Danııar AQYShEV: «Úkimettiń jáne Ulttyq Banktiń ekonomıkalyq saıasaty teris boljamdardyń iske asyrylýyna múmkindik bergen joq»

Keıde boljamdar oryndalmaıdy. Muny barlyq ýaqytta birdeı nashar deýge bolmaıtynyn osy jyl kórsetti. Únemi daǵdarystyń ekinshi tolqynynyń qaıtalaný qaýpi jáne problemalar boljanǵan jáne keıbireýi oryndalmaǵan qarjy sektory úshin 2011 jyl – daǵdarystan keıingi kezeńdegi neǵurlym sátti jyl boldy. Jyldyq kórsetýde ınflıasııa jeltoqsannyń basynda Ulttyq Banktiń boljamdy dálizine kirdi jáne 7,8% boldy. Eldiń altyn-valıýta aktıvteri 2011 jylǵy 11 aıda 27,3% ósti jáne 75,4 mlrd. AQSh dollarynan asty. Valıýta naryǵy, sondaı-aq barlyq boljamdar men qaýesetterge qaramastan, turaqty, eń bastysy, basqarýǵa kóndi. Bank júıesindegi depozıtterdiń jalpy kólemi jyl basynan bastap qarashaǵa qaraı ósti jáne 8,5 mlrd. teńgeden asty. Kredıttik naryqtaǵy ahýal da ıkemge keldi: 11 aıda kredıtteýdiń ósýi 11,2% boldy. Eýroaımaq problemalaryna, AQSh ekonomıkasy jónindegi jaǵymsyz habarlarǵa, Arab álemi elderindegi silkinisterge qaramastan, el úshin syrtqy aıa qolaıly boldy. Qazaqstannyń negizgi eksporttyq taýarlary álemdik naryqtarda jo­ǵary suranysqa ıe jáne tıisinshe quny da jaqsy boldy. Munyń ózi, nátıjesinde, elge valıýta aǵynyn qamtamasyz etti. О́tip bara jatqan 2011 jyl tarıhta taǵy nesimen este qalady? Bul jóninde jáne ótip bara jatqan jyldyń bol­jamdy qorytyndylary týraly QR Ulttyq Banki tóraǵasynyń oryn­basary Danııar AQYShEVPEN suhbattasyp kórelik.

TERIS BOLJAMDAR ORYNDALǴAN JOQ

– Danııar Talǵatuly, 2011 jyl jańa daǵ­­­darysty kútýmen ótti. Baqytymyzǵa qaraı, mundaı kútýler is júzinde bolǵan joq, alaıda QR UB aqsha-kredıt saıasatyna aıtarlyqtaı túzetýler engizildi. Osy jyl tarıhta qandaı úrdistermen, oqıǵalarmen, qabyldanǵan is-sharalarmen ózindik izin qaldyrady?

– Eń aldymen, 2011 jyly Ulttyq Bank Qa­zaqstan Úkimetimen birlesip eldiń ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa, baǵa turaqtylyǵyna, qarjy sek­toryna qoldaý kórsetýge, ulttyq valıýtanyń turaq­tylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan eko­nomı­ka­lyq saıasatty iske asyrýdy jalǵas­tyr­ǵanyn atap aıtamyn. Jyl ishindegi bizdiń y­n­­ty­maqtastyǵymyz osy kezeńniń aıaǵyndaǵy oń mak­roekonomıkalyq nátıjelerge sebepshi boldy. Osy birlesken ta­bys­ty jumys – ekonomıkalyq nashar kórinisterdiń iske aspaýyna, al teris boljamdar­dyń oryndalmaýyna birden-bir sebepshi boldy dep oılaımyn.

Ulttyq Banktiń aldyna qoıylǵan mindetter bóliginde osy tabystyń quramdas bóligin alyp qa­raıtyn bolsaq, onda, eń aldymen baǵa turaq­ty­ly­ǵynyń qamtamasyz etilýi. Jyldyń birinshi jar­tysynda syrtqy kúızelisterge baılanysty eldegi ınflıasııalyq úderister birshama kúsheıdi, alaıda 2011 jylǵy qazannyń aıaǵynda jyldyq ınflıasııa deńgeıi 6-8% maqsatty dáliz shegine qaıta oraldy. Ekinshiden, 2011 jyly ulttyq valıýta álemdik eko­nomıkada bolyp jatqan teris qarjylyq úrdi­s­ter­diń aıasynda óziniń turaqtylyǵyn kórsetkenin atap aıtý qajet. Atap aıtqanda, AQSh-taǵy kredıttik reıtıngilerdiń tómendegeni, Eýropadaǵy problemalar. Bul úderisterdiń qazaqstandyq valıýta na­ry­ǵyna yqpal etýde birshama úlesi bar, alaıda olar teńge turaqtylyǵynyń aýytqýyna áser etpedi.

Úshinshiden, eldiń qarjy sektory turaqty ju­mys isteýde. Muny bankter kredıtteriniń jáne sol sııaqty depozıtteriniń ósý faktisi kórneki túr­de kórsetip otyr. Bankterdiń kredıttik belsendiligi qal­­­pyna kelýde, kredıtteý kólemi boıynsha daǵ­darysqa deıingi sıfrlardan asyp ketti. Eger úsh jylǵa jýyq kredıtteýdiń is júzinde bolmaǵanyn eskersek, munyń erekshe máni bar. Sonymen qatar, bankterdiń depozıttik bazasy ósýde. Onyń ishinde halyqtyń depozıtteri jyl basynan beri 18% ulǵaıdy, al bul adamdardyń eldiń qarjy júıe­si­ne jáne ulttyq valıýtasyna degen seniminiń óske­nin kórsetip otyr. Sońǵysy, jyldyń qorytyn­dysy boıynsha Qazaq­stannyń tólem balansy bizdiń basty eksporttaý obektilerimizge álemdik baǵalaryna qatysty qolaı­ly ahýalǵa baılanysty oń bolyp otyr.

ULTTYQ BANKTIŃ ENShILES UIYMY NAShAR PORTFELMEN JUMYS ISTEI BASTAIDY

– 2011 jyldyń mindetteriniń biri bank­ter­diń nashar portfelderin «sógý» boldy. Alaıda, úmitsiz kredıtterdiń kórsetkishi buryn­ǵy­sha joǵary. Buǵan halyqaralyq taldaýshylar – reıtıng agenttikteri, HVQ da nazar aýdarýda. Osy mindetti sheshýge ne kedergi jasady, al­ǵy­sharttar jasaldy ma jáne boljamy qandaı?

 – Kredıttik portfel sapasynyń tómen bolýy Qazaqstan bankteri úshin aıtarlyqtaı problema bolýda. 2010 jylǵy 1 qarashadaǵy jaǵdaı boıyn­sha tutastaı júıe boıynsha alǵanda jumys istemeıtin aktıvteriniń úlesi 37,22% qurady. Bul rette bank júıesiniń portfeli sapasynyń nashar­laý­y­na úsh iri banktiń («BTA Bank», «Alıans Bank» jáne «Temirbank») jumys istemeıtin zaemdary aı­tarlyqtaı úles qosýda, olar 2009-2010 jyl­da­ry kredıttik portfelderin qaıta qurylymdady.

 Qazaqstan bankteriniń problemalyq aktıvteri úlesiniń joǵary bolýyna tek zaemshylardyń tó­lem jasaýǵa qabilettiligi ǵana emes, sonymen qa­tar birqatar basqa faktorlar sebepshi boldy. Má­selen, bankter jumys istemeıtin zaemdardy balanstan esepten shyǵarýǵa talpynǵan joq. Bul zaemdar esepten shyǵarylǵan jaǵdaıda provızııa­lardy qalpyna keltirýden túsetin kiristerge salyq salýǵa baı­la­nysty máselelerdiń rettelmegendigine baılanysty boldy. Sonymen qatar, bank­terdiń «Kredıt nary­ǵynyń jaı-kúıi jáne boljamy» zertteýin júrgizý barysynda alynǵan óz rastamalary boıynsha kóp­te­gen bankter jyl­jymaıtyn múlik baǵalarynyń ósý­in kútýde, osyǵan baılanysty olar jyljy­maı­tyn múlikpen qamtamasyz etilgen problemalyq zaem­dar­dy balanstan esepten shyǵarýǵa asyqpaı otyr.

Bankterdiń kredıttik portfeli sapasynyń tómen bolý problemasyn sheshý maqsatynda Ult­tyq Bank múddeli memlekettik organdarmen jáne naryqtyń ókilderimen birlesip Ekinshi deńgeıdegi bankter aktıvteriniń sapasyn jaqsartý tujyrym­damasyn ázirledi. Bul qujat bankterden prob­le­malyq kredıtterdi satyp alý jáne olardyń qunyn qalpyna keltirý úshin Ulttyq Banktiń 100% qa­tysýmen Ulttyq Banktiń enshiles arnaıy uıy­myn qurýdy boljaıdy. Qazirgi kezde bul uıym – «Problemalyq kredıtter qory» AQ memlekettik tirkelýden ótýde. Sonymen qatar, Tujyrymdama sheńberinde bankterdiń óziniń problemalyq aktıvterdi basqarýmen aınalysatyn arnaıy «enshiles» uıymdaryn qurý da boljanyp otyr. Ekinshi deń­geı­degi bankterdiń jumys istemeıtin zaemda­ry­nyń kólemin tómendetý kóbinese Tujyrymdamany oıdaǵydaı iske asyrýǵa qatysty bolady. Provı­zııalardy qalpyna keltirýden túsken kiristerge salyq salýǵa baılanysty problemalardyń qazirgi kezde is júzine sheshilgeni mańyzdy faktor bolyp tabylady. Bul jumys istemeıtin zaemdardy bankterdiń balansyna esepten shyǵarý barysynyń katalızatory retinde bolýy tıis.

О́SÝ AÝRÝYNYŃ ALDYN ALÝ TÝRALY

– Aıaqtalyp kele jatqan jyly bank sek­­to­ry kredıtteý kólemi ósýiniń 11 paıyzdyq deń­geıine shyǵa aldy. Sondaı-aq boljanyp otyr­ǵan­daı, kredıtteýdiń ósý deńgeıi 2012 jyly osy kórsetkishten asýy múmkin. Ulttyq Bank­tiń endi retteýshiniń de rólin atqaratynyn eskere otyryp, siz osy ósý sebepshi bolǵan táýekelderdi qalaı baǵalaısyz?

– Bankterdiń ekonomıkany kredıtteýiniń jal­py kólemi qańtar-qazanda 11,2% ulǵaıyp, 8,4 trln. teńge boldy. Bul rette aǵymdaǵy jylǵy 10 aıda teńgemen kredıtteý 22,7% ósti, al shetel valıýtasymen kredıtteý 4,5% tómendedi.

Kredıttik belsendilikti qalpyna keltirý 2011 jylǵy mamyr – qazan aralyǵyndaǵy kezeńge tıesili, ıaǵnı 6 aıdaǵy qorytyndylar kredıtteýdiń negizgi ósimine sebepshi bolǵandyqtan, bolashaqta biz kredıtteýdiń barynsha joǵary ósý qarqynyn kútemiz. Ekonomıkanyń 7%-ǵa jýyq deńgeıdegi boljamdy ósýi kezinde kredıtteýdiń mundaı ósýi táýekeldi bolyp tabylmaıdy, munda bankterdiń konservatızm deńgeıi jańa kredıtter berý kezinde barynsha joǵary bolyp qalyp otyr.

Mysaly, daǵdarys aldyndaǵy jyldary, eko­no­mıkanyń qyzyp ketý problemasy týyndaǵanda onyń keıbir salalarynda kredıttik táýekeldiń shoǵyrlanýy baıqaldy, kredıtteýdiń ósý qarqyny JIО́ ósý qarqynynan alty esege asyp ketti. 2003 − 2007 jyldar aralyǵynda kredıtteý 60%-ǵa óskende, ekonomıka orta eseppen jylyna 10%-ǵa ósti, bul rette 2006 jyly ahýal shegine jetti, munda IJО́-niń ósýi 10,7% boldy, al kredıtteý osy jyly 81%-ǵa ulǵaıdy.

EŃ JOǴARY KEPILDIK MО́LShERI – 5 MLN. TEŃGE - SAQTALADY …

– Salymshylardy oılandyratyn másele­lerdiń biri, depozıtterge kepildik berýdiń eń jo­ǵa­ry deńgeıi 2012 jyldan bastap qandaı bolady?

 – Bank sektorynyń turaqtylyǵyn arttyrý jáne halyqtyń bank júıesine degen senimin saq­taý maq­­satynda, QR qarjylyq turaqtylyǵy jáne qarjy naryǵyn damytý jónindegi keńes jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha kepildikti óteý somasyn turaqty negizde 5 mln. teńge mólsherinde saqtaý týraly sheshim qabyldady. Bul deńgeı daǵdarysqa qarsy ýaqytsha shara retinde 2012 jylǵy 1 qańtarǵa deıin ǵana qoldanysqa engizilgenin atap ótken jón.

Qarjylyq turaqtylyq jónindegi keńestiń sheshimine sáıkes QR Ulttyq Banki tıisti túzetýler daı­­­­­yndady, olar eldiń Parlamenti qabyldaǵan «Q­a­­zaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bank qyzmetin jáne qarjy uıymdaryn tá­ýe­­kel­derdi azaıtý turǵysynan retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańynyń sheńberinde kózdelgen. Osylaısha, Memleket basshysy joǵaryda atalǵan Zańǵa qol qoıǵannan keıin jáne ol qoldanysqa engizilgennen keıin jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha kepildikti óteý somasy 5 mln. teńge mólsherinde bolady.

…AL KEPILDIK BERÝ QORY KAPITALYN ULǴAITADY

– Salymdarǵa kepildik berý qorynyń búgingi kúngi jaı-kúıi qandaı? Bul másele salym­shy­lar­dy qaıta qurylymdaýdan ótken bankterdiń ońaı emes jaǵdaıynan týyndaǵan sybystarǵa baılanysty alańdatyp otyr. Olar belsendi túrdi salymshylardy tartýda jáne kredıtterdi barynsha usynýda. Dısbalans týyndamaı ma?

– 2011 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boı­yn­sha Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qo­ry­nyń arnaıy rezervi 153,1 mlrd. teńge boldy. Sońǵy úsh jylda Qordy Qazaqstannyń Ulttyq Banki qosymsha kapıtaldandyrdy, onyń nátı­je­sinde Qordyń jarǵylyq kapıtaly 16 mlrd. teńge­den (2008 jylǵy qazan) 121 mlrd. teńgege (2011 j. jeltoqsan) deıin, ıaǵnı 7,5 ese ósti. Budan basqa, daǵdarysqa qarsy arnaıy baǵdarlamaǵa sáıkes aǵymdaǵy jyldyń aıaǵynda Ulttyq Banktiń Qor­dy taǵy 10%-ǵa, ıaǵnı 12,1 mlrd. teńgege qosymsha kapıtaldandyrýy kútiledi. Qajet bolǵan jaǵdaı­da, Qordyń jarǵylyq kapıtalyn mundaı tolty­rýlar odan ári júzege asyrylatyn bolady.

Qaıta qurylymdaýdan ótken bankter óz aktıv­te­riniń sapasyn jaqsartý boıynsha belgilengen bıznes-strategııalaryn ázirledi jáne búgingi kúni olardy oıdaǵydaı iske asyrý ústinde. Bul rette Qazaqstan Ulttyq Bankiniń jáne Qazaq­stan­nyń depozıtterge kepildik berý qorynyń ókilet­tikter paketinde qajet bolǵan jaǵdaıda bank­ter­diń depozıtter tartýǵa jáne kredıtter berýge qa­tys­ty agressııashyl saıasatyn us­tap turýǵa múmkindik beretin sharalar kesheni bar.

ZAŃ DOGMA EMES, PRAKTIKA TÚZETIP OTYRADY

– Osy jyl belsendi zań shyǵarý ju­my­sy­men erekshelendi. Zańnamaǵa engizilgen qandaı mańyzdy túzetýlerdi atap óter edińiz jáne olar­dyń qaısysy qarjy qyzmetiniń tutyný­shy­laryn qorǵaýdy arttyrýǵa baǵyttalǵan?

– Syrtqy saýda qyzmetin júzege asyrý kezinde Qazaqstanda ákimshilik tosqaýyldardyń bolýyn sı­pattaıtyn kórsetkishterdi jaqsartý, sondaı-aq «Va­lıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý týraly» QR Zańynyń normalaryn 2010 jylǵy 5 shildedegi Jeke tulǵalardyń Keden odaǵynyń keden shekarasy arqyly qolma-qol aqsha qarajatyn jáne (nemese) aqsha quraldaryn ótkizý tártibi tý­raly halyq­ara­lyq shartqa (2011 jylǵy 17 qań­tardaǵy №389 QR Zańymen ratıfıkasııa­lan­dy) sáıkes keltirý maq­satynda Ulttyq Bank tıisti zań jobasyn ázirledi. Zań jobasy respýblıkanyń keıbir zańnamalyq aktilerine valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqy­laý máseleleri boıynsha ózge­ris­ter men tolyqty­rý­lar engizýdi kózdeıdi. Sonymen qatar, onda taý­ar­lardy kedendik resimdeý kezinde syrtqy ekono­mı­kalyq qyzmetke qatysýshylar usynatyn qujattar tizbesinen mámile pasportyn alyp tastaý, valıý­ta­lyq retteý rásimderin naq­ty­laý jáne rezıdent­ter­diń valıýta operasııalary­nyń jekelegen túrlerin júzege asyrý tártibin yqshamdaý kózdelgen. Jel­toqsanda osy zań jobasy QR Parlamentiniń Sena­tynda maquldandy jáne qazirgi ýaqytta ony qol qoıýǵa daıyndaý rásimderi júrip jatyr.

Sonymen qatar 2011 jylǵy 10 aqpanda Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Qarjy naryǵyn jáne qar­jy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttigi ázir­legen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­­namalyq aktilerine ıpotekalyq kredıt berý jáne qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylar men ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańy qabyldandy.

Ipotekalyq kredıtteý máseleleri jónindegi zańnyń negizgi maqsaty ıpotekalyq kredıtterdiń kómegimen turǵyn úı satyp alatyn azamattardyń áleýmettik kepildikterin qamtamasyz etý, qarjy naryǵyn tutynýshylardyń, baǵaly qaǵazdar na­ry­ǵyndaǵy ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń birtutas júıesin qurý arqyly qarjy qyzmetiniń sapasyn arttyrý, sondaı-aq «Doing Business» reıtınginde Qazaqstannyń 2008-2010 jyldarǵa arnalǵan pozısııalaryn arttyrý bolyp tabylady.

Ipotekalyq kredıtteý máseleleri jónindegi zań bank zaemdaryn berýdiń problemalyq mindetterin, onyń ishinde, aqparatty tıisti deńgeıde jarııa etýdiń jáne klıentterge qyzmet kórsetýdiń bi­ryńǵaı tásiliniń bolmaýymen, sharttarda klıentter úshin ádiletsiz, kiriptarlyq talaptardyń, onyń ishinde kóterińki syıaqy stavkalaryn belgileýmen, klıentterge bankke jaqyn saqtandyrý jáne (nemese) baǵalaý kompanııalarynyń shekteýli topta­ryn tańýmen, tólemderdiń ıneksasııasyn qol­da­ný­men baılanysty mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan.

Ipotekalyq kredıtteý máseleleri jónindegi zań tólemderi ındeksteýge jáne bank zaemynyń sharttary boıynsha talaptardy birjaqty ózger­týge tıimdi, bankter, bank operasııalarynyń je­­kelegen túrlerin júzege asyratyn uıymdar, mıkrokredıttik uıymdar jáne kredıttik seriktestikter bergen zaemdar boıynsha syıaqy stav­ka­larynyń shekti deńgeıin belgileıdi jáne bank zae­mynyń sharttary boıynsha mindettemelerdi oryn­damaǵany úshin aıyppul mólsherin shekteıdi.

ZAEM TÁBETI – PRÝDENSIALDYQ SÁIKESTIK BOIYNShA

– Qazaqstandyq bankter sheteldik kapıtal naryqtaryna belsendi qyzyǵýshylyq bildirýde. Eldiń reıtıngi kóterilgen soń, sheteldik qorlandyrý kózderine degen qoljetimdilik jeńildeıtin shyǵar. Ulttyq Bank bankterdiń tábetteriniń qaıta oıanýyna daıyn ba? Búginde bankterdiń syrtqy bereshegi qandaı jáne olardyń dınamıkasy qalaı?

– Halyqaralyq reıtıng agenttikteriniń (Stan­dard&Poor’s, Fitch Ratings) Qazaqstannyń táýelsiz kredıttik reıtıngin kóterýi daǵdarystan keıingi kezeńdegi otandyq ekonomıkanyń damýyndaǵy oń jaǵdaı bolyp tabylady. Oǵan qosa, osy ha­lyq­ara­lyq baǵalaý Úkimettiń de, sol sııaqty Ulttyq Banktiń de Qazaqstannyń qarjy júıesiniń turaq­ty­lyǵyn jáne ekonomıkalyq ósýin qamtamasyz etý jónindegi qabyldaǵan sharalarynyń barabar­ly­ǵyn tolyq kórsetedi.

Halyqaralyq reıtıng agenttikteriniń oń baǵa­syna jáne Qazaqstan ekonomıkasynyń qalypty ósý­in qamtamasyz etetin álemdik taýar naryǵyn­da­ǵy qolaıly konıýnktýraǵa qaramastan, ekinshi deń­geıdegi bankterdiń kóterme qarjylandyrýdyń syrt­qy naryqtaryna qol jetkizý múmkindigi, buryn­ǵy­synsha shekteýli bolyp otyr. Máselen, 2011 jylǵy 1 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha rezıdent emester aldyndaǵy mindettemelerdiń jalpy somasy (QQK derekteri boıynsha) 2 376,5 mlrd. teńgeni (aǵym­daǵy jyldyń basynan bastap tómendeý – 7,3%) qurady, bul onyń bankterdiń jıyntyq mindettemelerindegi úlesiniń aǵymdaǵy jyldyń basyndaǵy 23,9%-dan 20,4%-ǵa deıin tómendeýine yqpal etti. Iаǵnı, aǵymdaǵy jyly bankterdiń syrtqy mindet­temeleriniń tómendeý trendi saqtalyp otyr.

Sonymen qatar, 2011 jyldyń alǵashqy 11 aıy ishinde klıentterdiń (zańdy jáne jeke tulǵa­lar­dyń) salymdary 16%-ǵa ósti jáne aǵymdaǵy jyldyń 1 qarashasynda 7 914,7 mlrd. teńgeni qurady. Bul rette klıentterdiń bankterdiń jıyntyq mindettemeleri qurylymyndaǵy salymdarynyń úlesi sol kúni 68,1%-ǵa jetti, bul syrtqy mindet­te­me­ler­diń ishki depozıttermen aýystyrylǵandyǵyn kórsetedi.

Oǵan qosa, Eýroaımaq elderindegi daǵdarys bel­gileriniń kúsheıýi aıasynda qazaqstandyq bank­terdiń kredıttik resýrstarynyń burynǵy donor elderi búgingi kúni ózderi ótimdilik tapshylyǵyn basynan keshirip otyr. Syrtqy kóterme qarjy­lan­dyrýmen baılanysty táýekelderdi (ótimdilik táýekeli, qaıta qarjylandyrý táýekeli, kredıttik táýekelder, va­lıý­talyq táýekelder) materıal­dan­dy­rý sońǵy qar­jy daǵdarysynyń Qazaqstannyń bank sektoryna teris áseriniń negizgi faktory bolyp tabylady. Osy­­ǵan baılanysty, táýekeldi syrtqy qorlan­dy­rý­dyń aǵynyn budan ári shekteý, sondaı-aq bankterdiń men­shikti kapıtaldaryn ulǵaıtýdy yntalandyrý maq­­­­­sa­tynda bankterdi kapıtaldandyrý koeffı­sen­ti Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń rezıdent emesteri aldyn­daǵy mindettemelerge qatysty qatańdatyldy.

Tutastaı alǵanda, osy baǵytta zańnamany jetildirý Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 1 aqpandaǵy № 923 Jarlyǵymen ma­qul­danǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy sek­t­oryn daǵdarystan keıingi kezeńde damytý tu­jyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde jalǵas­ty­ry­latyn bolady. Atap aıtqanda, bank sektorynyń syrtqy mindettemeleriniń deńgeıin tómendetý jónindegi qyzmetke jáne jalpy alǵanda kóterme qarjylandyrýǵa erekshe nazar aýdarylady. Máselen, syrtqy qorlandyrýdy bankterdiń jı­yn­t­yq mindettemeleriniń 30%-nan aspaıtyn deń­geı­ge deıin shekteý jáne qarjy uıymdarynyń syrtqy aktıvteri boıynsha táýekelderdi qysqartý boıynsha jumys jalǵastyrylatyn bolady. Bola­shaqta syrtqy kóterme qarjylandyrý táýekelderi tıisinshe baǵalanyp, hedjırlenetin bolady.

Daǵdarystan keıingi kezeńde syrtqy qorlan­dy­rý makroprýdensıaldyq retteý obektisi bola­dy jáne bank sektory úshin jáne tutastaı al­ǵan­da, eko­nomıka úshin júıelik táýekeldi týdyr­maı­dy. Bul rette, bank zańnamasynyń qoldanystaǵy jáne jańa engizilip jatqan talaptary bankterdi qor­lan­dyrýdyń ártaraptandyrylǵan bazasyn qa­lyp­tas­tyrýǵa, ıaǵnı belsendi operasııalardy kóbi­ne ishki qarajat kózderi esebinen, atap aıtqanda depozıttik baza, jeke alǵanda jeke tulǵalardyń depozıtteri esebinen qarjylandyrýǵa yntalandyrýy tıis.

TRENDTEGI TEŃGE

– RF Ekonomıkalyq damý mınıstrligi rýbl­­­diń álsireýin boljap otyr. Ulttyq Banktiń ba­ǵa­laýy boıynsha teńgeni 2012 jyly ne kútip tur?

– Ulttyq Bank teńgeniń aıyrbas baǵamy boıynsha boljaý jasamaıdy jáne jarııalamaıdy. Bul rette, qazirgi kezde teńgeniń valıýtalyq ba­ǵa­mynyń dınamıkasyna áser etetin faktorlardyń jıyntyǵy taıaý ýaqytta teńgeniń aıyrbas baǵa­mynyń uzaq merzimdi trendin tómendetýdiń tómen yqtımaldylyǵyn kórsetetinin atap ótemiz.

– Keler jylǵa jaǵymsyz jahandyq boljamdar aıtylyp jatyr. Ulttyq Bank jaǵdaı­­dy jaqsartýdyń qandaı ssenarıılerin, qandaı makroekonomıkalyq ólshemderdi qarastyryp jatyr, keler jylǵa qandaı boljamdar bar?

– Qazirgi kezde Ulttyq Bank Qazaqstan Res­pýblıkasynyń 2012 jylǵa arnalǵan aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi baǵyttaryn ázirlep jatyr. Bul qujatta aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi basym­dyq­tary, el ekonomıkasyn damytýdyń ssenarııleri, negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń (ınflıasııany, aqsha usynystarynyń kórsetkish­terin qosa alǵanda) boljamdary, sondaı-aq aqsha-kredıt saıasatynyń osy kórsetkishterge qol jetkizý boıynsha sharalary berilgen. Kelesi jyldyń basynda atalǵan qujatpen tanysýǵa bolady.

Ulttyq Banktiń qysqa merzimdi kezeńdegi aqsha-kredıt saıasatyna kelsek, onda ol mańyzdy ózgeristerge ushyramaıdy. Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi maqsaty ınflıasııany orta merzimdi kezeńde jyldyq kóriniste 6-8% sha­ma­synda ustap turýdy kózdeıtin baǵanyń turaqty­ly­ǵyn qamtamasyz etý bolyp otyr. Turaqty túrdegi tómen ınflıasııa – eldegi makroeko­no­mı­kalyq turaqtylyqty saqtaýdyń mindetti shartta­ry­nyń biri. Sonymen qosa, teńgeniń aıyrbas baǵamynyń turaqtylyǵyn jáne elimizdiń qarjy sektorynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý máse­leleri birinshi kezektegi, strategııalyq mańyzdy mindetter bolyp tabylady jáne Ulttyq Bank atalǵan mindetterdi iske asyrýǵa qajetti sha­ralardyń barlyǵyn qabyldaıtyn bolady.

Ulttyq Bank aqsha-kredıt saıasatyn ázirleý já­ne júrgizý kezinde ishki jáne syrtqy ekonomıka­lar­daǵy ahýalǵa turaqty monıtorıng jáne taldaý júrgizedi, Qazaqstandaǵy makroekonomıkalyq jaǵ­­­daıǵa teris áser etýi múmkin yqtımal táýekelderdi baǵalaıdy. Bul rette Ulttyq Bank ekonomıkany qalyptastyrý sharttarynyń ózgerýine shuǵyl den qoıýǵa jáne júrgizilip otyrǵan aqsha-kredıt saıasatyna belgili bir túzetýler engizýge múmkindik beretin qural­dardyń jetkilikti tizbesine ıe. Biz sońǵy jyldarda jınaqtalǵan tájirıbe paıdaly, al ázirlengen aqsha-kredıt saıasaty tıimdi bolatynyna senemiz.

Áńgimemizdiń sońynda óz múmkindigimdi paıdalana otyryp, Ulttyq Bank atynan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń oqyrmandaryn kele jatqan Jańa jylmen quttyqtaımyn!

Bul – kópshiliktiń shyn kóńilmen kútetin jáne ótken jyldyń qorytyndysyn shyǵara otyryp, Jańa jylǵa jańa josparlarmen jáne jaqsy­lyq­qa degen senimmen baratyn meıram. Jańa jyl bar­shańyzǵa qýanysh, sáttilik, beıbitshilik jáne mindetti túrde qarjylyq bereke alyp kelsin.

– Áńgimeńizge kóp rahmet.

Áńgimelesken Alevtına DONSKIH.

–––––––––––––––––––

RSS        О́tip bara jatqan jyl daǵdarystan keıingi kezeńdegi jaqsy jyl boldy. Qarjy sektorynyń kórsetkish teri saýyǵyp kele jatqanymyzdy dáleldeıdi

TW         Ulttyq Bank jyldyń aldyn ala qorytyndysyn shyǵardy