Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqy júıesi qaıta qurylǵaly beri 13 jyl ótti. Birlesken júıeden derbes júıege ótý, árıne, óte qajet jáne ýaqtyly boldy.
О́tken jyldary salaaralyq qaıta esepteý jáne negizgi zeınetaqyny endirý sekildi zeınetaqy tólemderin jańalandyrý boıynsha Úkimetpen qabyldanǵan sharalar zeınetkerlerdiń zeınetaqysynyń joǵarylaýynda belgili ról atqardy. Sońǵy 3 jyl ishinde zeınetaqynyń tıisinshe 25%, 30%-ǵa joǵarylaýyn aǵa urpaq Elbasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń arqasy dep biledi.
Degenmen de, «Nur Otan» partııasy fılıaldarynda saılaýshylarmen jeke máseleler boıynsha kezdesýlerde 1998 jylǵa deıin jáne ekonomıkanyń toqyraý kezinde zeınetke shyqqan zeınetkerler kóptep ótinish jasaýda. Olardyń ótinishiniń sebebi, zeınetaqysyn esepteý jáne qaıta esepteýdegi áleýmettik ádiletsizdik, ıaǵnı eseptelgen zeınetaqynyń sol kezde alǵan jalaqy men atqarǵan eńbekke sáıkes emestigi bolyp tabylady. Al birlesken zeınetaqy júıesinde zeınetaqynyń negizgi esebin eńbek ótili men jalaqy qurady.
Bul jaǵdaıda birlesken júıe zeınetkerleri ózderine taǵaıyndalǵan zaınetaqylaryn qazirgi tańda jalaqy ósý esebinen joǵary zeınetaqy esepteletin sol bir jumys orny boıynsha salystyrýda. О́tinish jasaýshy azamattar 30 jyldan 45 jylǵa deıin eńbek ótili jáne zeınetkerlikke shyqqan kezde joǵary aılyqqa ıe bola otyryp, búgingi tańda nelikten tómen zeınetaqyny alatynyn túsinbeıdi.
Máselen, sońǵy 2,5 jyl ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrine atalǵan másele boıynsha 200-den astam hat joldanǵan. Bul zeınetaqy esepteýde áleýmettik ádiletsizdik oryn alyp otyrǵanyn kórsetedi. Iаǵnı eńbek quqyǵynyń aqshalaı qunyn qaıta baǵalaý jańa aıyrbastaýdy talap etedi. Qazirgi tańda bul valorızasııa dep atalady.
Valorızasııa tájirıbesi Reseı Federasııasynda 2010 jyly engizilgen «jeke zeınetker koeffısıenti» arqyly aıyrbastaý túrinde jasalǵan. Iаǵnı, aıyrbastaý ótil men jalaqy boıynsha eseptelgen eski zańdylyqta adamdar jınaǵan zeınetaqy quqyqtaryn zeınetaqy kapıtalyna aınaldyratyn júıe.
Endi Úkimet memlekettik zeınetaqy qorlaryna óndiristik aýdarymdar men engizilgen eńbekke sáıkes kelmeıtin zeınetaqy boıynsha tıisti organdarǵa bul máseleni taldap, «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Zańǵa ózgerister engizý týraly naqty usynystary bar tapsyrma berýi kerek dep bilemiz. Áleýmettik ádiletsizdikke ushyrap otyrǵan zeınetkerlerge shynynda da obal-aq.
Olga KIKOLENKO, Májilis depýtaty.