Quran, kók baıraq jáne bir ýys topyraq

О́tken ǵasyrda  qazaq dalasynda mán-mańyzy jaǵynan ǵasyrǵa tatı­tyn úlken oqıǵalar boldy. Sonyń biri – adamzat tarıhynda adamnyń 1961 jyly tuńǵysh ret ǵaryshqa sapar shegýi. Sol kezde biz  Gagarın­niń ǵaryshqa ushqanyn estip, bári­miz de qupııa, tylsym sanalatyn kók álemine samǵaýdy armandap ósken edik. Sodan beri, mine, attaı 40 jyldaı ýaqyt ótti. Zaman óz­gerdi, qoǵam, adam da ózgerdi. Qazir ǵa­ryshqa óz azamatyn qalap aparýǵa birneshe eldiń tolyq múm­kindigi bar. Reseı, AQSh, Fransııa jáne bas­qa da elder aı saıyn óz azamat­taryn ǵaryshqa aparyp jatyr. Biz­diń el mundaı múmkin­dikke Táýel­sizdik alǵan kezde ǵana ıe boldy. Sol kezde  halqymyzdyń tuńǵysh ǵaryshkeri bolý baqyty Toqtar Áýbákirovke buıyrdy. Onyń ǵa­rysh­qa saparyna Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń yqpaly zor bolǵanyn bárimiz bilemiz. Sonyń arqasynda óz baýyrymyz óz jerinen alǵash ret ǵaryshqa attandy. Al men bul alys saparǵa 3 jyldan keıin, ıaǵnı 1994 jyly ǵana baryp, bala kezimnen bergi armanyma jettim. Birinshi ret óz kózimmen ashyq ǵaryshqa shyǵyp, bizdiń Jer plane­tasynyń qandaı ádemi, qandaı súıkimdi ekenin kórdim. Maǵan ǵaryshqa sapar shegý ońaı bolǵan joq. Bul alys jolǵa Elbasy N.Nazarbaevtyń, Reseıdegi ushqysh áriptesterimniń kóp kómegi, áseri tıgenin aıtqym keledi. Máse­len, reseılik Leonov sııaqty ǵa­rysh­ker sol eldiń keıbir ashy sózdi saıa­satkerleriniń «qazaqtardan bir ǵaryshker shyqty ǵoı, endi taǵy bi­reýiniń ne keregi bar» degen pikirlerine qaramaı, Reseı Prezıdentin meni ǵaryshqa ushýyma ruqsat berýi­ne kóndirdi. Sóıtip, 1994 jyldyń 1 shilde men 4 qarasha ara­lyǵynda birneshe ǵarysh­ker­ler bar «Soıýz TM-19» ke­mesiniń qura­mynda bol­ǵan men bort ınjeneri retinde ǵa­rysh álemine sapar shektim. Birinshi alǵan áse­rimdi qazirdiń ózinde de jetkize almaımyn. Ǵa­rysh álemi keıde tas qa­rańǵy, qorqy­nyshty bo­lyp kóri­nedi eken. Al ashyq ǵaryshqa shyqqan­da tipten basqasha bola­tynyn kórdim. Bizdiń Jer planetasynyń áde­mi ekenin kóredi ekensiń. Osy saparda men ashyq ǵaryshta 11 saǵat 7 mı­nót ýa­qyt ótkizdim. Ár sa­parymda musylman­dardyń qa­sıetti ki­taby Quran Kárimdi, kók baı­ra­ǵymyzdy jáne Baıqo­nyrdan alyn­ǵan bir ýys topyraǵymyzdy alyp júrdim. 1994 jyly eki týymyzdy apardym. Keıin jerge qonǵanda bireýin Elbasy­myzǵa sal­tanatty túrde tabys etsem, ekinshisin Más­keýdegi Juldyz­dar qalashy­ǵynyń kosmonavtıka murajaıyna syıǵa tarttym. Aıtqandaı, osy saparymda ta­ǵy mynadaı oqıǵa bolǵan. Sol jyl­dary Almatyda «Azııa daýy­sy» án festıvali ótip turýshy edi ǵoı. 6 tamyz kúni bizdiń ekıpajy­myz alǵash ret Prezıdentpen tikeleı baılanysqa shyǵýǵa múmkindik aldy. Sonda men gıtaramen Abaı­dyń «Kózimniń qarasy» óleńin aıtyp, jurtshylyqpen qazaqsha amandasyp, sóıleskenimde elimniń qandaı qýanyshty sezimde bolǵa­nyn ǵaryshta turyp jaqsy sezindim. Mundaı oqıǵa buryn bizdiń elde eshqashan bolmap edi. Sol kezde meniń ǵana emes, talaı adamnyń kózine jas tyǵylǵanyn bilemin. Júrekten shyqqan tilek, sóz qaı jerde bolsa da júrekke jetetinin sonda da kórdim. Ekinshi saparym – 1998 jyly 28 qańtar men 25 tamyz araly­ǵynda ótti. Bul bizdiń eń uzaq saparymyz boldy. 208 táýlik! Jarty jyl degen sóz. Osy ýaqytta bes ret ashyq keńistikke shyqtym. Ol 30 saǵat 8 mınótke jalǵasty. Sol kezde bizdiń saparymyz Astana kúnimen tuspa-tus kelip, tikeleı baılanys arqyly taǵy da Elba­symen júzdesip, sóılesýge múmkin­dik týdy. Astana kúnine baıla­nys­ty ortalyq alańda mereke bolyp jatqan jerde Elbasy tikeleı baılanys arqyly: «Talǵat, sen Alla Taǵalaǵa jaqyn tursyń ǵoı. Astanaǵa batańdy bermeısiń be», degende boıyma elimiz úshin qýa­nysh, maqtanysh sezimi uıalap, Elbasynyń tilegin sol mezette oryndadym. Bul sátti men ómirimde eshqashan umytylmaıtyn eń qyzyq­ty sátterdiń biri dep esepteımin. Al meniń úshinshi saparym 2001 jyly 28 sáýir men 6 mamyr ara­lyǵynda ótti. Sońǵy eki saparymda ǵaryshqa keme kapıtany retinde baryp, taǵy da kók baıraǵymyz ben Quran Kárimdi ózimmen birge ustap júrdim. Osy ǵaryshta bolǵan úsh kezde Reseı men basqa da shet eldiń ókilderine qazaqtyń segiz qyrly, bir syrly azamattary kóp ekenin kórsetýge tyrystym. Keńes Odaǵy kezinde bizdiń elge basqalardyń kó­zildiriktiń ústimen, kóziniń astymen qaraǵandaryn bilemiz. Ǵaryshqa ushqanda kóz aldyma sol kórinis kele bergen soń, bizdiń halyqtyń tarıhy men mádenıetiniń baı, ár kásipti urshyqsha ıirip áketetin qa­sıeti men bilimi bar ekenin kórsetý úshin de saparǵa attanǵanymdy jasyrmaımyn. Talǵat MUSABAEV, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy, ǵaryshker-ushqysh, Halyq Qaharmany, Reseı batyry, avıasııa general-leıtenanty.