaesh. Ee nado prıznavat kak dannost ı sta­ratsıa ponımat te ılı ınye etapy. Skýl­ptýra vozle «A STORY» pobýjdaet vspom­nıt byloe. Kstatı, v komplekse est res- toran «Sovetskıı», gde nemalo ekspo­natov, rasskazyvaıýshıh o proshedshıh vremenah. Ýje eto snımaet vopros, pochemý statýıa Lenına nahodıtsıa zdes», deýi sondyqtan. Qııal jetegindegi jýrnalıst solaı dedi delik. Al, osy maqalada oblystyq «Ta­rı­hı-mádenı jádigerlerdi qorǵaý jáne paıdalaný» MM bas mamany Polına Iаkovleva­nyń: «Obektom ıstorıko-kýltýrnogo nasledııa dannoe okrashennoe ızdelıe ne ıavlıaetsıa ı sennostı ne predostavlıaet. Skoree ego mojno nazvat parkovoı skýlptýroı», dep tujy­rymdaýyna jol bolsyn? Endi «Rısk-Bıznes» JShS basshy­laryna negizgi suraǵymyzdy qoıalyq: «Kók­she áýeniniń» qurylysyn qashan bastaısyzdar? Álde, Lenınnen bata surap júrsizder me? Baqbergen AMALBEK. Kókshetaý.