Ulystyń uıytqysy – Ońtústik

28-29 qyrkúıekte Astanada Ońtústik Qazaqstan oblysynyń kúnderi ótedi «TÁÝELSIZDIKTIŃ TÁTTI JEMISI OŃTÚSTIK О́MIRINEN AIQYN KО́RINEDI» Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar MYRZAHMETOVPEN áńgime – Asqar Isabekuly, áńgimemizdi jurt ǵasyr jobasy dep atap ketken «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyry qu­ry­lysynyń bastalýynan órbitsek. Úsh mıl­lıonǵa jeteǵabyl halqy bar oń­tús­tik kógildir otyn máselesinde kirip­tar­lyqtan qanshalyqty qutylady? – Búgindegi «Gazlı – Shymkent» gaz magıstrali oblystyń 7 aýdan, qalalaryn qamtamasyz etip otyr. Al gaz qubyrynan alys otyrǵan Sozaq, Báıdibek, Kentaý, Túr­kistan, Otyrar sekildi aýdandardyń kó­gildir otynǵa qoldary jetpeı kelgen. Sondyqtan «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldi gaz qubyryn óte mańyzdy joba deýimiz kerek. Osy arqyly elimizde tuńǵysh ret biryńǵaı ulttyq gaz tasymal­daý júıesi qalyptaspaq. Naqty aıtqanda, aımaqqa jyl saıyn 6 mıllıard tekshe metr kóleminde gaz jetkizilip, 8 aýdan, qa­la qamtylatyn bolady. Sonyń arqasynda halyqtyń turmys jaǵdaıyn jaqsartyp, óńir ekonomıkasynyń ósýine, ónerkásip­tiń qanat jaıýyna qosymsha múmkindik týmaq. – Byltyr óńirlik ónim alǵash ret 1 trln. teńgeden asty. Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaev Ońtústik Qazaqstan ob­ly­sy­­­na kelgende «Ekonomıkanyń tini – sha­ǵyn jáne orta kásipkerlik. Ony órken­detý joly ońtústikte jaqsy jol­ǵa qoı­ylǵan», degen edi. Bizdegi basym ba­ǵyt­tar qaısy? Qazaqstandy baý-baqsha, kók­ónis ónimderimen qamtama­syz etýge ońtústiktiń áleýeti jete me? Paı­dala­ný­dan shyǵyp qalǵan sýarma­ly jerlerdiń qatarǵa qosylýy qalaı júrip jatyr? – Durys aıtasyz, basqa-basqa Qazaq­sta­n­dy kókónis ónimderimen erkin qam­ta­ma­syz etýge ońtústiktiń áleýeti jetedi. Osy baǵytta júıeli jumystar júrip jatyr. Sońǵy eki jylda sý sharýashylyǵy ny­sandaryn qalpyna keltirý jumystary­nyń nátıjesinde 77 myń ga sýarmaly jer­ler qaı­ta aınalymǵa qosylyp, 9 myń­nan astam jańa jumys oryndary ashyl­dy. Bul ju­­­mys bıyl da jalǵasyn taýyp otyr. 2011 jy­ly qalǵan 26,7 myń ga jer qatarǵa qo­sy­latyn bolady. Búginde, onyń 19,1 myń gek­tary paıdalanýǵa berildi. Iаǵnı, endi qo­symsha 6 myń adam taǵy da jumyspen qamtylmaq. Barlyq aýdandarda sý berýshi kommý­nal­dyq mekemeler yqshamdalyp, tártipke keltirilip 954 mln. teńgege 236 dana kerek tehnıka satyp alyndy. Shardara sý qoı­masynan Maqtaaral aýdanynyń 90 myń gektar egis alqaptaryna sý sorǵylar ar­qy­ly aǵyn sý jobasy iske qosyldy. Jylyjaılar kólemi 51 paıyzǵa ulǵaıyp, 315 gektardy qurady. Jyl sońyna deıin 370 gektarǵa jetkiziletin bolady. Jyly­jaı­lardy eki qoıandy bir oqpen atý úshin mektepterdiń janynan da qura bastadyq. Búginde 93 mekteptiń janynan jylyjaı salyndy. Josparda 300 mektep tur. Tamshylatyp sýarý tehnologııasy 4852 gektar jerge endirildi. Jyl sońyna deıin tamshylatyp sýarý ádisin 19,0 myń gek­tar­ǵa jetkizý úshin jumystar júrgi­zi­lýde. Salystyrmaly túrde aıtsaq, 2009 jyl­dyń basynda bar-joǵy 1 myń gektar bolatyn. Qolda bar 38 qoımanyń jalpy syıymdylyǵy 80 myń tonnany quraıdy. Aǵymdaǵy jyly onyń syıymdylyǵyn 150 myń tonnaǵa jetkizý jumystary júr­gizilýde. Búginde basty másele ónimdi ón­dirýde emes, ony tıimdi satýda. Sondyq­tan bıyl saýda-logıstıkalyq ortalyqtyń qurylysy bastaldy. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý kólemi 50 mlrd. teńgeni qurap, 8,4 mlrd. teńgege artty. – Osyǵan oraılas suraq. Sýsyz tirshilik joq. Qyrǵyz aǵaı­yn­dar Toq­taǵul GES-inde nópir sý likildep to­­­lyp tursa da alqaby shóldep qatalaǵan qa­zaqtarǵa ońaılyqpen sý bergisi joq. Al qys­ta kórshisin topan sý bassa da qaramaı, ener­getıkalyq rejimge kó­she­di. Shardara sý qoı­masy salynǵanǵa deıin О́zbekstanǵa Arnasaı ar­qyly biz Aral sýy­nyń sýyn berdik. El­basynyń tikeleı tap­syr­masymen salynǵan «Kók­saraı» sý rettegishinen bıylǵy kórgen paıda­myz­dy jiliktep bere alasyz ba? – Kóksaraı sý rettegishi siz aıtqan ol­qylyqtyń ornyn toltyryp jatyr. Byl­tyr­dyń ózinde, qurylysy tolyq aıaqtal­maı jatyp, 360 mln. tekshe metr sý kók­tem­de Kóksaraıǵa jınalmaǵanda, Qyzyl­orda ob­ly­­­syna biraz qıyndyqtar týǵyzar edi. Onyń syrtynda ońtústik úshin de paı­dasy zor. Kóksaraı arqyly 20 myń gek­tar sýar­maly jerdi kádege asyrýǵa bo­lady. Balyq ósirý­ge, mal azyǵyn daıyn­daý­ǵa qosymsha múm­kindik bar. Iаǵnı,­ Kók­saraı sý rettegishi ózi­ne artylǵan úmitti tolyqtaı aqtap keledi. – Sizdiń tikeleı qadaǵalaýyńyzben jer kólemi 337 gektardy alyp jatqan «Indýstrııalyq aımaq» quryldy. Bul jobanyń ekinshi tıimdi jaǵy, qalanyń ajaryna nusqan keltirip turǵan, qı­rap, qoqysy qalǵan burynǵy fosfor za­ýytynyń orny tártipke keldi. Byl­tyr 37 iri ınvestısııalyq joba qaral­ǵanyn bilemiz. Keleshegin kóz aldy­ńyzǵa qalaı elestetesiz? – Indýstrııalyq aımaqqa kásipkerler áýelde kúmánmen qaraǵanymen, qazir kú­dik­teri seıilgen sııaqty. Osynyń dáleli su­ranys kúnnen kúnge artyp otyr. Keleshegi mol. 2011 jyly aımaqtyń ınfra­qu­ry­lymyn damytýǵa 1,4 mlrd. teńge bólin­di. 2011 jyly ındýstrııalyq aımaqta 16 ınvestısııalyq jobany iske qosý josparlansa, 7 aıda 5 joba iske qosyldy. Búgin­de budan bólek 30 joba qaralýda. Jalpy jobalarǵa keletin bolsaq, ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­la­­masynyń aıasynda 2011 jylǵa 63 joba josparlanyp, olarda 4651 jańa jumys ornyn ashý kózdelgen. Onyń ishinde ın­dýs­trııalandyrý kartasyna 31 joba engizilgen, 2098 jańa jumys orny ashylatyn bolady. Búginde 31-diń 15-i iske asy­ry­lyp, 908 adam jumyspen qamtyldy. Jyl aıaǵyna deıin, kestege sáıkes, qalǵan 16 joba iske qosylyp, 1190 jańa jumys orny ashylatyn bolady. 2011 jyly «Ońtústik» AEA-nyń ın­fra­qurylymyn aıaqtaý úshin qalyp otyr­ǵan 36 mln. teńge jumsalady. Iаǵnı, bú­gin­de AEA ınfraqurylymy (temir joldan basqa) tolyq aıaqtaldy dep aıtýǵa bolady. Endi aımaqqa jańa jobalar tartý maqsaty tur. Osy baǵytta tómendegi ın­ves­tı­sııa­lyq jobalardy iske asyrý jos­par­lanyp otyr. Máselen, toqyma buı­ymdary óndi­ri­sin uıymdastyrý. Maqsat – jylyna 130 myń tonna jún men túbitten syrylǵan ónimder óndirý. Jobanyń quny – 561 mln. teńge, ashylatyn jumys orny – 272. Tigin fabrıkasy jáne arnaıy materıaldar óndirý sehy. Qýatyn jylyna 150 myń dana arnaıy kostıýmder tigýge jetkizý. Jobanyń quny – 251 mln. teńge, ashylatyn jumys orny – 300. 2011 jyldyń 7 aıynda «Maksımým» AIO» JShS-ine 2224 joba boıynsha jal­py somasy 5,4 mlrd. teńge suranys ke­lip túsken. Onyń ishinde 1808 joba jal­py so­masy 3,4 mlrd. teńgege maqul­dan­ǵan (osy­nyń 1492 jobasy 2 mlrd. teńgege qar­jy­landyryldy). Bul jobalar boıynsha 1361 jumys orny ashyldy. О́tken kezeńmen salystyrǵanda 1175 jo­ba­ǵa artyp otyr. Osy keltirilgen mysal­dar «Indýstrııalyq aımaqtyń» bolashaǵyn aıqyn tanytady. – Jyl saıyn ótetin «Yrys aldy – yntymaq» forýmy shıe bolyp qatqan túıinderdi tarqatýǵa septigin tıgizip jatyr. Maqsat oryndalyp kele me? – Jurtshylyq osy forýmǵa alǵash­qy­da el aýzynda mátel bolyp ketken «Kúl­tóbeniń basynda kúnde jıyn» degendeı kózqaraspen qaraǵanyn sezdik. Biraq, bul bir mezettik is emes, erteńdi baǵdarlap, keleshekti kemel etýge baǵyttalǵan joba. Qazir úlken qoǵamdyq ınstıtýtqa aın­a­lyp keledi. Naqty jasalyp jatqan ju­mys­tar bar. Elbasy saıasatynyń ózekti taqyryby – el birligine, bilimdi jáne ımandy urpaq tárbıeleýge septesse, dit­tegen maqsatymyzǵa jetkenimiz. – Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy ońtús­tiktiń ómirinde aıshyqty kórinýde. Soń­ǵy úsh jyldyń ózinde ǵana tek bilim salasynda 164 nysan paıdalanýǵa berildi. Táýelsizdikti qazaqqa «assalaý­ma­ǵaleıkým» dep ózi esikten kirip kelgendeı kóretinder bar. Al oblys bas­shysy qalaı oılaıdy? – Múmkin, «esikten ózi kirgenmen de» ony durys qarsy alyp, baǵalap, tórine shyǵarý, shańyraqqa kóterý ekiniń biriniń qolynan kelmeıtindigin biz búgin kórip otyrǵan joqpyz ba? Keńes ókimetiniń dáý­irlegen tusynda da ońtústik mektep­te­ri­niń jartysyna jýyǵy apatty jaǵdaıda bol­dy. Tórt, úsh aýysymdyq mektepter kez­desetin. Qazir bári retke keldi. Iаǵnı, bul – táýelsizdiktiń tátti jemisiniń bir ǵana aıǵaǵy. Siz bilim berý salasyndaǵy nysan­dardy ǵana aıttyńyz, al mundaı jumys­tar barlyq salalarda júrgizilip jatyr. «Myń ólip, myń tirilgen» qazaqtyń araı­ly tańy Táýelsizdikpen birge endi atty. Biz «Memleket rámizderi» alańynda Elba­­sy­myzdyń táýelsizdik týraly aıtqan myna­daı tarıhı sózin jazdyryp qoıdyq: «Biz memleket qurdyq. Qurǵanda da, aty bar da zaty joq memleket emes, búkil adam­­zat ta­nıtyn, tanyp qana qoımaı, moı­­yndaıtyn, qurmetteıtin memleket qu­ra aldyq. Endigi jerde táýelsizdik týyn tigýge qanshalyqty qajyr-qaırat kerek bolsa, ony qulatpaı saqtap qalýǵa son­sha­lyqty qajyr-qaırat kerek». Jastar jú­rek­ke toqyp, taǵyly­myn boıyna sińirsin dep jazdyrdyq. Táýelsizdik qazaqqa ońaı keldi dep sa­naıtyndardyń ultqa jany ashıtyn­dy­ǵy­na onshalyqty senbeımin. Táýelsiz el bol­dyq dep qur maqtanbaý kerek, tuǵyr­ly, ómirli, baıandy bolýy úshin bárimiz bir adamdaı jumys jasaýymyz kerek. Álem daralaǵan Elbasymyz osy saıa­sat­ty parasattylyqpen iske asyryp keledi. – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN.

 

* * *

ShYRAILY ShYMKENT ShAHARY

halyqaralyq baıqaýda TMD boıynsha úzdik qala dep tanyldy

Bul ataýdy qoıǵan el Prezıdenti. Nursultan Ábishuly ońtústikke kelgen saparynda Shymkenttiń búgingi kelbetine kóńili toǵaıǵandyǵyn bildirip osylaı degen. Sosyn aqyryn jymıyp, “ózderiń de “sh” árpin jaqsy kóresińder ǵoı”, dep jeńil ázildegen. Shesheden sybaý – maqtanatyn, erekshelenetin, erekshelendiretin sóz emes, árıne. Munyń da shymkenttikterdiń sóz qoldanysynan shyǵyp, arhaızmge aınalar kúnin tileıik. О́mirde ózgermeıtin eshteńe joq. Shymkenttikter keshegi jalbyr tondy qalanyń búginderi qamqa ton kıgenin kózderi kórip otyr. Adam jaqsylyqqa kenelgen saıyn burynǵysyn umyta berer eken. Buryn ishki oramdar túgili ortalyq kóshelerdiń asfalty shuryq tesik bolyp jatatyn. Júrgizýshiler apandaı shuńqyrǵa máshınesiniń tósin ońdyrmaı uryp alyp, dóńgelekteri jarylyp, oıbaıǵa basyp jatatyn. Pendemiz ǵoı. Asfalt jol myqty, taqtaıdaı tegis bolǵannan keıin máshıne­lerdiń tizgin tartpaı yzǵytatyndyǵy anyq. Sondaıda jol boıyna jaqyn otyrǵan turǵyndar “burynǵy apan tesik joldarymyz jaqsy edi” dep bir qoıady. Shymkenttiń surqyn qashyrǵan qala ortasyn shyrmaýyqtaı shyrmap alyp, kún kózin kórsetpegen qara bazarlary bolatyn. Ońtústiktiń halqy ózge óńirlerge qaraǵanda óz paıdasyna pysyqtaý, ámbebap keledi. Dúnıeniń keń ýaqytynda qalanyń qaq ortasyn bazarlarǵa bólip alǵan isker jigitter árbir sharshy metrlerdiń qyp-qyzyl aqsha ekendigin maıynyń qaýashyǵyna salyp, eseptep kórgen de, eki adam ǵana óte alatyndaı oryn qaldyryp, qalǵanyn jaıma bazarǵa aınaldyryp jibergen edi. Shymkentte óz halqyna kelim-ketimdi qosqanda 1 mıllıondaı halyq bar. Osynsha jurttyń jartysy bazar aralaǵanyn kóz aldyńyzǵa elestete berińiz. Qapqa lyq toltyra salǵan balyq sekildi mıly­ǵady da jatady. Al sol mańǵa bir kirgen kólik keptelekke túsip, júgirýshiniń jany kúıip zor­ǵa shyǵady. Bazarlardy syrtqa shyǵarmasa bul Shymkent qala bolyp jarytpaıdy. Osyndaı baılam bolǵan. Bastamany sol kezdegi oblys ákimi Berdibek Saparbaev kóterdi. Bolat Jyl­qy­shı­ev syrtqa kóshýge úsh jyl merzim belgilep, qala syrtynan aıyrbasqa jer bóldi. Jan bermek ońaı emes. Kóshirýdiń úlken kúshi О́mirzaq Shókeevke tústi. Aıtqanǵa kóngenmen, ke­li­sim-shart jasaldy, kónbegenin tóske salyp omyrdy. Ymyraǵa kóndirdi. Nurǵalı Áshimov burynǵy “Kól” bazarynyń ornyn abattandyryp, shaǵyn kólshikte qaıyq júzgizip, Shámshi Qaldaıaqovtyń “Meniń Qa­zaqstanym” festıvalin ótkizdi. Al Shymkenttiń gúldeı jaınap, respýblıka boı­ynsha úshinshi qala atanýyna shyn máninde úlken úles qosqan azamat – oblystyń búgingi ákimi Asqar Myrzahmetov. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıa­synda qala ansamblimen úndesetin ǵajaıyp arhı­tek­týralyq keshender salýdyń bas-aıaǵynda júrdi. Qala ákimi Arman Jetpisbaevtyń da aıanyp qalǵan jeri joq. Orynbasarlaryn, jaýapty mamandardy ertip alyp, tań qarańǵysyna deıin qurylys basynda júrgenderin kózimiz shalǵan. Jańa jobalar bıyl da atqarylyp jatyr. So­lardyń eń bastysy – «Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy» atyndaǵy saıabaq. Saıabaq aýmaǵyna «Altyn shańy­raq» el birligi monýmenti, «Táýelsizdik shejiresi» soń­ǵy úlgidegi sýburqaq jáne basqa da kórkeıtý ele­mentteri ornatylatyn bolady. Jyl aıaǵynda «Sırk», jeńil­atle­tıkalyq manej, halyqaralyq deńgeıdegi basseın, úlken tennıs keshenderi iske qosylady. Ekinshi úlken joba – qorǵasyn zaýytyn jaý­yp, ol oryndy tazartyp, Badam ózenin kóriktendirip, halyq demalatyn orynǵa aınaldyrý. Bul jóninde bú­ginde «TEO» jasaldy, tıisti jumystar júrgi­zi­lý­de. Qala ortalyǵyndaǵy 13 kóp qabatty úıdi kúr­deli jóndeýden ótkizip, qalany kórkeıtý jumystary bastaldy. Túngi qalanyń shyraıyn keltirý maqsa­tynda 15 jerge jaryq shamdarmen bezendirilgen jol ústindegi temir kermeler ornatyldy. Sondaı-aq, jaryqtandyrylatyn kósheler sany 44-ten 72-ge jetti. Atalǵan jumystar aǵymdaǵy jyly jalǵasyn taýyp, ekinshi-úshinshi deńgeıli 32 kósheni qosymsha jaryqtandyrý jobasy ázirlenýde. Kóshelerdi orta jóndeý jumystary da nazardan tys qalmaı, 2011 jyly qalamyzdyń 105 kóshesinde ortasha jóndeý jumystary júrgizilýde. Kóshe qıy­lys­tarynda standarttarǵa saı kóshe attary, jol bel­gileri kórsetilgen arnaıy temir qurylǵylar or­na­tyldy, baǵdarshamdar rettelýde. 537 kópqabatty úı aýlasynyń 245-inde kóriktendirý jumystary qol­ǵa alynyp, balalar oıyn alańshalaryna túrli oıyn elementteri ornatylýda. Bul jumystar keler jyly da jalǵasyn tabatyn bolady. Qırap jatqan bu­rynǵy fosfor zaýytynyń orny qoqystan tazar­ty­lyp, ındýstrııaly aımaq quryldy. Investorlardyń esebinen 5 juldyzdy eki qonaq úı salynbaq. Qury­lysyn bastaý 2011 jyldyń aıaǵyna josparlanyp otyr. Oblys ákimi qaladaǵy atqarylyp jatqan ju­mystardy osylaısha jiliktep berdi. Búginde Shymkentteı jaýhar qalada kópshiliktiń demalatyn, kóńil kóteretin mádenı oryndary kóp. Qala tymyrsyq tartsa, hosh ıisti myńdaǵan daraq­ta­ry bar Dendrobaqqa barady. Onda túnde de samaladaı jaryq. Qala ortalyǵyndaǵy “Shámshi gúlzary” ansambli Qazaqstannyń kóp qalalary úshin úlken arman. Bıylǵy mamyr men shilde aralyǵynda gúlzarda memleketimiz táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy jáne As­ta­nanyń mereıli merekesine arnalyp oblystyq “Táýel­­sizdik – mereıim” atty festıval ótti. Ár aýdan, qala senbi, jeksenbi kúnderi kezegimen óz óner­le­ri­men sarapqa tústi. Ásem áýen men shalqyǵan kúı Shym qalanyń turǵyndaryn sıqyrly sazymen uıyt­ty. Qala jurty men qonaqtary qyzyqshylyqqa qa­ryq boldy. “Táýelsizdik – mereıimniń” sońy “Arys jaǵasyndaǵy” gala-konsertke, “Meniń Qazaq­sta­nym” festıvaline jalǵasty. Shymkentten túlep shyqqan talanttar basy “Dosmuqasan” bolyp, ońtús­tik­tiń bas qalasyn ánmen áldıledi. Bul, árıne, ob­lys­tyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy Kúlııa Aı­dar­be­ko­va hanym bastaǵan ujymnyń da jemisti jumysy. Ásem Shymkent óz qazanynda ǵana qaınap jatqan joq. TMD elderi boıynsha 80-nen astam qala qa­tys­qan báıgede kermege oq boıy úzdik keldi. “TMD men Eýrazııalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqtyń tańdaý­ly qalasy” atty II halyqaralyq qazylar baıqaý-kon­kýrsynda Shymkent úzdik qala dep tanyldy. Esti jurt qýanarlyqtaı marapatqa ıe boldy. Al ket­pen­niń sabynan qaraýyl qaraıtyndar qashanda tabylady. Shymkent – shyn máninde kórkem shahar, taza­lyq­t­y jany súıetin kirpııaz qala. Oǵan tań qarań­ǵysynda tursańyz, kózińiz ábden jetedi. “El jatsa da enekem jatpaıdy» degendeı, qala tazalyǵyna jaýapty “LTD-Turmys” JShS-nyń qyzmetkerleri qala uıqysynan oıanǵansha keshegi kúnnen qalǵan qoqystan aryltady. – Elbasy Shymkentke Qazaqstandaǵy úshinshi qa­la degen joǵary baǵa berdi, – deıdi qala ákiminiń or­yn­basary Salqan Polatov. – Qala basshysy osy qurmetke laıyq bolýdy, qalanyń áleýetin kóterýmen qatar, abattandyrý máselesine úlken mán beredi. Oblystyń bas qalasy bolǵan soń oblys basshysy da Shymkentti damytý josparyn kún tártibinen túsir­gen emes. Al yntymaǵy jarasqan, birlikke uıyǵan elde bereke bolady.

Árıne, Shymkent sekildi úlken qalada sheshilmegen problema joq desek, qatelessek kerek. “Shamnyń jaryǵy túbine túspeıdi” degendeı, ondaı máseleler bar. Al olar keler kúnderdiń enshisinde...

* * *

DEREK PEN DÁIEK

О́nerkásip. 2011 jyldyń qańtar-tamyzynda oblysta 230,7 mlrd. teńgeniń ónerkásip ónimi óndirildi. Asa mańyzdy ónimderdiń ishinde un óndirý – 3,1% (482,4 myń tonna), mazýt óndirý – 5,6% (699,6 myń tonna), sement – 27,2% (919,6 myń tonna), ák – 2 ese (68,0 myń ton­na), sút – 18,6% (11,0 myń tonna) artqan. Sýmen jab­­­dyq­taý, káriz júıesi, qaldyq­tardyń jınalýyn jáne ta­ra­tylýyn baqylaý boıynsha 2,9 mlrd. teńgeniń ónimi óndirildi. Aýyl sharýashylyǵy. Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi, qoldanystaǵy baǵada 93,3 mlrd. teńgeni qurady. Ob­­­lystyń aýylsharýashylyq ta­ýar óndirýshileri 106,3 myń ton­na mal jáne qus etin, 466,1 myń tonna sút, 186,6 mln. dana jumyrtqa óndirdi. 2011 jyl­dyń 1 qyrkúıegine ob­lys­taǵy sharýashylyqtardyń bar­­­lyq sanattaryndaǵy iri qara mal sany – 928,9 myń, qoı – 3921,4 myń, eshki – 458,3 myń, jylqy – 191,1 myń, túıe – 20,8 myń, shoshqa – 46,6 myń, qus 2673,2 myńdy qurady. Shaǵyn kásipkerlik. Sha­­ǵyn kásipkerlik sýbektileriniń sany 110,6 myń boldy. Shyǵar­ǵan ónimi (taýarlary, kórset­ken qyzmeti) 266,1 mlrd. teń­geni, jumyspen qamtylǵandar sany 298,7 myń adamdy qura­dy. Investısııa salasy. Ob­lys ekonomıkasyn damytýǵa, baǵalaý esebimen negizgi qorǵa 136,7 mlrd. teńge ınvestısııa baǵyttaldy. Turǵyn úı qurylysyn damytý. Turǵyn úı quryly­sy­na 3277,9 mln. teńge ınvestısııa tartyldy. Paıdalanýǵa be­­rilgen turǵyn úıdiń jalpy alańy 115,4 myń sharshy metr­di qurady. 2011 jyldyń qań­tar-tamyzynda paıdalanýǵa berilgen turǵyn úıdiń naqty kólem ındeksi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyr­ǵan­da 182,1 paıyzǵa artty. Syrtqy saýda. Oblys­tyń syrtqy saýda aınaly­my­nyń kólemi 1985,5 mln. AQSh dollaryn qurady. Onyń ishinde eksport – 1247,6 mln. AQSh dol­la­ry, ımport 737,9 mln. AQSh dollary boldy. Salyq-bıýdjet salasy. 2011 jyldyń qańtar-tamy­zyn­­­da memlekettik bıýdjetke túsken salyqtar men basqa tó­lemderdiń kólemi 136 166,0 mln. teńgeni qurady. Respýblı­kalyq bıýdjetke 99 992,1 mln. teńge (bul túsimderdiń jalpy kóle­mi­niń 73,4%-y) qarjy quı­yl­dy. Jergilikti bıýdjetke 36173,9 mln. teńge tústi. Aqsha-nesıe saıasaty. Ek­inshi deńgeıli bankter arqyly 66,3 mlrd. teńge kóleminde nesıeler berildi. Onyń ishinde ıpotekalyq nesıelendirýge 1 849 mln. teńge nesıe bólindi. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik­ti damytýǵa berilgen nesıe­lerdiń kólemi 11 427 mln. teńgeni qurady. Halyqty áleýmettik qorǵaý. Az qamtamasyz etilgen azamattardyń sany 25 288 adam boldy. Bul – oblys hal­qynyń 1,0 paıyzy. 2011 jyl­dyń 1 qyrkúıegine olardyń sa­ny 30,7%-ǵa azaıdy. Demografııa. 2011 jyl­dyń 1 tamyzyna oblys hal­qy­nyń sany 2 600,1 myń adamǵa jet­ti (2010 jyldyń sol aıy­na – 2 544,3 myń adam). Onyń 1 018,5 myńy – qala halqy, 1581,6 myńy – aýyl halqy. Jumyspen qamtý. 2011 jyldyń 2 toqsanynda oblys­­ta ekonomıkalyq turǵydan bel­­sendi halyq sany – 1 162,9 myń adamdy, jumyssyzdar – 66,8 myń adamdy, jalpy ju­myssyzdyq deńgeıi 5,7% qu­ra­dy. 2011 jyldyń 1 qyr­kúıe­gi­ne jumysqa ornalastyrýǵa óti­nish bildirgen 27,9 myń ju­myssyzdyń 18,3 myńy jumys­pen qamtý organdary arqyly jumysqa ornalastyryldy. Qo­ǵamdyq aqyly jumystarǵa 7 758 resmı tirkelgen ju­mys­syzdar tartyldy. * * * 108 eldi meken aýyz sý ny­san­daryna (400 myńǵa jýyq ha­lyq) 15,8 mlrd. teńge qaraldy. Jyl sońyna 320 myńǵa jýyq tur­­­ǵyn taza aýyz sýmen qam­ty­lyp (80 myńy ótpeli), sý qu­byrlary bar eldi meken sany 582-ge jetedi.

* * *

2011 jyldyń 7 aıynda «Mak­­sımým» AIO» JShS-ine 2224 joba boıynsha jalpy somasy 5,4 mlrd. tg. suranys kelip tús­­ken, onyń ishinde 1808 joba jal­py somasy 3,4 mlrd. tg. maquldanǵan (onyń 1492 jo­ba­­sy 2 mlrd. tg. qarjylan­dy­ryl­dy). Bul jobalar boıynsha 1361 jumys orny ashyldy. О́t­ken kezeńmen salystyrǵanda bul – 1175 jobaǵa artyq.

* * *

Jyl aıaǵyna deıin 58 bilim nysany iske qosylmaq, onyń 24-i 2011 jyldyń 1 qyrkúıegine berildi. 10-y onyń aldynda berildi. Anyqtalǵan 29 úsh aýy­­­symda bilim beretin, apatty jaǵ­daı­daǵy 62 mekteptiń má­se­lesi tolyq sheshildi. «100 mektep» baǵdarlamasy boıynsha 39 mektep josparlansa, ony to­ly­ǵymen aıaqtadyq. Jalpy bilim salasyndaǵy barlyq saqal­dy qurylystar jabyldy. Halyqtyń tabysy. Eń­­bek­aqy. 2011 jyldyń shildesinde oblys halqynyń orta eseppen jan basyna shaqqandaǵy ataýly aqshalaı tabysy 28 601 teńgeni qurap, 2010 jyldyń shildesimen salystyrǵanda 7,4 paıyzǵa jo­ǵarylady. Densaýlyq saqtaý. Densaý­lyq saqtaý salasyn damytýǵa 59 nysannyń qurylysy men qaı­ta jóndeý jumystaryna obl­ys­­tyq bıýdjet esebinen 3 511,7 mln. teńge qarastyrylǵan. 2011 jyldyń 1 qyrkúıegine jalpy 2 650,2 mln. teńge ıgerildi. Oblys­tyq bıýdjetten 42 nysannyń kúrdeli jóndeý jumystaryna 2 840,1 mln. teńge qarastyrylǵan. 28 mekemeniń jobalaý-smetalyq qujattaryn ázirleý úshin 2011 jyly oblystyq bıýdjetten 107,5 mln. teńge, onyń ishinde 2 medısınalyq kolledjge 15,3 mln. teńge qarastyrylǵan. Den­saý­lyq saqtaý mekemeleriniń ma­terıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý maqsatynda respýblı­kalyq bıýdjet esebinen 1 681,2 mln. teńge, oblystyq bıýdjet esebinen 3 419,0 mln. teńge, onyń ishinde 33,6 mln. teńgesi 3 me­dı­sınalyq kolledjdiń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn jaq­sar­týǵa qarastyryldy. 2011 jyldyń 1 qyrkúıegine jal­py 6 566,2 mln. teńge ıgerildi. Bilim berý. Oblysta 52 738 kóleminde tárbıelenýshisi bar 517 mektepke deıingi tárbıe berý mekemeleri jumys isteıdi. Onyń 165-i mektep janyndaǵy shaǵyn ortalyqtar, 63-i jekemenshik balabaqshalar, 40-y jekemenshik shaǵyn or­ta­lyqtar. 2010-2011 oqý jy­lyn­da jalpy bilim berý mektepteri men mektep-ınternat­ta­ry­­nyń sany – 1048, ondaǵy oqý­shylar sany 530,6 myń adamdy, onyń ishinde jekemenshik mektepter sany – 6, ondaǵy oqý­shy­lar sany 1,4 myń oqýshyny qu­rady. Oblys boıynsha Internet júıesine 960 mektep qosylǵan, onyń ishinde 779-y aýyl mektepteri. Spýtnıktik oqý telearna­la­ry arqyly qashyqtyqtan oqytý júıesine 460 mektep qosylǵan. Oblys mektepteri 592 mýltı­me­dııalyq-lıngafondyq kabınettermen jabdyqtalǵan jáne 286 mektepke 1100 ınteraktıvti taq­talar ornatylǵan. Orta bilimdi mamandar daıarlaýmen 12,9 myń oqýshysy bar 26 kásiptik lıseı aınalysady. Sonymen qa­tar, 60 kolledj (onyń ishinde 18-i memlekettik) jumys isteıdi. Kolledjderdiń jalpy kontı­n­genti 60,1 myń oqýshyny (mem­le­kettik – 28,5 myń oqýshy) qu­ra­dy. Oblysta joǵary bilikti mamandar daıarlaýmen 12 derbes jo­ǵary oqý orny (onyń ishinde 3-ýi – memlekettik), sonymen qa­tar, 2 fılıal (1 – memlekettik) aınalysady. Olarda 77,7 myń stýdent, onyń ishinde 39,1 myń stýdent memlekettik joǵary oqý oryndarynda oqıdy. Mádenıet. Oblysta 435 kitaphana, 12 murajaı, 268 klýb­­tyq mekeme (mádenıet úıle­ri, klýbtar, avtoklýbtar), 8 teatr, 11 mádenı jáne dem­alys saıa­ba­ǵy, 3 kınoteatr jáne t.b. ha­lyq­qa mádenı qyzmet kórsetýde.

Sport. Oblysta 4152 sport ǵımaraty, onyń ishinde 21 stadıon, 20 júzý basseıni, 3011  jazyq-alańshalyq ǵıma­rat­tar halyqtyń, onyń ishinde oqıtyn jastardyń arasynda kópshilik sporttyq-saýyqtyrý ju­­mys­t­a­­ryn júrgizýge múmkin­dik beredi.