Alǵashqy akýstıkalyq dombyra

Qazaqta on saýsaǵynan óner tamǵan qyz-jigitter kóp. Solar­dyń biri Ádil Sábıt degen azamat jaqynda akýstıkalyq dom­by­ra jasap shyǵypty.

Dúısenbi kúni Astana áýe­ja­ıyna Antarktıdadan kelgen bir top ǵalymdy qarsy alýǵa bar­ǵa­nymyzda, qazaq jigitiniń qoly­nan shyqqan sol bir dúnıeni kó­rip, rıza boldyq. Bul akýs­tı­ka­lyq dombyraǵa tapsyrys bergen Erjan Isın degen azamat eken. О́zi kásipqoı dombyrashy, kezinde Almatydaǵy konservatorııada oqyp, Qurmanǵazy orkestri men «Sazgen» folklorlyq-etno­gra­fııalyq ansambliniń mú­shesi bol­ǵan Erekeń byltyr áde­ıi akýs­tıkalyq dombyraǵa tap­syrys bergen kórinedi. Sóıtip, osy dombyrany Ádil Sábıt 10 aıda jasap, jaqynda ǵana as­pap­ty Erjannyń qolyna usta­typty.

«Domby­ra­nyń úni, dybysy jaqsy shyǵady eken. Akýstı­ka­lyq dombyra ja­saýǵa bolaty­nyn qaıdan bildi­ńiz?», – dep su­ra­dyq Erekeńnen. Sonda ol: «Me­niń Almatyda gıtarada oı­naı­tyn, mýzykaǵa qy­zyǵatyn dos­­tarym kóp. Solarmen birge birde Ádilmen kezdeskenimizde, onyń gıtara jasaı­ty­nyn bildim. Sol jerde oǵan osy usy­ny­sym­dy aıtyp, akýstıka­lyq dombyra jasap berýin ót­in­dim», – deıdi. «Ádilge domby­ra­ny jasap bergenine rızamyn. Dom­byra óte ádemi shyqqan, she­berdiń asyq­paı jasaǵany kóri­nip tur», dep qosyp qoıdy ol.

Shynymen de, Erjannyń aıt­qanyndaı, ádemi, qolyńa alyp, tartyp kórseń dybysy jaqsy shyǵatyn dombyra eken. Onyń aıtýynsha, buǵan deıin reseılikter akýstıkalyq dombyra jasa­ǵy­sy kelgen kórinedi. Biraq Er­jannyń ózi ony dombyra dep eseptegim kelmeıdi deıdi. «Nege?» – dep suraımyz ǵoı. «О́ıt­keni, onyń ishekteri gıtaranikinen jasalǵan. Olar tórt shektiń ekeýin qaldyryp, bizge akýstı­kalyq dombyra jasadyq dep kórsetkisi kelgen. Al myna dom­byra kádimgi aǵash dombyranyń shekterinen jasalǵan. Onyń daý­ys shyǵarǵyshy shanaqtyń ishinen ótken. Dombyranyń taǵy bas­qa ishki tetikteriniń bá­rin dom­byra jasaǵan sheber ǵana biledi», – deıdi ol. Iá, domby­rany ustasańyz shynymen de onyń kádimgi aǵash dombyranyń ishekterinen jasalǵanyn kóresiz. Erjannyń aıtýynsha, bul dom­byrany ol shertpe kúıler or­yn­daý úshin jasatqan eken. Reseılikter jasaǵan «dombyrada» temir «ishektermen» ondaı kúıler oryndaýǵa tipten múmkin emes. «Dombyrada tókpe, shertpe kúı­ler oryndaý kerek. Sondyqtan osy dombyrany Ádilge ádeıi jasattym»,– deıdi ol.

Osy jerde odan bizge dom­byra sheberi Ádil Sábıttiń te­lefonyn surap, onymen keńirek áńgimeleskimiz keletinin bildirgenimizde, Erjan qazir Alma­ty­ǵa, onyń uıaly telefonyna ha­bar­lasyp kóreıin dep, bir 15 mınótten keıin qaıta tele­fo­ny­myzǵa shyqqanynda Ádildiń gazetke suhbat berýdi áli erterek sa­naıtynyn, keshirim ótinetinin jetkizdi.

Osyndaıda ózi tuńǵysh ret akýstıkalyq dombyra jasap, kóptiń arasynan kóringisi kelmeı, qarapaıym sheberhanas­yn­da súıikti isimen aınalysýdy ǵana qalaıtyn sheberge qalaı rıza bolmaısyń.

Dastan KENJALIN.

––––––––––––

Sýrette: tuńǵysh akýstıka­lyq dombyra.

Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT.