Dúnıejúzi memleketterine temirqazyq bolyp, kóp rette qalaı ómir súrýdi úıretip te júrgen alpaýyt Amerıka qarjy daǵdarysynyń taýdaı tolqynynan qaırańǵa qaıyrlaǵan kemedeı jer baýyrlap qala jazdady. Áýpirimdep baryp boıyn tiktegen AQSh prezıdenti Barak Obama bul qıyndyqtan shyǵýdyń joly ǵalymdardyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq izdenisterine baılanysty dep atap kórsetken. Al, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamalarmen jumys isteýdi erte bastan Úkimetke júktegen bolatyn. Sonyń nátıjesi búginderi aıqyn bilinip jatyr.
Búginde dáýirlep turǵan Kentaý transformator zaýyty Keńes ókimeti kezinde О́zbekstandaǵy bir zaýyttyń fılıaly ǵana bolatyn. Táýelsizdik alǵan soń árbir el ózi úshin eńbektenetin boldy. Oılap qarasaq, О́zbekstandaǵy sol zaýyt qazirgi kezde qurdymǵa ketip, fılıal bolǵan «Kentaý transformator zaýyty» aksıonerlik qoǵamy búgingi tańda Azııa elderiniń ishinde óz ornyn tapqan kásiporyn retinde eńsesin tiktedi. Barsha bastamalarǵa jumysshylar kásipodaǵy qoldaý kórsetedi. Kezinde aıyna nebári jeti myń teńge alǵan kezde de moıymaı tek alǵa tartqan ujymda búgingi kúni ár jumysshy orta eseppen 90-100 myń teńge jalaqy alady. Oǵan qosa áleýmettik qamtamasyzdandyrylǵan. Endeshe, Táýelsizdiktiń 20 jyldyq merekesine oraı, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qomaqty úles qosyp kele jatqan «Alageum Electric» kompanııa quramy ujymdarynyń jáne osy kompanııanyń negizin qalaǵan «Alageum Electric» elektr montajdaý basqarmasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen energetıgi, TMD-nyń eńbek sińirgen energetıgi, Kentaý qalasynyń qurmetti azamaty Qojabaev Saıdýlla Ilııasulynyń eren eńbegin atap ótken jón. Jaqynda osy azamatpen transformator zaýytynyń búgini men erteńi jóninde oı bólisken edik.
Saıdýlla Ilııasuly «Alageum Electric» elektr montajdaý basqarmasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń elektr tehnıkasy salasynda kóshbasshy orynǵa ıe kásiporyn, – deıdi. Qazirgi tańda otandyq ónerkásip órge baspaı álemniń damyǵan elý eliniń qatarynan kóriný qur qııal ǵana. Sondyqtan Memleket basshysynyń muryndyq bolýymen arnaıy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama qabyldanyp, osy baǵyttaǵy jumystar júıeli sıpatqa ıe bolyp otyr. Sonymen atqaryp jatqan jumystarǵa keletin bolsaq, «Alageum Electric» elektr montajdaý basqarmasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń elektr tehnıkasy salasynda kóshbasshy orynǵa ıe bolyp otyrǵan uıym. Jedel damyp kele jatqan elektr montajdaý basqarmasynyń quramyna Astana qalasyndaǵy «Alageum Engineering» jobalaý ınstıtýty, Kentaý transformator zaýyty, Almaty elektr mehanıkalyq zaýyty, «Qaztransformator» saýda úıi, «Nur-Stroı LTD» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi kiredi. Olardyń árqaısysynyń aınalysatyn óz baǵyttary bar. Aıtalyq, «Alageum Engineering» jobalaý ınstıtýty» AQ energetıkalyq nysandardy, ınjenerlik jelilerdi jáne kerneýi 10, 35, 110, 220, 500 kV blokty qosalqy stansalardy jobalaýmen aınalysady.
«Kentaý transformator zaýyty» aksıonerlik qoǵamy bolsa jarty ǵasyrdan astam tarıhy bar zaýyt. Qýaty 25 000 kVA deıin kerneýi 10-35 kV kúshtik, maıly jáne qurǵaq transformatorlar, ártúrli oryndalymdaǵy qosalqy stansalar, tómen jáne joǵary voltty uıashyqtar jáne basqa da talap etilgen kóptegen elektr tehnıkalyq jabdyqtar, sonymen qatar quıma oqshaýly jáne Dupont fırmasynyń «Nomex oqshaýlaýy qurǵaq transformatorlaryn shyǵarýmen aınalysyp keledi. «Kentaý transformator zaýyty» AQ qýaty 63 000 kVA deıin kerneý klasy 35, 110 kV kúshtik transformatorlar tolyq tizbegin óndirýdi ıgerdi.
Sonymen qatar, kásiporynnyń 35, 110 kV ORÝ, ZRÝ, OPÝ blokty qosalqy stansalaryn shyǵarýdan úlken tájirıbesi bar. Zaýyt mamandary KTPB (K) 110-35/10 tıpti qosalqy stansanyń tolyq jıyntyǵyn daıyndap, jasap shyǵardy. 2010 jyly otandyq óndirýshi «Alageum Electric» brendimen kúshtik transformatorlarmen jasaqtalǵan kerneýi 110, 35 kV ondaǵan blokty qosalqy stansalar jobalanyp, jasaldy.
Almaty elektr mehanıkalyq zaýyty shkafty qurastyrylymdar, qosalqy stansalar, tómen voltty jáne joǵary voltty uıashyqtar shyǵarady. Almatydaǵy «Qaztransformator» saýda úıi elektr tehnıkalyq buıymdar jıyntyǵyn jetkizýmen jáne «Alageum Electric» markasymen tómen voltty apparatýralardy satýmen aınalysady. Almaty, Astana, Atyraý, Aqtóbe jáne Shymkent qalalarynda «Alageum Electric» dúkenderiniń jelisi bar.
Túrkistan qalasyndaǵy «Nur-Stroı LTD» JShS asfaltty-betondy ónimder, qıyrshyq tas, qum jáne jylyna 80 000 dana ónimdilikpen SV-95, 105, 110, 164 temir-betondy baǵanalar shyǵarady. Qurylys jumystaryn atqarady, ǵımarattardy, úılerdi jáne avtokólik joldaryn jóndeý jumystaryn júrgizedi.
«Alageum Electric» AQ-tyń Astana, Aqtóbe, Shymkent, Oral, Atyraý Qaraǵandy jáne О́skemen qalalarynda ornalasqan fılıaldary kerneýi 10, 35, 110, 220, 500 kV qosalqy stansalarynyń qurylysyn júrgizýge, arnaıy mamandanǵan óndiristik bazalarmen jáne qajetti arnaıy tehnıkamen jabdyqtalǵan elektr ótkizgish jelilermen elektr tehnıkalyq buıymdardy montajdaý jáne iske qosý jumystarymen aınalysady.
Kompanııa respýblıka boıynsha servıstik qyzmet kórsetetin ókildikter ashyp, jergilikti mekenderde tapsyrys berýshilermen uzaq merzimdi, ózara tıimdi iskerlik qarym-qatynas qurýdy kózdeıdi, osylaısha klıentter búkil qyzmettestik barysynda elektr tehnıkalyq jabdyqtarǵa kezekti servıstik qyzmetpen birge «bir qoldan» jobalaý, jasaý, jetkizý, montajdaý, iske qosý, synaý jáne «kilt tapsyrý» boıynsha mamandandyrylǵan qyzmetterdiń tolyq jıyntyǵyna qol jetkizýdi nysana etip otyr. Eger birde-bir mekeme, birde-bir kásiporyn elektr qýatynsyz qımyldaı almaıtynyn eskersek, elimizdiń ındýstrııalyq damýyna atalmysh kompanııanyń qosyp otyrǵan eleýli úlesterin baıqaýǵa bolady. Kompanııaǵa qajetti keleshek mamandardy osy bastan daıarlaý úshin jyl saıyn mektep bitirýshi túlektermen tyǵyz baılanys jasalynyp, olardy zaýyt ómirimen tanystyrǵannan keıin ınjener-konstrýktorlardyń shyǵaryp jatqan ónimderimen tanysýǵa ekskýrsııa jasalynady.
Úlken óndiris ornyn aıaǵynan qaz bastyryp, Qazaqstandaǵy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń qarqyn alýyna úles qosqan kásiporyn basshysy boldyq-toldyq deýden aýlaq. Kentaý qalasynyń kem-ketikterine kómek berýmen qatar jas kadrlardy ósirýge barynsha kóńil bólip keledi.
Adam balasyna qajettiliktiń eń bastysy densaýlyq bolsa, ekinshisi – bilim. Sondyqtan mektep qabyrǵasynan bastap jastardyń mamandyq tańdaýlaryna erekshe kóńil bólinedi. Almaty energetıka jáne baılanys ýnıversıteti, Q.Sátbaev atyndaǵy ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti, Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti, Q.Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetterimen tyǵyz baılanysta jumys istep keledi. Yntaly jastardy elektr energetıkasy jáne máshıne jasaý mamandyqtary boıynsha atalǵan joǵary oqý oryndaryna túsirilip 1-2-3-4-kýrs stýdentteri kanıkýl kezinde zaýytta óndiristik aqyly tájirıbeden ótedi, ıaǵnı olarǵa 40 myń teńge kóleminde aılyq jalaqy jáne bir rettik ystyq tegin tamaq qarastyrylǵan. Jas mamandar úshin zaýyt qorynan jeńildetilgen paıyzsyz negizde páter beriledi, ıaǵnı aılyqtarynan óz kelisimderi boıynsha 40 nemese 50 paıyz ustalynyp, tólep bolǵannan keıin páter óz menshikterine aýdarylyp beriledi.
2009- 2010 jyldary jas mamandarǵa 48 páter berilgen. Sebebi, olar bizdiń erteńgi kadrlarymyz. Qazir naryq zamany. Myqtymyn, namysym bar, ósemin, ónemin degen elimizdiń jigerli ul-qyzdaryna birinshi kezekte alǵa umtylýlary jáne ınjenerlik mamandyqqa – HHI ǵasyr tehnologııasyn meńgerip shyǵýlary úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Ol – memleketimizdiń bolashaǵynyń kepili. Kásiporyn basshysy oıyn osylaı túıindeıdi.
Baqtııar TAIJAN,
Ońtústik Qazaqstan oblysy,
Kentaý qalasy.
Sýretterde: S.Qojabaev; zaýyt sehynda.