Sońǵy bes jylda bir ǵana «Qazaqaltyn» kásipornynda 32 myńnan astam azamat zańsyz altyn óndirisimen aınalysqany anyqtalsa, 2019 jyldyń aqpany men 2020 jyldyń qyrkúıegine deıin atalǵan kompanııada 6 myńǵa jýyq ken izdeýshiniń kóleńkeli isi áshkerelenip, polısııaǵa tapsyryldy. Taıaýda Parlament Májilisiniń otyrysynda osyndaı derekti keltirgen palata Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlın elimizde kóleńkeli baǵaly metall aınalymy azaımaı turǵanyn jáne bul baǵytta qylmystyq jaýapkershilikti qatańdatý qajet ekenin aıtty.
Zańsyz altyn aınalymymen shuǵyldanǵan
Májilis Spıkeriniń aıtýynsha, Qazaqstanda óndiriletin árbir 3 tonna altynnyń 1 tonnasy zańsyz jolmen ıgeriledi. Tájirıbe kórsetkendeı, kóleńkeli kásippen aınalysatyndardy qomaqty aıyppul kólemi de toqtatar emes.
«Álbette, aksıonerler, ınvestorlar túrli sharalar qabyldap jatyr. Ishki ister mınıstrligi belsendi kúresip keledi. Biraq jaǵdaı ońalmaı tur. Ras, sol kezeńde buǵan qatysty qylmystyq jaza qarastyrylmaǵan edi. Alaıda mınıstrlik te, Úkimet te jazany kúsheıtýge baılanysty birde-bir usynys jasaǵan joq. Ishki ister mınıstrligi, Bas prokýratýra da jaýapkershilikti kúsheıtýge qarsy emes. Másele basqada. Mınıstrlik kimniń jaǵynda? Otandyq kásiporyndardyń aksıonerlerin qoldaı ma, álde zańsyz ken izdeýshilerdi me?», degen N.Nyǵmatýlın Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrine shúılikken edi.
Naýryzdyń basynda Ulttyq qaýipsizdik komıteti ishki ister organdarymen birlesip, elorda men Almaty, Pavlodar jáne Semeı qalalarynda aýyr jáne asa aýyr qylmystarǵa qatysy bar uıymdasqan qylmystyq toptyń ókilderin quryqtap, arnaıy operasııa ótkizgen bolatyn. Kúshtik qurylymdardyń aqparatyna súıensek, ustalǵan tulǵalar altyn shıkizatyn urlap, ony kontrabandalyq jolmen satý boıynsha aıyptalyp otyr.
«Ustalǵan 16 azamatqa adamdy urlap bopsalaý, qastandyq jasaý, Shyǵys Qazaqstandaǵy kásiporyndardyń birinen quramynda altyny bar shıkizatty urlap, Qazaqstan aýmaǵynan tys kontrabandalyq jolmen satý, sondaı-aq transulttyq qylmystyq topty quryp basqarýǵa qatysty aıyp taǵylǵan», delingen UQK-niń baspasóz habarlamasynda.
Ken izdeýshilermen dıalog ornatý qajet
Sarapshylardyń pikirine júginsek, jaza kúsheıtilip, ákimshil-ámirshil júıe engizilse de bul máseleni túkpilikti sheshpeıdi. Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostovestiń aıtýynsha, ken izdeýshilerdiń kásibin zańdastyryp, olardyń pikirine de qulaq túrgen jón.
«Ken izdeýshilerdiń kásibin zańdastyrý arqyly osy bıznesti kóleńkeden shyǵarýǵa bolady. Buǵan qosa olar jumys isteıtin óńirlerde óndiristik jaǵdaıdy jeńildetý tetigin qarastyrǵan artyq bolmas edi. Múmkin bul baǵytta arnaıy salyqtyq sharalar ázirlep, baqylaý engizý kerek shyǵar. Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly kodeks engizilgennen keıin bul baǵytta oń ózgerister oryn alady dep kútken edik. Dese de zańsyz ken izdeýshilerdiń qatary azaıar emes. Sol sebepti ýákiletti organdardyń qatysýymen olardyń basyn qosyp, keńes ótkizý qajet dep sanaımyz. Olar qandaı jaǵdaıda kóleńkeli kásibin tastap, ashyq túrde jumys isteýge daıyn? Otbasylaryn asyrap qana qoımaı elimizdiń ishki jalpy ónimin eselep, salyq tóleý úshin olarǵa ne isteýimiz kerek? Mine, osyny bilýimiz qajet. О́ıtkeni paıdaly qazbalardy izdeýde olardyń keıbiri tabysty eńbek etip júr. Bizdiń oıymyzsha, ken izdeý salasyn zańdastyrýda basqa memleketterdiń tájirıbesine júgingen durys», dedi N.Radostoves.
Zańǵa ózgerister engizý usynyldy
Baǵaly metaldar óndirýshiler qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Ǵanı Saǵıev te joǵarydaǵy pikirdi qýattaı kele jaýapty vedomstvoǵa salalyq zańǵa tıisti ózgerister engizý boıynsha usynys aıtylǵanyn jetkizdi.
«Ken izdeýshilerge toqtalsaq, Shyǵys Qazaqstanda qazir ahýal turaqty. Byltyr atalǵan óńirde jumys istep júrgen ken izdeýshilermen kezdesip, salaǵa qatysty oılaryna qanyqqan bolatynbyz. Tıisti zańnyń negizinde osy azamattar tartylatyndaı ortaq erejeni bekitýimiz tıis. Qaı óńirlerde kóleńkeli kásiptiń órship turǵanynan habardarmyz. Byltyr jeltoqsanda salalyq mınıstrlikke hat jazyp, zańǵa ózgeris engizý týraly bastama kóterdik. Nege deseńiz, onda kórsetilgen talaptar tym qatań. Sondyqtan bul máselege beıjaı qaramaǵan abzal», dedi Ǵ.Saǵıev.
Mamandar aıtqandaı, ken izdeýshiler belgili tártip aıasynda jumys isteý arqyly taý-ken salasyn qajetti qural-jabdyq pen tehnıkasyz damytý kúrdeli ekenin túsinip, keleshekte iri kompanııalardy qurýǵa basymdyq beretinin aıtady.
«Durys jumys isteý úshin qarapaıym ári qolaıly ortany qalyptastyrý qajet. Aıtalyq, eger altyn óndirisimen aınalyssań, onda shartty túrde 20-30 myń teńge tóleısiń. Osydan keıin baryp, ózin ózi jumyspen qamtyǵandar bul kásiptiń ońaı emes ekenin, munda qajetti tehnıka men qaıta óńdeýsiz jumys júrgizý qıynǵa soǵatynyn túsinetin bolady. Demek, birige bastaıdy. Aldaǵy ýaqytta óz kompanııalaryn qurýǵa kúsh salady. Ákimdikter bul adamdardy ashyq áńgimege tartýǵa qamdanyp, olardyń qyzmetin zańdastyrýdyń amaldaryn qarastyrý kerek dep oılaımyn. Iаǵnı pikir almasý arqyly bul bıznesti nyǵaıtýǵa bolatynyna senimdimin», dedi N.Radostoves.
Fıskaldy organdardyń aqparatyna júginsek, elimizde baǵaly metall óndirisin kásipke aınaldyrǵan jekelegen azamattar salyq tóleýden jaltaratyn kórinedi. Máselen, byltyr 25 ken izdeýshi memlekettik kirister organdaryna baryp tirkelse, sonyń tek shamamen 6-y ǵana salyq tóleý tártibin talapqa saı oryndaǵan.