Jańarý joly – Qazaqstannyń kópultty halqy úshin birden-bir jol

Táýelsizdik shejiresi

«Egemen Qazaqstan» 1993 jyl. Beısenbi, 16 jeltoqsan.

Osydan 18 jyl burynǵy gazetimizdiń merekelik nómiri Qaz TAG-tiń osyndaı kólemdi reportajymen ashylǵan. Onda jeltoqsannyń 15-sinde Almatyda jurt­shy­lyqtyń Respýblıka kúnine arnalǵan sal­tanat­ty jınalysy bolǵandyǵy aıtylady. «Bizdiń jas elimiz óziniń Táýelsizdik alaýy jyldyǵyn ekinshi ret atap ótip otyr, memlekettik egemendik Qazaq­stannyń ejelgi jerine qıyn kezde kelgenimen, jeltoqsannyń 16-sy onyń barlyq azamattary úshin qashan da eń basty jáne qýanyshty mereke» delinedi. Saltanatty jınalysta Respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sóz sóılegen. «Birneshe jyl buryn Qazaqstan halqy sanaly túrde Táýelsizdik jo­lyn tańdap, sol arqyly keler urpaq aldynda ózine asa zor jaýapkershilik aldy. О́rkenıetti dúnıejúzilik qoǵamdastyqqa kire otyryp, biz ózimizdiń memlekettik egemendik týraly Deklarasııamyz ben respýblı­ka­nyń jańa Konstıtýsııasynda basym oryn alatyn jal­pyadamzattyq qundylyqtardy jarııaladyq. Áleý­mettik naryqty ekonomıkaly quqyqtyq memleket qurý, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, syrtqy salada ashyq bolý, qoǵamdaǵy toptasý, ultaralyq jáne azamattyq kelisim – jalpy halyq tanyǵan ba­sym­dyqqa ıe boldy» dep bastaǵan eken Prezıdent óz sózin. Munan keıin Memleket basshysy ótken ýaqyttaǵy bizdiń kúsh-jigerimiz burynǵysynsha ózimizdiń ulttyq valıýtamyzdy engizgennen keıin múldem jańa mánge ıe bolǵan ekonomıkalyq problemalardy sheshýge jumyldyrylǵandyǵyn, munyń ózi Qazaqstan qoǵamy ómirindegi kóptegen qubylystarǵa jańa kózqaraspen qaraýdy, memlekettik ári taza adamı múddelerdi de eskere otyryp bastalǵan reformalardy sapaly jańa aıqyndamalar turǵysynan tereńdetýdi qam­tamasyz etý úshin bizdiń baǵytymyzdy qaıtadan oı eleginen ótkizip, belgili bir túzetýler engizýdi talap etkendigine toqtalǵan. «Alaıda kóptegen aǵattyqtar men kemshilikterge qa­ramastan biz, ásirese osy joly bul salada tura­lap qalǵan ornymyzdan alǵa jyljydyq. Respýblıkada reformalaý edáýir kózge kórinerlik nysanǵa ıe boldy. Máselen, ekonomıkanyń memlekettik emes sektorynda búgin 40 myńnan astam, sonyń ishinde 13 myń jeke menshik kásiporyn qyzmet isteıdi. Munda 400 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Jekelegen aı­maq­tar men salalarda jeke menshik qazirdiń ózinde ba­sym jaǵdaıǵa ıe bolyp otyr. 8 myńnan astam memlekettik kásiporyndar jekeshelendirildi, bul olar­dyń jalpy sanynyń 22 prosenti. Bıyl biz shara­lar­dyń jańa júıesin jasap, bul prosesti 3 baǵytqa ból­dik. Olardyń árqaısysynyń óz tutqasy, sharttary men tártibi bar. Keler jyly belgilengen jospar­lar­dy júzege asyrý jóninde neǵurlym belsendi de maqsatkerlik jumysty keńinen júrgizý qajet» dep atap kórsetipti. Munan keıin Prezıdent ekonomıkany basqarý júıesin jetildirý jekeshelendirýdi ótkizý men úzilmes baılanysta júrgizilýi keregin eskertken. Qazaqstan­nyń basqa eldermen syrtqy ekonomıkalyq baıla­nys­tary eleýli túrde   keńigendigin, sonyń nátı­je­sinde birneshe nesıe jelisi ashylyp otyrǵandyǵyn, ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý úshin 1,7 mıllıard AQSh dollary bolatyn kelisimderge qol qoıylǵandyǵyn, bizdiń respýblıkamyzǵa 160 fırma men sheteldik banktiń ókildikteri ornalasqandyǵyn, 1100-den astam birlesken kásiporyndar tirkelgendigin aıtqan. «Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaýy týra­ly shartqa qosylýy onyń halyqaralyq aıqyn­dama­larynyń nyǵaıýyna qyzmet etetindigi sózsiz. Shet elderden túsip jatqan pikirler bul sheshimdi dúnıe­júziniń quptap otyrǵandyǵyn kórsetip otyr» depti. Sonymen qatar osy jyly syrtqy saıasat boıynsha qol qoıylǵan   barlyq qujattarda bizdiń elimizdiń tu­tastyǵy men qaýipsizdigin quraıtyn basty máseleler: egemendikti qurmetteý, qazirgi shekaralardyń jáne aýmaqtyq tutastyqtyń myzǵymastyǵy kórinisin taýyp, baıandy etilgendigin jetkizipti. Prezıdent respýblıkanyń Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderimen ózara qarym-qatynas proble­malaryna toqtalyp ótken. «Bizdiń ek­o­no­mı­ka­lyq, qoǵamdyq-saıası, mádenı ómirimiz tyǵyz ın­te­gra­sııa­lanǵan, ózara táýeldi jáne budan bylaı da solaı bola beredi» dep málimdegen. Ulttyq va­lıý­tany engizýge baılanysty qıyndyqtar, osyǵan baılanysty ýa­qytsha alshaqtaý, aqyr aıaǵynda biz­diń bir-birin qur­metteıtin senimdi áriptestigimizdi qalyptastyryp shyǵýy tıis ekendigin, bolashaq yntymaqtasty­ǵymyz­dyń keleshegi qolaıly bolǵan jaǵdaıda memle­kett­erdiń ortaq rynogyn qurý má­selesine senimdilikpen qaraýǵa bolatyndyǵyn aıt­qan. «Bul bizdiń elde­rimizdiń árqaısysy úshin eko­nomıkalyq daǵdarysty barynsha jeńýge, sharýa­shy­lyq baılanystaryn jolǵa qoıýǵa kómektesetin Ekonomıkalyq odaq týraly shartty júzege asyrýǵa úlken múmkindikter ashady» depti. (Eger máselege dál qazirgi, ıaǵnı Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy qar­sańyndaǵy jaǵdaı turǵysynan kelsek, Elba­sy­nyń 18 jyl burynǵy osy boljamynyń dál shyq­qandyǵyn kóremiz – Red.). Sóziniń sońynda Nursultan Nazarbaev barlyq qazaqstandyqtardy Respýblıka kúnimen quttyqtap, olarǵa Otannyń gúldenýi jolynda shyn júrekten jańa tabystar tilegen. Memleket basshysynyń sózinen keıin Qyrǵyz­stannyń halyq jazýshysy Shyńǵys Aıtmatovqa, Reseı Federasııasy Astrahan oblysynyń ákimi Anatolıı Gýjdınge, Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııa­synyń akademıgi Salyq Zımanovqa Prezıdenttiń 1993 jylǵy Beıbitshilik pen rýhanı tatýlyq syılyǵyn berý týraly qaýlysy oqylyp, osy nagradalar tapsyrylypty. Betti ázirlegen  Suńǵat ÁLIPBAI.