«Adamnyń rýhanı óresi bıiktegen saıyn keshirimdi keledi»

Reseıdiń ortalyq telearnalary arqyly jýyrda kórsetilgen «Ekstrasensy protıv ýchenyh» atty telebaǵdarlamany, árıne, qazaqstan­dyq­tar da qyzyǵa tamashalaǵan. Mine, osy baǵdarlamada jurt nazaryn bir jas jigit ózine baılap qoıǵan bolatyn. Eń al­dy­men ujymdyq synaqta onyń baılamyna árip­testeriniń jıi júgingeni jáne sol jaýaptyń durys bolyp, ekstra­sens­ter­ge udaıy upaı qosyp bergeni kóp kóńilinen shyqqan. Ári jas jigittiń túr-álpeti qazaqqa keletini, árbir synnyń al­dyn­da onyń Quran súrelerin oqıtyny jurttyń qyzyǵýshylyǵyn odan ári oıata túskeni anyq. «Reseıde turatyn túrli ult pen ulys az emes. Ishinde túrkitildes elder de bar ǵoı. Solardyń biriniń ókili bolar» dep joramal aıtqandar da boldy. Degenmen, qandaı suraqtyń da jaýabyn qınalmaı tabatyn álgi jigittiń jasy otyzǵa da jetpegenin, aty-jóniniń Jan Álibekov ekenin bilip alǵan jurt budan keıin Reseıdiń NTV arnasynda júrgen «Vtoroe prıshestvıe Vangı» atty telebaǵ­dar­la­masynda onymen qaıta júzdesti. Búkil álemniń eń tańdaýly kórip­kel­derin, erekshe qasıet ıelerin jınaǵan osy baǵdarlamada Jan Álibekov degen jigit taǵy da óz áriptesteriniń arasynan jarqyraı kórinip, nátıjesinde baǵdarlama jeńim­pazy atandy. Mine, sodan beri Reseıdiń kóptegen televızııalyq baǵdarlamalarynan  kóp­shilik osy Jan Álibekovti jıi kóretin boldy. Árıne, bul baǵdarlamalardy buryndary jaı qyzyqtap qarasa, endi almatylyq azamat Janǵa kópshiliktiń shyn nıetpen tileýles bolyp otyratynyn  kózimiz kórip te júr. Bul kezdeısoqtyq degendi qoısańshy. Sol qol jetpesteı kóringen Janmen osy ózimizdiń Astanada oıda joqta ushyrasyp qalǵanbyz. Qanǵa sińgen ádet qoı, júzdesýdi qur jibermeı, Jandy áńgimege tartyp, oǵan ózimizdi qyzyqtyrǵan birqatar suraqtardy da qoıyp úlgergen edik. –  Jan, «Taqyr jerge shóp shyq­paı­dy» degen ǵoı. Kóripkeldik qasıet ózińe kimnen juǵysty boldy? – Meniń eki ájem de (ákemniń de, she­shem­niń de analary) baqsy bolatyn. Qasıet sol kisilerden maǵan aýysqan sııaqty. Áli esimde, ákemniń anasynyń kózi kórmeıtin, sonda da úıge kim kelgenin, onyń nendeı sharýamen júrgenin eshkim aıtpasa da tap basyp bilip otyratyn. Al anamnyń anasy bizden bólek turatyn. Degenmen biz ol kisige jıi baryp turatyn edik. Bul ájemniń 13 balasy bolǵan eken. Onyń 12-si qaıtys bolyp, 13-shi sábıi, ıaǵnı meniń anam ǵana tiri qa­lyp­ty. Mine, osy ájem ábden qartaıyp qaıtys boldy. Qaıtpas saparǵa attanar aldynda ol aýrýhanaǵa tústi. Alaıda ol óziniń birer kúnnen keıin qaıtys bolatynyn da bildi. Olaı deıtinim, bir ońasha tusta meni janyna shaqyryp aldy da, qolyma bir ýys kúmis tıyndardy berip turyp, «Erteń men basqa álemge ketemin. Sol kezde meni bul jerden shyǵarady. Osy sátti sen qur jiberme. Myna qolyńdaǵy tıyndardy maǵan qaraı shashyp jiber de, «qabyldadym» dep daýystap aıt» dedi. Jáne dál solaı isteımin degen ýádemdi aldy. Árıne, men ol kisiniń sózinen birtúrli sekem alsam da, bergen ýádemde turdym. Kóp uzamaı meniń ómirimde ózim túsinbeıtin bir qyzyq ta, qorqynyshty jaıttar bastalǵan. – Oıyn balasy kezińiz be edi? – Iá. Kúni búginge deıin esimnen ketpeıdi. Ata-anammen birge kele jatyr edim, kórshiles turatyn Sasha aǵaı degen kisi qar­sy jolyqty. Nege ekenin qaıdam, sol kezde áı-shaı joq álgi kisige qarap: «Sasha aǵaı, endi birer kúnnen keıin siz ólesiz» dep aıt­qanymdy ózim de ańǵarmaı qaldym. Árıne, ata-anam maǵan bul sózim úshin qatty keıidi. Aradaǵy áńgimeni qulaǵy shalǵan aýladaǵy adamdar da meni ábden sókkeni esimde. Men ne deıin, bul sózdi qalaı, nege aıtqanymdy ózim de bilmeımin. Hosh, sonymen birer kúnnen keıin sol Sasha aǵaı shyndyǵynda da qaıtys boldy. Sol kezde aınaladaǵy adamdar tap bir kesapattyń bári menen kelip jatqandaı, maǵan kinálaı qaraǵanyn umytý da múmkin emes. – Mundaı qarym-qatynas áli oń-solyn tanyp úlgermegen oıyn balasyna qıyn tıgen-aq shyǵar? – Qıyn tıgende qandaı. Degenmen, ol kezde men áli jaspyn ǵoı. Bárin zerdelep, baıqaı bermeımin. Endi oılasam, sol kezde ásirese meniń ata-anama qıyn tıgen sııaqty. Nege deseńiz, týǵan-týys ta, kórshi-qolań da bizdiń úıge attap baspaıtyn boldy. Ata-anam qatty qınalsa kerek, bir kúni meni psıhıatrǵa aparǵan. Ol meni ári-beri qarap «myna sýretten ne kórip tursyń?» dep bir kartınany kórsetken. Men de kidirmedim. «Túk te kórip turǵan joqpyn. Shımaı-shatpaq birdeńe», dedim de odan ári «byltyr seniń balań býynyp ólipti ǵoı» degenim esimde. Sol-aq eken álgi kisi ornynan ushyp turdy da, «ba­lańyzdy alyp, dereý ketińizder. Bul men qaraıtyn naýqas emes» dedi. Muny aıtyp jatqanym, sol kezdegi ózime degen qarym-qatynasty siz aıqyn sezinsin degen oı edi. Ony aıtasyz, úlkender túgili, birge júrgen balalardyń ózderi de úrkektep, qashqaq­taıtyn boldy. Munyń bári qarshadaı ba­laǵa, ıaǵnı maǵan óte aýyr tıetin. Bar másele ózimde ekenin árıne, men bilmeıtin edim. – Eseıgenshe jurtshylyqtyń kóz­qara­sy sol qalpynda qaldy ma? – Joq. Keıinnen eptegen ózgeris bola bastady. Ol myna bir jaıttan keıin baıqaldy. Birde kórshiles turatyn bir bala bıikten qulap, aýrýhanaǵa es-tússiz halde tústi. Sol qalpynda esin jııa almaı, óli men tiriniń arasynda biraz jatyp qaldy. Esin jııýy ekitalaı dep dárigerler de kúderin úze bastasa kerek. Sol kezde bizdiń úıge zar eńirep, álgi balanyń anasy Roza apaı kelgen. Meni izdep kelgenin ishteı sezsem kerek, álgi kisini kórgennen-aq: «Aǵyp jatqan sýǵa balańyzdyń jeti zatyn tastańyz», deppin de odan ári oınap kete baryppyn. Roza apaı bolsa ne aıtaryn bilmeı, qala berdi. Erte­ńi­ne tańerteń ol kisi úıge taǵy da keldi. Al meniń keshe ne aıtqanym esimde joq. «Keshe sen balańnyń jeti zatyn aǵyn sýǵa tasta» dediń ǵoı dedi, ol taǵy da. «Solaı dedim be?» – deımin men. Qysqasy, anasy meniń aıtqa­nym­dy jasapty. Eki kúnnen keıin álgi essiz jatqan bala kózin ashty. Al birneshe kúnnen keıin burynǵy qalybyna kelgen. Mine, osy­dan keıin maǵan túrli jaǵdaıǵa baılanysty ne aıtar eken dep keletinder qatary kóbeı­gen. Jurttyń ne úshin keletinin men qaıdan bilemin. Bireýge oıyma oqys kelgen sózdi aıta salamyn. Mysaly, bir kórshimiz áke-shesheme óziniń ózge óńirde ótetin bir úılený toıyna erteń júreıin dep otyrǵanyn aıtyp otyrdy. Sol kezde men onyń janyna júgi­rip kelip, joq ol jaqqa barmańyz deppin. Ne oılaryn bilmegen álgi kisi meniń sózim­nen asa almaı, sol kúni ishimdikke ábden toıyp alypty. Onyń bul halin kórgen áıeli balasyn alyp, toıǵa ózi ketti. Alaıda, mingen máshınesi jolda apatqa ushyrap, onyń ózi de, balasy da qaıtys bolyp ketipti. Mine, osyndaı-osyndaı jaıttar maǵan degen jurttyń kózqarasyn ózgerte bastady. – Reseı telearnalary sizdi qalaı taýyp júr? – Men «Bıtva ekstrasensov» degen tele­baǵdarlamany ylǵı qarap júretinmin. Sóıtip, ózimdi baıqap kórsem qaıtedi degen oı  qy­zyq­tyra bastady. Biraq, maǵan «bir nárse» bóget bolyp jolymdy tejeı berdi. Aıtalyq, baǵdarlamanyń 10 maý­symyna qatysýǵa shaqyrý alǵan kezde jolda qujatymdy joǵal­typ alsam, 11 maý­sym­da qatty naýqas­ta­nyp qaldym.  Sóıtip, bul baǵdarlamaǵa qatysa almadym. Amal qansha, kóp uzamaı Almatyǵa qaıttym. Sol kezde sońymnan NTV arnasynan bir top adam qýa kelipti. Sóıtip, olar meni úsh kún boıy sy­naqtan ótkizdi. Nátıjesinde «Ekstrasensy protıv ýchenyh» degen baǵdarlamaǵa qatysýǵa shaqyrdy. – Synaq demekshi, sonyń bári jap-ja­tyq óte salmaıtyn sııaqty ǵoı. Teledıdardan qarap otyrsań, sol synnyń ótýi­ne jaýapty adamdardyń keıde óz qabi­le­tin synnan ótkizýge kelgenderdiń qaısy­bi­rin kópekórneý mazaqtap, tipti namy­syna tıip jatatyny da baıqalyp qala­dy. Siz­diń basyńyzdan mundaı jaıttar ótti me? – Men ondaı jaıttardy kóńilge túıip, kek tutpaımyn. Adamnyń rýhanı óresi bıiktegen saıyn keshirimdi keledi. Men de saıazdaý adamdardy kórsem, Alla myna kisi­niń sanasyna sáýle bergeı dep tilek ti­leı­min. Ras, ara-tura siz aıtqandaı ashýyń kele­tin sátter de bolady. Esińizde bolsa, ekstra­sens­terdiń bastan-aıaq muzdaı qarý­lan­ǵan adamdy, ıaǵnı «terrorshyny» qalyń toptyń arasynan izdeıtin sáti bar emes pe? Sondaı synǵa túsýge kezegim kelgen kezde men ádet­tegisinshe aldymen Quran aıattaryn oqy­ǵan­myn. Sol-aq eken osy baǵdar­la­ma­nyń bary­syn park ishinde qyzyqtap turǵan bir top jastar qıqýlap, izimnen qalmaı, qo­lyna túsken qoqysty maǵan qaraı laq­tyryp, ma­zaqtap, ábden zyqymdy shyǵardy. Mundaıda oıyń bólinse, bári bitti. Biraq men bul jastarǵa mán bermeýge tyrystym. – Sonshama adamnyń ishinen sol qarýly «terrorshyny» jańylmaı tapqan birden-bir adam óziń boldyń ǵoı. – Á, siz de kórgen ekensiz ǵoı. Endi negizgi oıyma oralaıyn. «Terrorshyny» tapqan­nan keıin álgi jastar kelip, menen keshirim sura­ǵanyn aıtsam deımin. Oǵan da rahmet dedim. Synaq demekshi, keıde aldyńa kelgen adamdar da ózinshe qýlyq jasap, senen emtıhan alǵysy keletinin qaıtersiń. Birde al­dy­ma kelgen bir áıel ózimen birge bir qorap sýretti ala kelipti. Munyń bári meniń týys­tarym. Solar jaıly bilgim keledi, degen ol álgi sýrettiń arasynan bireýin sýyryp aldy da, myna jigit meniń baýyrym. Jasy 30-ǵa taıap qaldy. Áli úılenetin emes. Nege ekenin aıtasyz ba, – dedi.  – Aıtaıyn, bul jigit osy­dan úsh jyl buryn kólik apatyna ushy­rap, qaıtys bolǵan. Ony ózińiz de jaqsy bilesiz. Soǵan qaramastan, siz meni synaǵaly aıtyp otyrsyz, – dedim men oǵan. – Aldyńyzǵa ártúrli oımen keletin­derdiń bar ekenin ózińiz de aıtyp otyrsyz. Sonyń bárin talǵamaı, qabyldaı beresiń be, joq álde bas tartatyn kezińiz bola ma? – Bas tartatyn kez bolady. Onyń sebep-saldaryn túgeldeı baıandap shyǵý múmkin emes. Osy arada bir ǵana jaıtty aıtsam, odan ári óz-ózinen túsinikti bolar degen oıdamyn. Birde maǵan bir jas áıel kelgen. Izinshe ishke ajal kirdi. – Qyzyq eken. Ony qalaı bildińiz? Álde kózińizge kórindi me? – Ony túsindirip aıta almaımyn. Durysy, men ony sezindim. Dalada mı aınaldyrar ystyq. Sonda da meniń tula boıym tońǵany sondaı, selkildep sala berdim. Sonymen qatar, álgi áıeldiń on kúnnen keıin qaıtpas saparǵa attanatynyn da bildim. Ony qalaı aıtasyń, sol joly álgi áıeldi men qabyldaýdan bas tarttym. – Buryndary eresekter jaǵy kóz tıipti, til tıipti dep balalardy emdep-domdap jatatyn edi. Alaıda kózge kórin­beı­tin nársege senbeıtin keńestik ıdeologııa onyń bárin joqqa shyǵardy ǵoı. Endi osy sóz qaıta jańǵyra bastaǵan sııaqty. Olaı deıtinim, osy kúni adamdardyń bir-birine degen energetıkalyq áseri, shabýy­ly degen sózdi jıi estıtin boldyq. Tipti bireýdiń otbasyn oırandap, qyzmetin tal­qandap, bolmasa qyrshynynan qıyp ta beremin dep óz qyzmetin ashyqtan-ashyq usy­natyndar da bar ekenin kózimiz kórip júr. Bul shyn mánisinde solaı ma? Joq álde jurtty aldap-arbaýdyń bir amaly ma? – Adamdardyń bir-birine energetıkalyq áser etýi burynnan bar nárse. Ádette úlkenderdiń qudaı til-kózden saqtasyn dep tilek tileıtini bar ǵoı. Sonyń ózi de álgi siz aıtqan jaıttardyń bar ekenin rastap turǵan joq pa? Iá, ókinishke oraı, ózińiz aıtqandaı, boıyńdaǵy qasıetin qara kúshke qyzmet etýge jumsaıtyndar az emes. Son­dyqtan, saqtanyp júrgenniń esh artyqtyǵy joq. Qazaq qashanda mundaı energetıkalyq kúshterdiń aldyn alýǵa tyrysqany ózimizge belgili. Aıtalyq, bala besigine úki taǵyp, kıimine túıregish nemese jyltyraq zattar qadap qoıý ártúrli kúshterdiń nazaryn basqa jaqqa aýdarýdyń amaly. Tipti kópshilik arasyna barǵanda álgindeı nárseler qol as­tyn­da joq bolǵan jaǵdaıda anasy balasy­nyń betine kúıe jaǵyp qoıatynyn ózińiz de jaqsy bilesiz. Bul adamnyń kózin balanyń ózinen góri álgi zattarǵa aýdaryp, energe­tı­ka­lyq áserin álsiretýdiń amaly. Osydan-aq qazaqtyń kóz tııýden saqtana bilgenin baı­qaı­myz. Jáne ony emdeı de bilgen. Esińizde shy­ǵar, ájelerimiz kóz tııýdiń, til tııýdiń jeńil-jelpi túrin ushyqtap, emdep-domdap ta jiberetin edi ǵoı. – Balany til-kózden saqtaýdyń álgindeı amalyn jaqsy aıttyńyz. Al eresekterge saqtanyp júrýdiń qarapaıym ádisi bar ma? – Bar. Qazaqshalap aıtqanda, barlyq pále-jaladan qorǵanýǵa eń qolaıly nárse tuz. Onyń qasıetin bizdiń ájelerimiz jaqsy bilgen. Tuzben ushyqtaý, tuzben alastaý so­nyń bir dáleli. Meniń ózimniń de kún saıyn tuzdy sý toly vannaǵa túsetin ádetim bar. Bul energetıkalyq tazarýdyń bir ádisi. Jurt­qa da osyndaı tuzdy vannaǵa túsýge keńes beremin. Tipti qaltańyzǵa, sómkeńizge bir shymshym tuzdy orap salyp júrseńiz de artyq emes. Sonda sizge pále-jala jola­maı­dy. «Ekstrasensy protıv ýchenyh» baǵdar­la­masynda bizge qaısysy glıýkoza, qaısysy  glıýkonat natrıı ekenin hımııalyq quramy­na qarap aıyryp berý týraly tapsyrma berilgen bolatyn. Bul da jaıdan-jaı emes. Sebebi, ekeýiniń de quramynda tuz bar. Al tuzdyń «málimetti» berýi qıyn. –   Bala kezinde adam armanshyl keledi emes pe? Siz de kezinde ártúrli qııalǵa berilgen bolarsyz, sol armandary­ńyz­dyń júzege asqany bar ma? – Árıne. Búgin sonyń birine ǵana toqtalyp óteıin. Kezinde, ıaǵnı bala kezimde Reseı telearnasynda júrgen «Ýgodaı melodııý» degen telehabar maǵan óte unaıtyn edi. Sol habardy kórip otyryp, óskende Valdıs Pelshpen birge osy habarǵa men sóz joq qatysamyn deıtin edim. Alaıda, ol habar keıinnen jabylyp qaldy. Biraq meniń bala qııalym jartylaı bolsa da júzege asty. Olaı deıtinim, Valdıs júrgizetin ha­barǵa túsýge shaqyrǵan telearnanyń adam­dary Almatyǵa ózderi izdep keldi. Sol «Eks­trasensy protıv ýchenyh» deıtin baǵ­dar­lamaǵa qatysýǵa men de qýana kelistim. Onyń bir sebebi, ózim qatarlas balalarmen mektepte oqyp júrgende bir nárseniń sheshimine baılanysty ózara daýlasyp qalatyn­byz. Bir ǵajaby, sol kezde qulaqqa kirmeıtin nárse sııaqty bolyp kóringenimen, meniń aıtqanym nátıjesinde eń durys sheshim bolyp shyǵatyn. Balalar da ony talaı ret moıyndaǵan edi. Al myna baǵdarlama bolsa, óz múmkindigińdi, ózgeniń qabilet-qarymyn ishki tarazyńa salyp, salmaqtap alýǵa múm­kindik týǵyzatyn óte qyzyqty baǵdarlama edi. – Kez kelgen adamnyń mańdaıyna ja­zylmaǵan qabilet ıesi retinde árdaıym jolym bolyp tursa deıtin adamdarǵa nen­deı keńes bergen bolar edińiz? – Men ondaı adamdarǵa aınalaǵa meıirli, izgilikti bol degim keledi. Bul sózdi jaıdan-jaı aıtyp turǵanym joq. О́ıtkeni, adam­dar­ǵa siz qaıyrly, meıirli bolǵan saıyn ener­getıkalyq kúsh-qýatyńyz nyǵaıa beredi. Al mundaı adamdy qýanysh- súıinishtiń ózi izdep tabady. Kerisinshe, qanyńyz qaraıyp, qyzǵanysh pen óshpendilikke boı aldyr­sa­ńyz, sonshalyqty ózińizdi-ózińiz ishteı kemirip, jep qoıatynyńyzdy da umytpańyz. – Syrt elderde zań qyzmetkerleri asa aýyr qylmystardy ashýda kóripkelderdiń, ekstrasensterdiń kómegine jıi júginedi dep estımiz. Al bizdiń elimizde bul jaǵy qalaı? – Syrt elderde solaı ekeninen habarym bar. Sońǵy kezde kórshimiz Reseı de mundaı tásildiń tıimdiligine kóz jetkize bastady. Jekelegen jaǵdaıda, aýyr qylmystardy ashý isinde ekstrasensterdiń kómegine júgi­nip júr. Al bizdiń elde zań qyzmetkerleri ázirge ondaı qadamǵa bara qoımaǵan sııaqty. Bul bálkim, eldi aldap-arbaıtyndardyń, kóz­boıaýshylyq jasap júrgen alaıaqtardyń tym kóbeıip ketkendiginen bolar. Áıtpese, bizdiń halqymyzdyń arasynda joǵalǵan maldy taýyp beretin, qylmyskerdiń kim ekenin tap basyp aıtatyn adamdar baıaǵy­dan-aq bar edi ǵoı. Ony zań adamdary da jaqsy bilýge tıis. – Qalada ósken, orys mektebin bitirgen, orystildi ortada qalyptasqan jap-jas jigittiń Qurandy sýdyratyp oqıtynyna kópshilik qaýym rıza bop júr. Bul jerde men ózińiz týraly aıtyp otyrmyn. Quran oqýdy sizge kim úıretti? – Biz otbasynda úsh bala boldyq. Ápkem Maıra, men jáne qaryndasym Dana úsheýmiz de Qurandy jas kezimizden-aq oqı alatyn edik. Ony bizge anamyz Álııa Buralqıeva úıretti (ol kisiniń mamandyǵy dáriger bo­la­tyn. Bolatyn deıtin sebebim, ákem Áýelbek te, anam Álııa da búginde zeınetker). Bes ýaqyt namaz oqıtyn ol keshqurym bárimizdi otyrǵyzyp qoıyp, Quran úıretetin. Bul senderge kerek bolady deıtin. Sol sózdiń shyndyǵyna kóz jetkizdim. Alla Taǵalanyń qudiretin, meıirin Quran oqyǵan adamnan artyq kim sezinedi? Sol úshin de ata-anama myń alǵys. Qanshama jumysbasty bolsa da ýaqyt taýyp, bizdi sonshalyqty tunyq álemniń káýsarynan sýsyndatqandary úshin biz olarǵa rızamyz. – Jurttan estýimizshe, buǵan deıin advokat bolyp qyzmet istegen ekensiz, bul mamandyǵyńyzben nege qosh aıtystyńyz? – Kezinde bul mamandyq maǵan óte unaıtyn. Biraq minezimniń bir «osal jeri» – men qashanda shyndyqty aıtatyn adammyn. О́zgelerden de sony kútemin. Áýelde men azamattyq istermen aınalysyp júrdim de, keıinnen qylmystyq isterge aýystym. Sonda bir jaǵdaı boldy. Naqtylap aıtsam, jas balany zorlap-qorlaýǵa baılanysty iske qorǵaýshy bolyp men taǵaıyndaldym. Advokattyń jumysy sondaı, ol ózi qorǵaýshy bolǵan adam jaıly bárin bilýi kerek. Men qorǵaýyma alǵan adam da ant-sý iship, óziniń qylmys jasamaǵanyn aıtty. Biraq men onyń ótirik aıtyp turǵanyn, qylmyskerdiń naq ózi ekenin bilip turdym. Sondaı adamdy qorǵaǵym kelmedi. Bas tarttym. Tipti, sońynan osy kásibimdi de tastadym. Oǵan esh ókinbeımin. – Alda qandaı josparyńyz bar?

– Reseıdiń birqatar telearnalary birinen soń biri maǵan qyzyqty baǵdarla­ma­lar­ǵa qatysýdy usynyp otyr. Olardyń qaı­sy­birine kelisim de berdim. Aıtalyq, «Vtoroe prıshestvıe Vangı» degen jańa, tyń baǵdarlamada kópshilikpen taǵy da júzdesemiz degen oıdamyn. 

Áńgimelesken Jumagúl QÝANYShBEKQYZY.