Búgingi kúni Almaty oblysynyń basym baǵyttarynyń biri – aýyl sharýashylyǵy jáne onyń damýyna memleket tarapynan eleýli qoldaý kórsetilýde. Bıylǵy jyly qant qyzylshasynyń alqaby 16 myń gektarǵa jetti. Odan 550 myń tonna ónim alyp, 50 myń tonna aq qant óndirý josparlanyp otyr, - dep habarlaıdy Egemen.kz Almaty oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Elbasynyń qant qyzylshasynyń burynǵy dańqyn jańǵyrtý týraly tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda oblys basshylyǵy 2014 jyldan bastap barlyq qajetti sharalardy qabyldady.
Eger 2014 jyly qant qyzylshasynyń alqaby 1,2 myń gektar bolsa, 2020 jyly ol 16 myń gektarǵa jetkizilip, 14 esege jýyq kórsetkishke ulǵaıtyldy.
Mundaı nátıjege qol jetkizý úshin oblystyń sharýa qojalyqtaryna sýbsıdııa berilip, Fransııa, Germanııa, Danııa elderinen ákelingen joǵary ónimdilikti tuqym berildi. Arnaıy tehnıka jáne janar-jaǵarmaı máselesi de sheshildi.
"Jetisý" ÁKK" UK" AQ-nyń qatysýymen qant qyzylshasy baǵytynda 29 servıstik-daıyndaý ortalyqtary qurylyp, quny 6,4 mlrd teńge bolatyn 621 birlik arnaıy tehnıka satyp alyndy. SDO-lar úshin barlyǵy 1200 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alynyp, qarjylyq lızıngige berildi.
"Biz qant qyzylshasyn ósirýmen qatar óńdeý isin de sheshtik. Qyzylsha ósirý óte aýyr jumysty talap etedi. Sondyqtan onyń ár tal ónimin shashaý shyǵarmaı óńdeýdi jolǵa qoıýymyz kerek boldy. Sondyqtan biz eń aldymen jyldar boıy toqtap turǵan Kóksý qant zaýytyn, odan keıin Aqsý qant zaýytyn iske qostyq. Investorlar tarttyq. Olar zaýytty qaıta jańǵyrtýdan ótkizip, otandyq, reseılik, ýkraınalyq jáne basqa da sheteldik eń ozyq úlgidegi qural-jabdyqtardy ornatty. Sol sııaqty zaýyttarda burynnan istegen mamandardy qaıta shaqyrdyq", - dep atap ótti A. Batalov.
Qazirgi kezde Kóksý qant zaýyty 260 myń tonna qant qyzylshasyn óńdeýge qaýqarly. Kásiporyn 80 % qaıta jańǵyrtyldy, óndiris tolyq avtomattandyrylǵan, bul qant sapasyn eselep arttyrýǵa yqpal etýde. Taǵy bir mańyzdy jaıt – bul zaýyt tabıǵı gazǵa qosyldy. Kásiporynnyń ekologııalyq taza otynmen jumys istep turǵanyna eki jyl boldy. Bul nysanǵa ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi bolsa, óńir úshin ekologııalyq jaǵynan tıimdi. Buryn zaýyt maýsymyna 10 myń tonna mazýt jaqsa, gazǵa kóshkeli otynǵa ketetin shyǵyn 1,5 ese kemigen.
Búgingi kúni Aqsý qant zaýytynyń kezekti jańǵyrtý jumystarynan keıin óńdeý qýattylyǵy 350 myń tonnadan 500 myń tonnaǵa ulǵaıtyldy.
Zaýytta qant qyzylshasynan shyǵatyn jomdy keptirýge arnalǵan jáne ony túıirshikteıtin jeli iske qosýǵa daıyn.
"Qyzylsha jomy – malǵa taptyrmaıtyn azyq. Oblysta mal bordaqylaý alańdarynyń qatary artyp keledi, sondyqtan keptirilgen jomdy ótkizý qıyndyq týǵyzbaıdy. Onyń ústine jańa tehnologııanyń arqasynda jom brıkettelip, qurǵaq kúıinde jetkiziledi. Sonda ol uzaq saqtalady ári óziniń paıdaly qasıetterin joǵaltpaıdy. Sol sııaqty ashytqy zaýyty men quramajem zaýytyn salý arqyly óndiristi odan ári keńeıtý josparda bar. Sóıtip zaýyt qaldyqsyz óndiretin kásiporyn bolady. О́ndiristik qýatyn arttyrýdyń arqasynda bizge taǵy bir zaýytty iske qosýdyń qajettiligi týmaıdy. Biz qazir sýarmaly jerlerdi ulǵaıtýmen, oǵan qosa qant qyzylshasy alqabynyń kólemin arttyrýmen aınalysyp jatyrmyz", - dedi qant qyzylshasy óndirisin damytý týraly josparlarymen bólisken Amandyq Batalov.
Jom teńge brıketteledi, 1 teń 800 kg salmaq tartady. Qant qyzylshasy óńdelgende 100 %-tiń 22 %-inen sapaly jemdik qospa shyǵady. Investorlarmen birlesip, qant zaýytynda qamys shıkizatyn óńdeý baǵytynda jańǵyrtý jumystary jalǵasýda. Bul zaýyttyń jyl boıy úzdiksiz jumys isteýine múmkindik beredi.
Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda 2023 jylǵa qaraı oblys elimizdiń aq qantqa degen suranysynyń 70% qamtamasyz ete alady.
Almaty oblysynyń qant qyzylshasynyń burynǵy dańqyn qaıta jańǵyrtý baǵytynda atqarǵan jumystary osyndaı.