BEIBITShILIK, YNTYMAQTASTYQ JÁNE DAMÝ

Islam Konferensııasy Uıymy Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń usynysymen Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy dep atalatyn boldy. Bul sheshim – elimizdiń Islam álemindegi  bıik bedeliniń kelisti kórinisi.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Astanada ótken Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń 38-sessııasyndaǵy sóılegen sózi Bısmıllahı ır-Rahmanı ır-Rahım! Qadirli qonaqtar, Hanymdar men myrzalar! Sizderdi keńpeıil Qazaqstan halqy atynan ystyq yqylaspen qarsy alǵa­nyma zor qýanyshtymyn! Bıyl elimizdiń táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyn merekelep jatqan Qazaqstan úshin Islam Konferensııasy Uıymyna tóraǵalyq etýdiń tarıhı mańyzy óte zor. Búginde beıbitshilik, yntymaqtas­tyq jáne damý úshin Islam Konfe­ren­sııasy Uıymynyń qajettiligi arta túskeni bárimizge belgili. Bul uıym – tórt qurlyqtaǵy 57 mem­leketti biriktiretin «Islam álemi­niń ózindik Birikken Ulttar Uıymy» mindetin atqaryp otyrǵan biregeı qu­rylym bolyp sanalady. Búgingi almaǵaıyp zamanda Ýmma salmaqty problemalarmen betpe-bet kelip otyr. Islam qoǵamdastyǵyna beıbitshilik, jańǵyrý, ǵylymı-tehnıkalyq damý jáne órkendeý aýadaı qajet. Ýmmanyń jıyntyq ekonomıkalyq áleýeti sheksiz jáne bizge ózara tıimdi yn­tymaqtastyq, ózara kómek jáne da­mý­ǵa yqpaldastyq turǵysynan kúsh biriktirgen utymdy bolady. Saýda-ınvestısııalyq, tehnologııa­lyq, áleýmettik jáne bilim berý baǵ­darlamalaryn is júzine asyrýda Islam yntymaqtastyǵy bizdiń uıymnyń bas­ty qaǵıdaty rólin atqarady. IKU-ǵa múshe memleketter turǵyn­da­rynyń ortasha satyp alý qabileti toǵyz jarym myń dollardy quraıdy, al Eýropa elderindegi balama kór­set­kish jıyrma tórt myń dollardan asady. Islam Konferensııasy Uıymy elder arasyndaǵy damýdyń ózinde úlken aıyrmashylyqtar bar. Máselen, jan basyna shaqqandaǵy IJО́ asa damyǵan jáne damymaǵan memleketter arasynda 100 paıyz aıyrma­shy­lyqty quraıdy. IKU-ǵa múshe elder álemdik ener­ge­tıkalyq resýrstardyń 70 paıyzyn ba­qy­laýynda ustap otyr. Alaıda olarǵa álemdik IJО́-niń tek qana 7,5 paıyzy jáne álemdik taýar aı­nalymynyń 11 paıyzy ǵana keledi. Jaǵdaıdyń bulaı qalyptasýy biz úshin múldem orynsyz dep sanaımyn. Bizdiń uıymǵa múshe árbir mem­le­ket­tiń, tutastaı alǵanda Ýmmanyń báse­ke­ge qabilettiligin joǵarylatý qajet. Sondyqtan IKU-ǵa múshe memle­ket­ter­diń ekonomıkalyq damýy úshin ın­te­grasııalyq strategııa daıyndaýdy usy­na­myz. Osydan úsh apta buryn ótken Bú­kilálemdik jetinshi Islam ekono­mı­ka­lyq forýmynda men birqatar naqty usy­nystar engizsem, olar negizinen qa­byldandy. Atap aıtqanda, on jetekshi musylman ekonomıkalyq toby úshin únqatysý alańyn qurýdy usyndym. Uıymǵa múshe 57 memlekettiń tek 10-y ǵana musylman elderi qoǵam­das­tyǵy ónimi jıyntyǵynyń 80 paıyzyn shyǵarady. IKU sheńberinde azyq-túlik boı­yn­sha ózara kómek kórsetý júıesin jónge qoıǵan jón. О́ıtkeni, bul kún ótken saı­yn úlken problemaǵa aınalý ús­tin­de. Al azyq-túlik jetispeýshiligi bú­gin­gi tańda úlken máselege aınalyp otyr­sa, múddeli elderde onyń pýlyn uı­ym­dastyrǵan utymdy bolmaq. Biz ondaı uıymnyń shtab-páterin azyq-túlik re­sýr­syn eksporttaıtyn memleket retinde Qazaqstanda ornalastyrýǵa daıyn­byz. Búginde energetıkaǵa aýqymdy ın­ves­tısııalardyń mańyzy óte joǵary. Halyqaralyq energetıkalyq agent­tik­tiń baǵalaýynsha, 2030 jylǵa deıin energııa qýatyn óndirý jáne tasy­mal­daý úshin 17 trıllıon AQSh dollaryn shy­ǵyndaý qajet bolady. Bizdiń elimiz «Bolashaq energııasy» taqyryby boıynsha «Ekspo-2017» bú­kil­álemdik kórmesin ótkizýge óz kan­dıdatýrasyn usyndy. IKU-ǵa qatysýshy memleketter ta­rapynan bizdiń bastamashyldyǵymyz qol­daýǵa ıe bolady jáne uıym mú­she­leri usynylǵan taqyrypty talqylaýǵa belsene qatysady dep úmittenemin. Musylman elderi problemasyn she­shýge ishten kelý qajettigine senimdimin. Islam álemine damýdyń shıkizattyq baǵytynan ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq qyryna qaraı kóshý qajet. IKU aıasynda energetıkalyq salada ınvestısııalyq jáne tehnologııalyq yntymaqtastyq boıynsha is-árekettiń bir­lesken josparyn ázirlep, qabyl­daý­dy, sondaı-aq Halyqaralyq ınnova­sııa­lyq ortalyq qurýdy usynamyn. IKU aıasynda shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý júıesin qalyptastyrý isi mańyzy zor basym baǵyt bolyp tabylady. Biz Islam damý banki qasynan Sha­ǵyn jáne orta bıznestiń arnaýly qo­ryn qurýdy usynamyz. Álemdik ekonomıkalyq daǵdarys ıslam qarjy-ekonomıkalyq modeliniń turaqtylyǵy men ómirsheńdigin aıqyn­dap berdi. Ýmma álemge usyna alatyn paıdaly jáne tıimdi ónimderdiń biri ıslam qar­jylandyrý júıesi bolyp tabylady. Qazaqstan ózinde Islam bankin ashty. Biz Qazaqstanda ıslam qarjy­lan­dy­rýy men óńirlerde ıslamdyq qar­jy­landyrý quraldarynyń benchmarkıngin qurýdy belsendi túrde alǵa jyl­jytýdamyz. Islam bankıngi jóninde halyq­aralyq konferensııa ótkizýdi, sondaı-aq Almatyny ıslam qarjylandyrýyn qol­danatyn óńirlik qarjy ortalyǵy re­tinde damytýdy usynamyn. Bul kon­fe­rensııany da sonda ótkizýge bolar edi. Aqyr aıaǵynda ıslam álemi óziniń artyqshylyqtarynyń biri – demo­gra­fııa­lyq ósim áleýetin paıdalanyp, ony turaqty ekonomıkalyq damýdyń ajy­ra­mas bir bóligine aınaldyrýy tıis. Halyqaralyq sarapshylardyń baǵa­laýy boıynsha 2030 jyly musylman áleminde 2,2 mıllıard adam ómir sú­re­tin bolady. Bul – planeta halqynyń tórtten bir bóligi degen sóz. Orasan zor adam resýrstary saıma-saı bilim jáne ǵylymmen qamtylýdy qajet etedi. Islam órkenıetiniń qaıta órleýine qyzmet etip, jańa ıdeıalardyń alǵa jyl­jýyna qabilet tanytatyn ıntel­lek­týaldyq elıtany tárbıeleý bizdiń mindetimiz bolýy tıis. Orta ǵasyrlarda ıslam álemge matematıka, hımııa, astronomııa, medısına, sáýletkerlik, fılosofııa men poezııa sa­lalarynda uly jańalyqtar men ashylýlardy syılady. Baǵdad, Kordova, Toledo, Aleksandrııa sekildi qalalar búkil álemniń ıntellektýaldyq ortalyqtary bolyp tabyldy. Olar ǵalymdar, ádebıetshiler men kitap shyǵarýshylardyń iri qaýym­dastyǵyn ózderinde shoǵyrlandyra bildi. Musylmandar kórshi elderdiń qyzy­ǵý­shylyǵy men tańdanysyn týyn­da­t­qan qýatty ıntellektýaldyq órke­nıet­ti qura aldy. Qaıta órleý zamanynyń qarsańynda hrıstıandyq Eýropa shyǵys kıimderin kıdi jáne musylmandardyń fılo­so­fııa­lyq shyǵarmalaryn oqýdy dástúrge aınaldyrdy. Arab sıfrlary men esepteý júıe­siniń paıda bolýy matematıkada, algebrada, geometrııada tanymdyq tóńkeriske ákeldi. Osynyń negizinde Eýropanyń munan keıingi gúldenýine qyzmet etken oqy­týshylyq júıesi qalyptasyp, sáý­letkerlik pen saýda damydy. Mine, osyndaı qýatty tarıhı irge­tasqa súıene jáne birlese otyryp biz ıslam órkenıetiniń ıntellektýaldyq rólin qaıta jańǵyrtýǵa mindettimiz. Musylman áleminiń ıntellektýal­dyq ulylyǵy men jasampazdyq kúsh-qýaty nelikten joǵalǵandyǵyn zerttep, túsinýimiz qajet. Islam elderi baı tabıǵı, adamı, qarjylyq resýrstarǵa ıe bola otyryp, nelikten álemdik damý deńgeıinde joǵarǵy oryndarǵa ıe bola almady? Nelikten ıslam ýnıversıtetteri álem­dik joǵary bilim júıesinde ózde­rin kórsete almaı otyr? Sońǵy jıyrma jylda musylman elderinde jaratylystaný jáne tehnıka­lyq ǵylymdar salasynda álemdik deń­geıdegi jańalyq ashýlardyń bolmaý syry nede? Bul shyndyqty baıqamaýdyń ózi múmkin emes. Álemdik deńgeıdegi aldyńǵy qatar­ly ıdeıalardyń pisip-jetilýi men jańa­lyq­tardyń ashylýyna aqsha men tabıǵı resýrstar emes, birinshi kezekte ın­tel­lektýaldyq orta men qoǵamdyq-saıası ahýaldyń qajet bolatyndyǵy ábden aıqyn. Birqatar musylman memleketter búginniń ózinde osy baǵytta alǵa basyp keledi. Olarda álemdik deńgeıdegi ýnıversıtetter ashylýda. Astanada ashylǵan Halyqaralyq Ýnı­versıtet solardyń biri bolyp ta­by­lady. Munda ınjenerlik, jaraty­lys­taný-tehnıkalyq jáne gýmanıtar­lyq mamandyqtar boıynsha álemdik deńgeıde bilim berilýde. Paıǵambar, ony Jaratqannyń ózi jarylqasyn, bilimge bara jatqan adam Allanyń jolyna túsedi degen joq pa edi. Qurmetti dostar! IKU jahandyq deńgeıdegi jańa usynystardy ázirlep, sheshimder qa­byl­­­daý úderisine belsene qatysýy tıis dep esepteımin. G20 sammıtteriniń jumysyna IKU ókilderiniń qatysý múmkindigin qaras­tyrýdy usynamyn. Bul «jıyrmalyqtyń» ókilettiligin arttyryp, IKU elderine halyqaralyq «kún tártibindegi» mańyzdy máseleler jóninde ózderiniń toptastyrylǵan us­ta­nymyn qorǵaýǵa múmkindik bergen bolar edi. Halyqaralyq yntymaqtastyqtyń kú­sheıýin jalpy musylmandyq ekono­mı­kalyq ıntegrasııa men ózara áre­kettestikti damytýdyń sapaly kezeńi dep esepteımiz. Ortalyq Azııa men yn­tymaqtastyq jónindegi IKU áreket­testik josparynyń ázirlenýi osyǵan jaqsy mysal bola alady. Aýǵanstandaǵy turaqsyzdyq bizdiń bárimizdiń ortaq mazasyzdanýymyzdy týyndatady. Uıymnyń ózi esirtki bıznesi men kúres jónindegi ózindik múmkindikterin tolyq paıdalanyp otyrmaǵandyǵyn moıyndaýymyz kerek. Sońǵy on jylda aýǵan geroınynyń óndirisi men esirtki trafıgi on ese ósti. Biz esirtki bıznesimen kúreste jáne kópten beri zardap shegip kele jatqan aýǵan halqyna kómek kórsetýde óz múmkindikterimizdi tolyq paıdalanyp otyrǵanymyz joq. Aýǵanstan jónindegi IKU arnaýly ókiliniń qyzmetin belsendi etýmen qatar IKU aıasynda osy elge kómek kór­setý máselesimen shuǵyldanatyn ar­naý­ly jumys tobyn qurýdy usynamyn. Jahandyq shaqyrýlar aldynda Ým­manyń barlyq memleketteriniń kúsh-jigerin biriktirýdegi bizdiń uıymnyń belsendiligi men ınstıtýttyq rólin kúsheıtý qajet. Dakarda 2008 jyly qabyldanǵan IKU jańa Jarǵysy bizdi osyǵan ba­ǵyttaıdy. Ol uıymdy IKU-ny reformalaý men jalpy jańǵyrtý konteksinde jańa sıpattama berýge, onyń organdarynyń tıimdiligin arttyrýǵa shaqyrady. Atap aıtqanda, IKU-ǵa tıimdi organ – tereń boljaý-taldaý jumystaryn júrgize alatyn, memleket basshy­la­ry­na uıymnyń óz ishinde jáne búkil álem boıynsha oqıǵalardyń órbý jaǵdaıyna baılanysty múmkin ssenarııler men nusqalardy usyna alatyn ınstıtýt nemese ortalyq qajet. Qazaqstan bastamashyldyǵy boı­yn­sha Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńestiń qurylýy azııalyq kontınentte qaýip­siz­dik pen yntymaqtastyqtyń kópjaqty tamasha quralyna aınaldy. Oǵan qa­ty­sý­shy 24 memlekettiń 15-i IKU múshe­leri bolyp tabylady. Bizdiń jalpy kúsh jumsaýymyzdyń arqasynda IKU-nyń AО́SShK, EQYU, ShYU-men únqatysýynyń negizi or­nyqty. Biz ony odan ári damytýǵa barlyq jaǵynan yqpal etýge nıettimiz. Qazaqstannyń búkil álem boıynsha qýattylyǵy jóninen tórtinshi raketa­lyq-ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartyp, Semeı ıadrolyq polıgonyn jap­qandyǵy, ıadrolyq qarýdan tys or­talyq-azııalyq aımaqty qurýdyń belsendi qatysýshysyna aınalǵandyǵy óz­derińizge belgili. Men óz halqymnyń atynan Qazaq­stan Prezıdenti retinde Sizderdi Taıaý Shyǵysta ıadrolyq qarýlardan tys aı­maqty qurýǵa, al bolashaqta ıadrolyq qarýsyz jahandy qalyptastyrý isine belsene qatysýǵa shaqyramyn. Halyqaralyq lańkestik, eń aldymen, musylman álemine úlken qater tón­dirýde. Bizge ıslam memleketteriniń osy qa­terge qarsy turatyn saıma-saı tásil­de­rin yntymaqtasa otyryp ázirleý qajet. Palestınalyqtardyń óz memleketin qurý jónindegi zańdy quqyqtarynyń júzege aspaýy, Shyǵys Ierýsalım mártebesi týraly máseleniń sheshimsizdigi, bosqyndardyń aýyr jaǵdaıy tek Taıaý Shyǵysta ǵana emes, sonymen qa­tar, odan shetkeri aımaqtarda da kúr­de­li jaǵdaıdyń qalyptasý kózi bolyp otyr. Biz óńirde BUU qararymen sáıkes beıbit retteý jónindegi bastama­shyl­dyqty qoldaımyz. Qazaqstan IKU-ǵa kúrdeli kezeńde tóraǵalyq etip otyr. Jıyrma birinshi júzjyldyqtyń basynda ıslam álemi eleýli áleýmettik-ekonomıkalyq prob­le­malarǵa jáne saıası silkinisterge tap kelip otyr. Taıaý Shyǵysta jáne Soltústik Afrıkada oryn alǵan oqıǵalarǵa suryp­taý jasaý barysynda bul silkinisterdiń basty sebebi bul elderdegi sheshilmegen áleýmettik-ekonomıkalyq problemalar bolyp otyrǵandyǵyn kórsetedi. Qazaqstan táýelsizdik alǵan kezeń­nen bastap halyqtyń ál-aýqatyn kóte­rý­diń basty tuǵyry ekonomıkalyq damý ekendigine basymdyq berdi jáne biz durys qadam jasadyq. Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy ishinde jan basyna shaq­qan­daǵy IJО́ 12 eseden astam ósip, 10 myń dollardy qurap otyr. Biz jaqyn aradaǵy 5 jyl merzim ishinde bul kórsetkishti bir adamǵa shaq­qanda 15 myń dollarǵa jetkizýdi kózdep otyrmyz. Bul alynatyn meje. Táýelsizdik jyldary ishinde qazaq­standyqtardyń tabysy 17 ese ósti. Mine, osyndaı jetistikterdiń arqa­syn­da jyl saıyn bizdiń birneshe mıl­lıondaǵan azamattarymyz shetelderde demalýǵa múmkindik alady, 30 myńnan astam jas qazaqstandyqtar shetel­der­diń aldyńǵy qatarly bedeldi oqý or­yn­darynda dáris alýǵa múmkindik aldy. Jahandyq daǵdarystyń aýyr keze­ńinde Qazaqstanda jumyssyzdyq ósken joq, kerisinshe, tómendedi. Tarıh úshin qas-qaǵym sát bolyp sanalatyn 10 jyl ishinde, búgin ózderińiz qonaq bolyp otyrǵan jańa astana – Astana qalasy salyndy. Ekonomıkaǵa basymdyq berý bizdi tıimdi qaýipsizdikti qamtamasyz etýge, qoǵamdaǵy rýhanı kelisim jáne saıası turaqtylyqqa qol jetkizýge ákeldi. Islam úderisterin qaıta paıymdaý jáne saqtaý, qoǵamdy modernızasııalaý – mine, bizdiń damý jolymyzdyń traektorııasy osyndaı. Qazaqstan musylman turǵyndary ba­sym bolyp sanalatyn zaıyrly memleket. Biz barlyq musylmandardyń bir-birine jáne ózge dinniń barlyǵyna degen tózimdiligi, baıyptylyǵy jáne ta­nym­­dylyǵy negizinde birigýin jaq­taı­myz. Biz mádenı-dinı dástúrlerdi jáne ártúrli etnostardyń erekshelikterin saqtaı otyryp, áleýmettik-ekonomıka­lyq jańǵyrýǵa jáne halyqtyń áleýe­tin odan ári kóterýge birinshi kezekte basymdyq beremiz. Musylman memleketteri neǵurlym tabysty bolsa, solǵurlym álemde Islam beınesi tartymdy bolmaq. Álemdik saıasattyń óte kúrdeli prob­le­malarynyń biri musylman ále­mi­­niń basqa álemmen, birinshi kezekte Batyspen kúrdeli qarym-qatynasy bo­lyp otyr. Musylman áleminiń búginde batys­tyq paıym boıynsha birinshi kezekte radıkaldy bóligi basymdylyq alyp, álem jurtshylyǵy kózqarasy boıynsha negizsiz úreı týǵyzady. Bul rette ıslamnyń birinshi kezekte jalpy adamzattyq qundylyqtardy adamgershilik, tózimdilik jáne ádilet­tilik qasıetterdi nasıhattaıtyndyǵyn atap kórsetý kerek. Islam dininiń negizgi tuǵyry eks­tremıstikti, onyń ishinde dinı tanym­dar­dy jamylatyn lańkestik qurylym­dar­men eshqandaı baılanysy joq. Lańkestiktiń saldarynan eń birinshi ıslam memleketteriniń azamattary zardap shegetindigi belgili. Muhammed paıǵambardyń hadısterinde bylaı delinedi: «Din – zor­lyq-zombylyqtan bas tartý. Eshqandaı mu­sylman balasy zorlyq-zombylyqty qoldaýǵa tıisti emes». Bizdiń aldymyzda eki óte mańyzdy mindet tur. Birinshi – saıası ıdeologııa retinde dinı fýndamentalızmge qarsy turýdy úırený. Biz Islamnyń saıası zorlyq-zom­bylyqpen, ekstremızmmen jáne lań­kes­tikpen eshqandaı baılanysy joq eken­digin úzildi-kesildi málimdeýge tıistimiz. Búkilálemdik Jetinshi Islam ekono­mıkalyq forýmynda men birtutas me­dııalyq ıslam jobasyn jasaý jóninde usynys jasadym. Qazir osy jobaǵa qarsy Internette «jańa medııalyq» qýatty qarsylyqtar qarqyn alýda. Osyǵan baılanysty men musyl­man­dyq rýhanı qundylyqtardy taratatyn, jastardyń Islam dini men mádenıetine degen qyzyǵýshylyǵyn arttyratyn, bizdiń uıymymyzdyń qyzmetin nası­hat­taıtyn e-ISLAM Internet-re­sýrsyn qurýdy usynamyn. Ekinshi mindet – Musylman álemi jáne Batys álemi arasyndaǵy ashyq jáne ádiletti únqatysýdy barynsha jandandyrý kerek. Qazaqstannyń IKU-ǵa tóraǵalyǵy mine, osy ıgilikti maqsattardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. 2008 jyly Astanada birinshi ret Mu­syl­man álemi men Batystyń syrtqy ister mınıstrleriniń Konferensııasy ótkizildi. Bizge Batys jáne Ýmma memleketteri arasyndaǵy ózara túsinistikti tereń­de­tý jónindegi únqatysý úshin 60-tan astam memleket pen halyqaralyq uı­ym­nyń ókilderin jınaýǵa múmkindik týdy. Meniń oıymsha, resmı tulǵa­lar­dyń osyndaı únqatysýyn ótkizýdi jalǵastyrý qajet. Qasıetti Quranda musylman emes adamdarmen pikirtalas jáne únqatysý negizin júrgizý týraly bylaı delinedi: «Jaratqannyń qasıetti jolyna ǵula­ma­lyqpen jáne izgi isińmen basta jáne olarmen bolatyn pikirtalasty izgilikpen jalǵastyr». Bul ártúrli pıǵyldaǵy ekstre­mıs­terdiń álemde ózara jaýlyq dánin seýip, «órkenıetter qaqtyǵysy» degen teketireske tartyp jatqan kezeńde erekshe mańyzdy bolyp tabylady. Bul negizinen durys emes jáne qurdymǵa aparatyn sebep. Hrıstıan jáne musylman órke­nıetiniń qaqtyǵysyna bizdi ıtermeleıtin bul pıǵyl bizdiń planetamyzdaǵy tirshilikti joıyp jiberýge ákelip soǵa­tyndyǵy ábden múmkin. Nelikten bul barlyǵymyzdy toq­tata almaıdy? Osy suraq tóńiregindegi salıqaly oı bizdi beıbitshilikti jáne ózara túsi­nistikti qalyptastyrýǵa ıtermeleýge tıis. Tarıhı turǵydan ıslam, hrıstıan jáne ıýdaızm ózara bir-birimen jaqyn, bizdiń dinderimiz ózara táýeldi jáne birin-biri tolyqtyryp otyrady. Biz bir ǵana Qudaıdy moıyndaımyz, bizdiń dinderimizde bir ǵana ybyraıym­dylyq – abramdyq  negiz bar. Biz «órkenıetter qaqtyǵysynyń» or­nyna «órkenıetter birlestigin» usy­namyz. Biz ózara qaqtyǵystyń ornyna bar­lyq álem estıtindeı musylman jáne hrıstıan álemi arasyndaǵy ashyq ta ádiletti únqatysýǵa shaqyramyz. Mundaı qadam Ýmma tarapynan Is­lamǵa degen qurmet pen senimdilikti arttyrady. Qazaqstanda musylman meshitteriniń munaralary, hrıstıan hramdary men ıýdeılik sınagogalardyń kúmbezderi beı­bit qatar ómir súredi, sizderdiń olar­ǵa barýǵa jáne kórýge múm­kin­dikterińiz bar. Bizde 130-dan astam et­nos­tyń ókilderi beıbit qatar ómir súredi. Bul is júzinde bizdiń elimizdiń beıbitshilik jáne toleranttylyqty nası­hat­taýǵa qosqan úlesi bolyp tabylady. Qazaqstan ótken jyly eń iri eýro­atlantıkalyq uıym EQYU-ǵa tóraǵa­lyǵyn aıaqtady. Osy Astanada, naq ózimiz otyrǵan osy zalda 11 jyl úzilisten keıin alǵash ret osy uıymǵa múshe memleketter basshylarynyń Sammıti ótti. Biz EQYU-ǵa tóraǵalyǵymyzdyń múmkindikterin IKU sheńberindegi baı­la­nystardy keńeıtýge, musylman álemi men Batystyń túsinistigin tereńdetýge, Ortalyq Azııa problemalary men suranystaryna Eýropa men AQSh-tyń nazaryn aýdarýǵa paıdalandyq. EQYU-ǵa tóraǵalyǵynyń baı táji­rıbesin paıdalana otyryp, Qazaqstan IKU mınıstrlik konferensııasyn bas­qar­ǵanda bizdiń uıymymyzdyń kez kelgen problemalaryn sheshý jolyndaǵy jan-jaqty únqatysý alańyn daıyn­daýǵa daıyn. Bizde Álemdik jáne dástúrli dinder seziniń qalyptasqan áleýetin paıdalaný jónindegi jaqsy múmkindikter bar. Kezekti tórtinshi Sezd Astanada 2012 jyly ótedi. Bizdiń áńgimemizdi jalǵastyrý úshin qurmetti din ókilderin oǵan qatysýǵa shaqyramyn. Qurmetti konferensııaǵa qatysýshylar! Astanalyq únqatysý alańy Batysta sol sııaqty Shyǵysta da bolyp jatqan kóp rettegi konfessııaaralyq qaqty­ǵystardyń aldyn alýǵa jáne olardy sheshýge yńǵaıly múmkindik beredi. Qurmetti dostar! Sóz sońynda búgingi Forým musyl­man álemindegi qaýipsizdik pen esendikti nyǵaıtýǵa laıyqty úlesin qosady dep senim bildiremin. Búgin qazaq jerinde Uıymdy ja­ńasha Islam Yntymaqtastyq Uıymy dep ataı bastaý – bizdiń jańarýy­myz­dyń, birligi­miz­diń jáne úmbettiń báse­kege qabilet­tiliginiń sımvoly bolady dep senemin. Bizdiń Uıym halyqaralyq «kún tártibin» qalyptastyrýǵa belsendirek qatysady dep úmit artamyn. Qazaqstannyń Uıymǵa tóraǵalyǵy «Beıbitshilik, Yntymaqtastyq jáne Damý» urany aıasynda ótýi beker emes. Osy úsh ólshem boıynsha birshama jetistikterge qol jetkizgen bizdiń elimiz Islam Yntymaqtastyq Uıymy bedeliniń arta túsýine kúsh salady. Sessııadaǵy jumystaryńyzǵa sátti­lik jáne tabys tileımin! Nazarlaryńyzǵa zor rahmet!