Jaraly jyldar jańǵyryǵy

«– Jylatyp jubatqan, úzildirip úmittendirgen, qaı­ǵyrtyp qýantqan qaı­ran, О́mir-aı!.. – Aıryqsha qanattanyp, serpilgen Meń­­zıpa shesheı eńkish boıyn barynsha tiktep, aı­nala-tóńiregin túgel kórip turǵandaı, mańǵaz qalpynda oıyn túıin­de­gen. – Jumyr basty pende, shirkin, jyrtıtyp kó­zin ashqan sátten bastap, tynymsyz tyrbańdaýmen kún keshedi. Talpynady. Umtylady. Kúresedi. Al arman-dúnıeniń óz sy­na­ǵy, óz emtıhany da tolyp jatyr. Súrinesiń. Qulaı­syń. Turasyń. Jalǵan-dú­nıeniń sabaqtary talaıly taǵdyrdyń tol­qyn­da­ryn­da shyńdaıtyny jáne ras, kúmánsiz aqıqat. О́ıtkeni, «Adamnyń basy – Al­la­nyń doby» degendi ata-ba­balarymyz tekke aıtpaǵan bolar. Shúkir, mynaý ala­sapyran tirshiliktiń tol­qynynda domalap júrip, taǵdyr tálkegine san már­te tússek te, tunshyqpaǵan ekenbiz. Múmkin emesti múmkin etken ómir jiptigi – úmit sáýlesi óshpesin­shi...». Bul shaǵyn úzindi bir shańyraq astynda qatar qyz­met istep júrgen qalamdas áriptesimiz Janat Elshibektiń baspahana boıaýy ańqyǵan «Taǵdyr jeli» (Povester men áńgi­meler, «Atamura» bas­pa­sy, 2011) atalatyn jańa jınaǵyna engen betashar povesinen keltirilip otyr. Qazaq halqynyń basyna túsken ashar­shy­lyq náý­betiniń zobalańyn qyzyl jeli etip órgen osynaý hıkaıat burnaǵy jyly «Juldyz» jýrna­lyn­da jarııalanyp, tal­ǵamy bıik oqyrmandar yqylasyna bólengen bo­la­tyn. Beıbit jurtty qy­nadaı qyrǵan surapyl zul­mattyń bet-perdesin ashyq jazyp, shy­naıy sýrettegen shyp-shymyr shy­ǵarmanyń aıtar oıy, kóterer júgi rasynda zil­maýyr. Qıyn-qystaý qııa­mettiń qalta­rysyna tereńirek úńilip, shetin taqyryptyń shyn­dy­ǵyn arshýdaǵy jazý­shy­nyń ózindik izdenisi men sheberligin baıqatar hıkaıat eshkimdi de beıjaı qal­dyr­maıdy. Tereń tolǵa­nys­qa túsirip, tuńǵıyq muńǵa shomdyryp oılan­tady. «Atamura» baspasy­nyń aıtýly «Atamura ki­taphanasy»  serııasymen jaryq kórgen kitaptyń an­datpasynda qadap kór­se­tilgendeı, «kórnekti qa­lamger Janat Elshibektiń jańa jınaǵyna ómirdiń ózekti máselelerin, tol­ǵaq­ty taqyryptaryn ar­qaý etken birneshe povesteri men áńgimeleri engen. Týyndylardyń oqıǵalary tartymdy da áserli, tili kórkem de kesteli». Iá, kitaptaǵy ár dúnıeni oqy­ǵan saıyn oǵan bizdiń de kózimiz anyq jete tús­kenin aıtqan jón. Máselen, avtordyń joǵaryda tilge tıek etken «Balyqtyń qyltany» povesinde keıipkerler tul­ǵalaryn keskindep, músin­deýdegi, oqıǵany shıra­tý­da­ǵy psıhologııalyq ıi­rim­derdiń áser-qýaty erek­she sezilse, al «Jetim jurt» povesi tup-týra bú­gingi kúnniń eń ózekti, eń kúrdeli problemalaryn kórkemdik sheberlikpen beı­neleıdi. Shalǵaıdaǵy aýyl  ómiri, qaqaǵan qysta shyńyltyr muz ústinde, ap­tapty jazda týlaǵan tolqyn jalynda kún keshken balyqshylar  taǵdy­ry, keshegi  kórikti de ajar­ly keıpinen aıy­ry­lyp bara jatqan tabıǵat ekologııasy ár qyrynan jan-jaqty  kórsetiledi. О́tkir de, tolǵaqty jáıt­terdi qurǵaq sózben jalań baıandamaı, naqty oqıǵa sátinde sýrettep, shy­raı­ly shtrıhtarmen kórkem­deýdegi jazýshy qol­tań­basy dara kózge shaly­na­ryn qýana aıtamyz. Bul oıymyz ben pikirimizdi onyń «Qosh bol, teńiz...», «Jazylmaıtyn jara» hıkaıattary shegeleı tússe kerek. Alǵash­qysynda jergilikti jurt teńiz atap ketken Balqash kóliniń keshegisi men bú­ginin shendestire áńgi­me­leıtin jazýshy keleli oı­lardy qozǵaıdy. Bal­qash­tyń bolashaǵyna alań­daǵan shyǵarma keıip­ker­leriniń is-áreketteri, da­byldy janaıqaılary áser­li de, nanymdy sýretteledi. Áleýmettik máse­lelerdi ár qyrynan kór­setýge umtylǵan avtor biraz jaıdyń basyn ashyp aıtqan. Balyq túrleriniń azaıýy, aıdyn sýynyń sha­madan tys lastanýy, kól­diń sáni men nári bol­ǵan qamys-quraqtyń qu­ryp bitýi, kóldi meken etken ejelgi qus túrleriniń joıylyp bara jatqany, ıaǵnı bir sózben aıtsaq, teńiz ekologııasy áńgime­lenedi. Hıkaıattaǵy úlken-kishiniń júregi «Kógildir Balqashym keshegi shal­qyǵan Araldyń keıpin kımese eken» dep soǵady. Onyń da jóni bar sekildi. О́ıtkeni, teńiz taǵdyry – adam taǵdyry. «Jazyl­maıtyn jara» hıkaıaty­nyń altyn tini – surapyl soǵys, jaraly jyldar jańǵyryǵy. Sondaı-aq, Janat El­shibektiń bul kitabyna birneshe áńgimeleri top­tas­tyrylypty. Ár jyl­dary jazylǵan qaı-qaı­sysy da búgingi kúnmen ún­desip jatqandaı. Kó­gildir Balqashtyń jaǵa­synda, myń buralǵan Qa­ra­taldyń boıynda týyp-ósken qalamgerdiń týǵan jerge degen, ósken ortaǵa degen kóńilińdi shalqy­typ, ádemi áserge bóleı­tin áńgimeleriniń sherter syry mol. Qıly-qıly taǵ­dyrlar, ótkelekti ómir­diń keshegisi men búgini, kún­delikti tirshilik-tynysta bir sapta júrgen adam­dardyń minez-qulyqtary men is-áreketteri áńgime ózegine aınalǵan. «Bir kún, bir tún», «Teńiz tol­ǵaǵy», «Saqaldy» tentekter», «Meniń Qaratalym», «Taǵdyr jeli», t.b. áńgi­meleri jan tebirenter, júrek tolqytar dúnıe­lerdiń qataryna jatady. Sulý tabıǵattyń tylsy­myn kóńil súzgisinen ót­kize otyryp, adamdar boı­yndaǵy asyl qasıetterdiń qashanda orny bólek ekenin kórkem kesteleıdi. Jıyrmaǵa jýyq ki­taptyń avtory, pýblısıs­tı­kalyq-derekti oı-tol­ǵaq­tary men tanymdyq tý­yndylary jetpisten as­tam jınaqqa engen qalam­ger áriptesimizdiń kezekti ki­taby taza ádebı shyǵar­malarynyń basyn biriktirgen. Jınaqtyń polı­gra­fııalyq-tehnıkalyq bezendirilýi de ishki maz­mu­nyna saı. Tartymdy-aq! Jylqybaı JAǴYPARULY.