Osydan on shaqty jyl buryn Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Shal aqyn aýdanynyń ortalyǵy – Sergeevka qalasynyń mártebesin ózgertý máselesi kóterilgeni jadymda. Sebebi, shaharda bir kezde 10 myńdaı adam turǵan bolsa, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldaryndaǵy ekonomıkalyq daǵdarys kezinde ondaǵy kásiporyn jappaı jabylyp, jumyssyz qalǵan jurt jan-jaqqa údere kóshkendikten, turǵyndar sany 7 myńǵa deıin kemigen.
Qaladaǵy ortalyqtandyrylǵan jylý men sý qubyrlary isten shyǵyp, sergeevkalyqtar tipti kóp páterli úılerdegi páterlerin de pesh jaǵyp jylytyp, sýdy kóshedegi kolonkadan flıagamen tasyp ishýge májbúr bolǵan. Qańyrap bos qalǵan kóp páterli turǵyn úılerdiń keıbireýleriniń esik-terezeleri qıratylyp, qabyrǵalary úńireıip, qala sıyqsyz kúıge túsken. Al baıaǵy turmysqa jaıly jaǵdaıdyń jurnaǵy da qalmaı, shyn máninde kádimgi aýylǵa aınalǵan qalada ómir súrip jatqan dárigerler men muǵalimder jáne mádenıet salasynyń qyzmetkerleri ózderinen jalaqyny 25 paıyz kóp alatyn aýyldyq áriptesterine qyzyǵa qaraıtyn. Qala mártebesin aýylǵa aýystyrý máselesin kótergender de – solar.
«Jyǵylǵanǵa – judyryq» demekshi, ortalyǵy qala bolyp sanalatyn Shal aqyn aýdandyq aýrýhanasyn dárigerlermen qamtamasyz etý de úlken problemaǵa aınalypty. О́ıtkeni, aýyldan aıyrmashylyǵy joq bolsa da, Sergeevkaǵa qyzmetke shaqyrylǵan jas mamandarǵa «Dıplommen – aýylǵa!» memlekettik baǵdarlamasynda qarastyrylǵan eleýli jeńildikter berilmeıdi eken.
Bul, árıne, áleýmettik ádildikke jatpaıtyn, aýyldyq jerlerdiń turǵyndaryna kórsetiletin medısınalyq qyzmet sapasyna teris áserin tıgizip otyrǵan ózekti másele ekendigi aıdan anyq. Alaıda ony sheshý jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdardyń quzyretine jatpaıtyn bolyp shyqty. Al anda-sanda astanadan at terletip kelip júretin joǵary laýazymdy sheneýnikter men Parlament depýtattarynyń sergeevkalyqtarǵa bergen ýádeleri, ókinishke qaraı, qur sóz kúıinde qalyp kelgen.
Elimizde Sergeevka sııaqty atyna zaty saı emes taǵy 12 shaǵyn shahar bar. Olar – Aqtóbe oblysyndaǵy Jem (1771 turǵyn), Temir (2570 turǵyn), Aqmola oblysyndaǵy Stepnıak (3535 turǵyn), Derjavınsk (6058 turǵyn), Ereımentaý (9736 turǵyn), Mańǵystaý oblysyndaǵy Fort-Shevchenko (7103), Qyzylorda oblysyndaǵy Qazaly (7758 turǵyn), Qaraǵandy oblysyndaǵy Qarqaraly (8191 turǵyn), Qarajal (9664 turǵyn), Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Býlaevo (7756 turǵyn), Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Shar (7570 turǵyn) jáne Serebrıansk (8578 turǵyn) qalalary.
Ádilin aıtý kerek, altynshy shaqyrylymdaǵy Parlament Májilisiniń depýtattary osy máseleni tabandylyqpen qolǵa alyp, Úkimetke eki márte depýtattyq saýal joldapty. Sol saýaldarǵa «Bul máseleni qarastyryp jatyrmyz. О́ıtkeni, qoldanystaǵy zańnamada qala mártebesin ózge eldi mekender mártebesine aýystyrý mehanızmi qarastyrylmaǵan bolyp shyqty. Osyǵan oraı, arnaıy zertteý júrgizip, elimizdegi óz mártebesine saı emes shaǵyn qalalardyń sanyn naqty anyqtap, qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti ózgeris engizýdi qarastyramyz» degen mazmundaǵy resmı jaýaptar berilgen. Biraq osyndaı ýádeniń oryndalýy sıyrquıymshaqtanyp bara jatqan soń byltyr belgili qoǵam qaıratkeri Nurtaı Sabılıanov bastaǵan bir top depýtattyń ózderi bastamashylyq etip, «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» zańǵa qalalardyń mártebesin ózge eldi mekenderge aýystyrý mehanızmin aıqyndaǵan túzetýler engizýdi kózdegen zań jobasyn daıyndaǵan. Ony Parlament Senaty maquldaǵan soń ótken jylǵy jeltoqsan aıynyń 12-de Memleket basshysy qolyn qoıyp, zańdy kúshine engizdi. Sóıtip atyna zaty saı emes shaǵyn qalalardyń mártebesin ózge eldi mekenge, sonyń ishinde aýylǵa ózgertýge jol ashyldy.
Biraq bul óz mártebesine sáıkes kelmeıtin shaǵyn qalalardyń bári bir kúnde aýyl nemese kent bolyp shyǵa keledi degen sóz emes. Bul máseleni áýeli jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar qarap, joǵary jaqqa tıisti usynys berýge tıis. Sondyqtan turǵyndarynyń sany 10 myńǵa jetpeıtin shaǵyn qalalardyń keıbireýi aýylǵa nemese kentke aınaldyrylmaýy da múmkin. Máselen, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek Qarqaraly qalasynyń – tabıǵaty tamyljyǵan attas aýdan ortalyǵy turǵyndarynyń sany jetkiliksiz ekendigine qaramastan, onyń mártebesin ózgertýdi qoldamaıtyndyǵyn bildiripti.
Osy rette qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, shaǵyn qalaǵa, ıaǵnı aýdandyq mańyzy bar qalaǵa aýmaǵynda ónerkásiptik kásiporyndar, kommýnaldyq sharýashylyq, memlekettik turǵyn úı qory, oqý jáne mádenı-aǵartý, emdeý men saýda obektileriniń damyǵan jelisi bar, halqynyń sany keminde 10 myń adam bolatyn eldi meken jatatyndyǵyn eskergen jón. Demek, Qarqaraly qalasy aldaǵy ýaqytta oblys basshylyǵynyń qoldaýymen atalǵan zań talabyna sáıkes jan-jaqty damytylyp, kórkeıtiledi degen úmit bar.
Al Sergeevka sııaqty bolashaǵy bulyńǵyr shaǵyn qalalardyń taǵdyryn naqty sheshetin kez keldi. О́ıtkeni, olardyń mártebesin aýylǵa aýystyrý úshin endi eshqandaı kedergi joq. Tek jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar áleýmettik ádildikti jyldar boıy kútip otyrǵan bir qaýym jurttyń tilek-talabyna qulaq asyp, máseleni tezirek qolǵa alsa, quba-qup.
...«Kezinde áp-ádemi qala bolǵan eldi mekender keıin ne sebepti kózge qorash keıipke tústi?» degen saýal da týyndaıtyny sózsiz. Bári de sonaý el basyndaǵy syn kezeńde – ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda tıisti aýdandardyń basshylary kimder bolǵandyǵyna baılanysty edi. Máselen, Shal aqyn aýdanynyń ákimi jurt aldynda aýzymen oraq orǵanymen, is júzinde qulqynynyń quly bolyp shyǵyp, bir kezde dańqy dúrildep turǵan aýdan ekonomıkasyn qalaı taqyrǵa otyrǵyzyp ketkenin sergeevkalyqtar áli kúnge qarǵys jaýdyra aıtyp otyrady. Al kórshiles Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdanǵa shynaıy patrıot azamat ákim bolǵandyqtan, ondaǵy barlyq aýyldyq eldi meken jyldan-jylǵa kórkeıip, aýdan ortalyǵy – Novoıshımka aýyly turǵyndarynyń sany qazir 12 myńnan asty. Novoıshımkalyqtar qazir qaladan kem emes jaǵdaıda ómir súrip jatyr. Olarǵa sergeevkalyqtar qyzyǵa qaraıdy. «Kadrlar bárin sheshedi» degen osy.