Taǵdyr meni talaı tekti tulǵalarmen tabystyrdy. Qym-qýyt tirliktiń san taraý súrleýinde kóp adamdarmen jolyń túıisedi. Júreginiń kiri joq jandarmen týysasyń, al tabanynyń búri joq pendelermen sýysasyń. Júregi jomart, keýdesi qorǵan aǵalardy ardaqtasań, al óziń izeti bólek inilerge qurmetti bolasyń. Osyndaı aıtýly azamattardyń biri – Sámıt aǵa Daldabaev bolatyn.
Sámıt aǵa 1938 jyly Qyzylorda oblysy, Jalaǵash aýdanyna qarasty qazirgi «Eńbek» aýyldyq okrýginde (burynǵy «Yntymaq» eldi mekeni) kolhozshy-sharýanyń otbasynda dúnıe esigin ashady. 1956 jyly Jalaǵash qystaǵyndaǵy orta mektepti úzdik bitirip, sol jyly Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyna oqýǵa túsip, 1961 jyly mal dárigeri mamandyǵyn alyp shyǵady. Joldamamen týǵan topyraǵyna oralyp, eńbek jolyn «Tereńózek» keńsharynda bas mal dárigeri bolýdan bastady. Bertin kele, ıaǵnı 1964 jyldan Syrdarııa aýdanynyń bas mal dárigeri, aýdandyq maldárigerlik stansasy basshysy qyzmetin abyroıly atqardy.
Sámıt aǵanyń eńbegi elenip, 1965 jyly Eńbekshi depýtattary Syrdarııa aýdandyq keńesi atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolyp saılansa, 1967-1974 jyldar aralyǵynda Tereńózek aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy jáne aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin qosa alyp júrgen. Munan soń ondaǵan jyldar boıy Jalaǵash aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy, Syrdarııa aýdandyq keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy, Jańaqorǵan aýdandyq keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy, osy aýdandaǵy partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetterin atqardy. Al 1989 jyly Qyzylorda oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy qyzmetine joǵarylatylsa, 1991 jyldan oblystyq keńes atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary boldy. Osydan keıin alty jyl boıy Jalaǵash aýdanynyń ákimi qyzmetin abyroımen atqardy. Aýdannan keıin oblystyq tártiptik keńes tóraǵalyǵyna saılanyp, bul saıası qyzmetti de minsiz atqaryp, 2003 jyldyń mamyr aıynda zeınet demalysyna shyǵyp edi.
Sámıt aǵanyń Jańaqorǵan aýdanynda on jyl boıy basshylyqta bolǵanda atqarǵan sharýalary shash etekten. Eń bastysy, aýdanda keteýi ketip turǵan kúrish sharýashylyǵyna basa mán berildi. Sol jyldary basty daqyldyń ónimi osy aýdan boıynsha 35 myń tonnadan 72 myń tonnaǵa jetkizildi. Kúzdik bıdaıdyń da kólemi ulǵaıyp, alynatyn ónim gektaryna 27 sentnerge deıin kóterilipti. Buryn jarys kóshiniń sońynda júretin aýdan Sákeń basshylyq etken jyldary astyq tapsyrýdan kósh basynan ornyqty oryn alǵan. Aýdan aýmaǵynda tórt túlik mal basy da artyp, et-sút ónimderi de kóbeıgen edi.
Sákeńniń bul aýdanda basshylyqta bolǵan jyldary áleýmettik salada da kóp sharýa júzege asty. Syrdarııanyń sol jaǵalaýynan Túgisken kanaly qazylyp, sol kanaldyń boıyndaǵy Kelintóbe, Túgisken, О́zgent, Qojakent, Zadarııa keńsharlarynda jańa bilim oshaqtary men ýchaskelik emdik oryndary tıptik jobamen salynyp, mádenıet úıleri boı kóterdi.
Elimiz táýelsizdik alǵan tustaǵy ekonomıkalyq jaǵdaıdy búginde aıtyp jetkizýdiń ózi qıyn. Halyqtyń hal-ahýaly tym aýyrlaǵan shaq bolatyn. Qolda qalǵan jarytymsyz tórt túlik talapaıǵa túsken, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy oılaǵan isti oryndaýǵa dármensiz edi. Aýdan aýmaǵyndaǵy sharýashylyqtar seriktestikterge bólinip, ondaǵan shaǵyn ǵana qurylym shańyraq kótere bastady.
Osy tusta Jalaǵash aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetinde júrgen meni týǵan topyraǵym Aral aýdany ákimi qyzmetine jiberdi. Al Jalaǵash aýdany ákimi bolyp Sámıt aǵa Daldabaev taǵaıyndaldy. Sol kezdiń qıyndyǵyna qaramastan biraz isti qolǵa alǵan edik, sol bastamalardy Sákeń qoldap, jumystyń jalǵasyn tapqanyn áli kúnge maqtanysh etemin.
Aýdan eń basty tabys kózi – egin sharýashylyǵynan aımaqta kósh basyna shyqty. Mal sharýashylyǵyndaǵy túıtkilder túıini de birte-birte tarqatyla bastady. Sákeńniń bastamasymen osynaý qıyn-qystaý kezeńniń ózinde Syrdarııa ózeni qaýipti tusynan bógelip, arnaıy arna qazylyp, darııa jaǵalaýyndaǵy M.Shámenov aýyly turǵyndarynyń qaýipsizdigi qamtamasyz etildi. Búginde ol «Sámıt arnasy» atalady. Sondaı-aq Aqqyr aýylyna aparatyn 20 shaqyrymdyq avtokólik joly kúrdeli jóndeýden ótkizildi.
Sámıt aǵamyzdyń ózimen syılas ta syrlas bolǵan aıtýly azamattar jaıly jazyp júretini bar edi. Alashtyń anasy atanǵan Syr eli topyraǵynda dúnıe esigin ashyp, el eńsesin kóterýde óz qoltańbalaryn qaldyrǵan qaıratker azamattar jaıly jazbalary Sákeńniń «Darııa ǵumyr» atty derekti hıkaıatyna jınaqtalyp, baspadan jaryq kórdi. «Belgili azamattardyń ónegeli ómir jolyn urpaqtarǵa ulaǵat etý – bizge paryz» deýshi edi Sámıt aǵa. Aǵanyń osynaý ıgilikti iske qolushyn sozyp, kitaptyń jaryqqa shyǵýyna qoldaý jasaǵan Syrdyń belgili azamaty, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qylyshbaı Bısenov inisine degen yqylas-izeti ózgeshe edi.
Aǵamyzdyń el aldyndaǵy eresen eńbekteri de eskerýsiz qalmaǵanyn aıtpasqa bolmas. Sákeń «Qurmet belgisi», «Halyqtar dostyǵy», «Qurmet» ordenderimen, ondaǵan eńbek jáne merekelik medaldarmen marapattalǵan. Jetpisinshi jyldary «Qazaq SSR-ne eńbegi sińgen aýyl sharýashylyǵy qyzmetkeri» atansa, 1998 jyly el Prezıdentiniń Jarlyǵymen «Qazaqstan Respýblıkasyna eńbegi sińgen qyzmetker» ataǵyna ıe boldy.
Iá, Sámıt aǵa qoǵamdaǵy qaı qubylysty da zerdelep, ǵıbratty ǵumyr keshti. Birde aǵamyzǵa Qazaqstannyń Eńbek Eri, ǵulama jazýshy Ábish Kekilbaev «Siz izet-iltıpatqa ábden laıyqtysyz, ómirge izgilik syılaǵan aqıyq azamatsyz, tulǵasyz» degen edi. Bizdiń oıymyzsha, bul es bilgennen sońǵy demi úzilgenge deıin elge qyzmet etip ótken qaıratker aǵamyzdyń bolmys-bitimin dál aıshyqtaıtyn pikir.
Bıǵalı QAIýPOV,
Parlament Senatynyń birinshi shaqyrylym depýtaty,
ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty